Рус
Баш
Академический словарь башкирского языка. Том I. Страница 345
Поиск по словарям
АСТМА
тар йәштәребеҙҙе халыҡ традицияларынан биҙҙерә, әсә теленән һыуындыра, быуаттар һуҙымында формалашҡан традицияларҙан тайпылдыра һәм ахыр сиктә бөгөнгө цивилизация яулаған үрҙәр ассимиляцияны, йәғни милли һыҙаттарҙыц юғалыу процесын тиҙләтә. «Ағиҙел», № 2, 2010.
2. биол. Тереклек эйәһе йәки үҫемлек организмының үҙенә ингән матдәләрҙе үҙләштереү процесы. □ Ассимиляция.
АССИМИЛЯЦИЯЛАНЫУ (ассимиля-циялан-) ҡ. төш. ҡар. ассимиляциялау. страд, от ассимиляциялау.
АССИМИЛЯЦИЯЛАУ (ассимиляцияла-) (Р.: ассимилировать; И.: assimilate; T.: benzetmek) ҡ.
Ассимиляцияға килтереү. □ Ассимилировать. // Ассимиляция.
АССИМИЛЯЦИЯЛАШЫУ (ассими-ляциялаш-) ҡ. урт. ҡар. ассимиляциялау. взаимн. от ассимиляциялау.
АССИСТЕНТ [рус. < лат. assistens (assis-tentis) ‘ярҙам итеүсе’] (Р.: ассистент; И.: assistant; T: asistan) и.
1. Операция эшләгән йәки ғилми эш башҡарған врач профессорҙың ярҙамсыһы. □ Ассистент. ■ [Вәлиәхмәтов] урология буйынса ике йыллыҡ ординатураны тамамлағас, хирургия кафедраһына ассистент итеп ҡалдырылған. М. Халфин.
2. Юғары уҡыу йорттарындағы иң кесе уҡытыусы вазифаһы һәм шул вазифаны башҡарған кеше. □ Ассистент. Ассистент булып эшләү.
АССОРТИ [рус. < фр. assorti ‘яҡшы һайланылған’] (Р: ассорти; И.: assorti; T: çeşitli) и.
Махсус тупланған әйбер (кәнфит, салат һ.б.). □ Ассорти.
АССОРТИМЕНТ [рус. < фр. assorti-ment\ (Р: ассортимент; И.: assortment; T.: çeşit) и.
Бер ойошмала етештерелгән йәки һатылған тауарҙарҙың төрҙәр йыйылмаһы. □ Ассортимент. ■ Шулай итмәй тороп .. тауар ассортиментын арттырыу мөмкин түгел.
Н. Мусин. [Ырыҫҡолов — Заһитовҡа:] Мин әйләнеп килеүгә, һигеҙ айлыҡ һәм өсөнсө кварталдыц ике айы планы ассортименттар буйынса нисек үтәлә, шуны ҡағыҙға төшөрөп ҡуй. Н. Мусин.
АССОЦИАТИВ [рус.] (Р: ассоциативный; И.: association; T.: birlik) с.
Ассоциацияға (3) ҡоролған. □ Ассоциативный. ■ Р. Ниғмәтиҙец «Ҡыҙыма хаттар» шиғыры ла шундай ҡатмарлы, ассоциатив образдарға ҡоролған. Ғ. Хөсәйенов.
АССОЦИАЦИЯ [рус. < лат. associatio ‘ҡушылыу’] (Р: ассоциация; И.: association; T.: birlik) и.
1. Бер төрлө эш менән шөғөлләнгән кеше йәки ойошмаларҙың берләшмәһе.
□ Ассоциация. Ғилми хеҙмәткәрҙәр ассоциацияһы. Хужалыҡтар ассоциацияһы.
2. Ниҙец дә булһа ҡушылмаһы, төркөмө.
□ Ассоциация. Молекулалар ассоциацияһы.
3. Билдәле шарттарҙа психик күренештәрҙең, хис-тойғоларҙың үҙ-ара бәйләнешле булыуы. □ Ассоциация. Йәнәшәлек ассоциацияһы. Оҡшашлыҡ ассоциацияһы. ■ Тәбиғәт һәм йәмғиәт. Кеше тормошондағы ошо ике бөйөк күренеш, улар араһындағы образлы ассоциация боронғо замандарҙан бирле поэзияны шиғриәт менән һуғарып килә. К. Әхмәтйәнов.
АССЫ (Р: название одного из родовых подразделений башкир; И.: on of clan names; T.: bir Başkurt soyunun ismi) и. этн.
Ҡатай ырыуының аймаҡ исеме. □ Родовое подразделение башкир-катайцев.
АСТЕРОИД [рус. < гр. aster ‘йондоҙ’ + eidos ‘форма’] (Р: астероид; И.: asteroid; Т.: asteroid) и. астр.
Ҡояш тирәһендә, күберәк Марс менән Юпитер орбиталары араһында әйләнеп йөрөгән ваҡ планеталар. □ Астероид. Астероид орбитаһы.
АСТМА [рус. < гр. asthma ‘быуылыу’] (Р: астма; И.: asthma; T.: ast та) и. мед.
Йөрәк йәки бронхылар сиренән килгән быума өйәнәге; быума йүтәл. □ Астма. Бронхиаль астма. Йөрәк астмаһы.
345
тар йәштәребеҙҙе халыҡ традицияларынан биҙҙерә, әсә теленән һыуындыра, быуаттар һуҙымында формалашҡан традицияларҙан тайпылдыра һәм ахыр сиктә бөгөнгө цивилизация яулаған үрҙәр ассимиляцияны, йәғни милли һыҙаттарҙыц юғалыу процесын тиҙләтә. «Ағиҙел», № 2, 2010.
2. биол. Тереклек эйәһе йәки үҫемлек организмының үҙенә ингән матдәләрҙе үҙләштереү процесы. □ Ассимиляция.
АССИМИЛЯЦИЯЛАНЫУ (ассимиля-циялан-) ҡ. төш. ҡар. ассимиляциялау. страд, от ассимиляциялау.
АССИМИЛЯЦИЯЛАУ (ассимиляцияла-) (Р.: ассимилировать; И.: assimilate; T.: benzetmek) ҡ.
Ассимиляцияға килтереү. □ Ассимилировать. // Ассимиляция.
АССИМИЛЯЦИЯЛАШЫУ (ассими-ляциялаш-) ҡ. урт. ҡар. ассимиляциялау. взаимн. от ассимиляциялау.
АССИСТЕНТ [рус. < лат. assistens (assis-tentis) ‘ярҙам итеүсе’] (Р.: ассистент; И.: assistant; T: asistan) и.
1. Операция эшләгән йәки ғилми эш башҡарған врач профессорҙың ярҙамсыһы. □ Ассистент. ■ [Вәлиәхмәтов] урология буйынса ике йыллыҡ ординатураны тамамлағас, хирургия кафедраһына ассистент итеп ҡалдырылған. М. Халфин.
2. Юғары уҡыу йорттарындағы иң кесе уҡытыусы вазифаһы һәм шул вазифаны башҡарған кеше. □ Ассистент. Ассистент булып эшләү.
АССОРТИ [рус. < фр. assorti ‘яҡшы һайланылған’] (Р: ассорти; И.: assorti; T: çeşitli) и.
Махсус тупланған әйбер (кәнфит, салат һ.б.). □ Ассорти.
АССОРТИМЕНТ [рус. < фр. assorti-ment\ (Р: ассортимент; И.: assortment; T.: çeşit) и.
Бер ойошмала етештерелгән йәки һатылған тауарҙарҙың төрҙәр йыйылмаһы. □ Ассортимент. ■ Шулай итмәй тороп .. тауар ассортиментын арттырыу мөмкин түгел.
Н. Мусин. [Ырыҫҡолов — Заһитовҡа:] Мин әйләнеп килеүгә, һигеҙ айлыҡ һәм өсөнсө кварталдыц ике айы планы ассортименттар буйынса нисек үтәлә, шуны ҡағыҙға төшөрөп ҡуй. Н. Мусин.
АССОЦИАТИВ [рус.] (Р: ассоциативный; И.: association; T.: birlik) с.
Ассоциацияға (3) ҡоролған. □ Ассоциативный. ■ Р. Ниғмәтиҙец «Ҡыҙыма хаттар» шиғыры ла шундай ҡатмарлы, ассоциатив образдарға ҡоролған. Ғ. Хөсәйенов.
АССОЦИАЦИЯ [рус. < лат. associatio ‘ҡушылыу’] (Р: ассоциация; И.: association; T.: birlik) и.
1. Бер төрлө эш менән шөғөлләнгән кеше йәки ойошмаларҙың берләшмәһе.
□ Ассоциация. Ғилми хеҙмәткәрҙәр ассоциацияһы. Хужалыҡтар ассоциацияһы.
2. Ниҙец дә булһа ҡушылмаһы, төркөмө.
□ Ассоциация. Молекулалар ассоциацияһы.
3. Билдәле шарттарҙа психик күренештәрҙең, хис-тойғоларҙың үҙ-ара бәйләнешле булыуы. □ Ассоциация. Йәнәшәлек ассоциацияһы. Оҡшашлыҡ ассоциацияһы. ■ Тәбиғәт һәм йәмғиәт. Кеше тормошондағы ошо ике бөйөк күренеш, улар араһындағы образлы ассоциация боронғо замандарҙан бирле поэзияны шиғриәт менән һуғарып килә. К. Әхмәтйәнов.
АССЫ (Р: название одного из родовых подразделений башкир; И.: on of clan names; T.: bir Başkurt soyunun ismi) и. этн.
Ҡатай ырыуының аймаҡ исеме. □ Родовое подразделение башкир-катайцев.
АСТЕРОИД [рус. < гр. aster ‘йондоҙ’ + eidos ‘форма’] (Р: астероид; И.: asteroid; Т.: asteroid) и. астр.
Ҡояш тирәһендә, күберәк Марс менән Юпитер орбиталары араһында әйләнеп йөрөгән ваҡ планеталар. □ Астероид. Астероид орбитаһы.
АСТМА [рус. < гр. asthma ‘быуылыу’] (Р: астма; И.: asthma; T.: ast та) и. мед.
Йөрәк йәки бронхылар сиренән килгән быума өйәнәге; быума йүтәл. □ Астма. Бронхиаль астма. Йөрәк астмаһы.
345