Рус
Баш
Академический словарь башкирского языка. Том III. Страница 383
Поиск по словарям
дивизион
Диахронияға бәйле булған. □ Диахронический. Диахроник процесс. Диахроник куренеш.
ДИАХРОНИЯ [рус. < гр. dia ‘аша’ + chronos ‘ваҡыт’] (Р.: диахрония; И.: diachrony; T.: artzamanlılık) и. махс.
Билдәле бер күренештәрҙең йәки системаның тарихта, үҫеш процесында торошо. □ Диахрония. / Диахронический. Тел диахронияһы.
ДИВАН I [рус. < фарс. (Р: диван; И.: sofa; T.: divan) и.
1. Һөйәлеп ултырыу һәм ятыу өсөн йомшаҡ итеп эшләнгән өй ҡаралдыһы. □ Диван. Диван алыу. ■ [Барин] тәҙрә буйындағы диванға терәлде лә Жирниковҡа бәзерәйҙе.
3. Ураҡсин. Залға ҡуйылған, аяҡтары кәкрәйтеп, сит-ситтәре һырлап эшләнгән йомшаҡ диван, креслолар яланғас. Н. Мусин. Икенсе бер мөйөштәге диванда земский врач Орлов менән судья Антропов һөйләшеп ултыралар. Ж. Кейекбаев. Был ваҡытта Ғариф бер уҙе генә өйҙә, диванда әкиәт китабы уҡып ултыра ине. 3. Биишева.
2. иҫк. Кәңәшмә органы. □ Диван. Диванда ҡатнашыу.
ДИВАН II [фарс. и'^2| и. ҡар. диуан II. ■ [Хандыц] булмәһендә Ҡөрьән Кәримдән, хәҙистәрҙән, тарихи китаптарҙан тыш бөйөк шағирҙарҙың ҡалын-ҡалын дивандары, дастандары бар. Ә. Хәкимов.
ДИВАН-КАРАУАТ [рус. диван-кровать] (Р: диван-кровать; И.: kind of bedstead; T.: yatak kanape) u.
Артын төшөрөп, карауат һымаҡ итеп ҡуйып була торған диван. □ Диван-кровать. Диван-карауат алыу.
ДИВАНХАНА [фарс. (Р: ком-
ната официального приёма; И.: official receptions room; T.: divanhane) и.
Рәсми мәжлестәр бүлмәһе. □ Комната официального приёма. ■ Ҡыҙарып ҡояш сыҡҡан мәлдә, Еҙукәй, унлап ҡына нәукәрҙе эйәртеп, Тимер ҡотлоҡ диванханаһына барып инде. Ә. Хәкимов.
ДИВАР [фарс. и. ҡар. диуар.
Диварҙы урап утеу.
ДИВЕРСАНТ [рус. < лат. diversio ‘ситкә тайпылыу, албырғатыу’] (Р: диверсант; И.: subversive; T.: sabotajcı) и.
Диверсия менән шөғөлләнгән кеше.
□ Диверсант. Диверсант ебәреу. ■ Сираев тәуҙә часовой өсөн эшләнгән «грибок» аҫтына барып торорға булғайны, был уйынан кире ҡайтты. «Диверсант, ямғыр яуа тип, ышыҡҡа боҫоп тормай бит», — тигән уй уттеуныц башынан. Н. Мусин.
ДИВЕРСИОН (Р: диверсионный; И.: subversive; T.: kundakçılık) с.
Диверсия менән бәйле, диверсияға хас булған. □ Диверсионный. Диверсион төркөм.
ДИВЕРСИЯ [рус. < лат. diversio ‘тайшаныу, албырғатыу’] (Р: диверсия; И.: diversion; T.: sabotaj) и.
Берәй илдә сит ил агенттары тарафынан зыян килтереү маҡсатында алып барылған төрлө мөһим объекттарҙы шартлатыу, ҡыйратыу, сафтан сығарыу шөғөлө. □ Диверсия. Диверсияға әҙерләнеу.
ДИВЕРСИЯ ЯҺАУ (диверсия яһа-) (Р: совершать диверсию; И.: commit a subversive act; T.: sabotaj yapmak) ҡ.
Хәрби йәки хөкүмәт объектын боҙоп, эшлектән сығарыу, зыян итеү. □ Совершать диверсию. Төндә диверсия яһау.
ДИВИДЕНД [рус. < лат. dividendus ‘бүлергә тейешле нәмә’] (Р: дивиденд; И.: dividend; T.: kâr payı) и.
Акционерҙар йәмғиәтендә капиталға ҡарап килемдең бүленә торған өлөшө.
□ Дивиденд. Дивиденд алыу. Дивидендҡа туләу. Дивиденд килеу.
ДИВИЗИОН [рус. < фр. division ‘бүлеү’] (Р: дивизион; И.: division; battery; T.: tabur) и.
1. хәрби. Артиллерия, ракета, кавалерия һәм бронетанк частарындағы ғәскәри төркөм. □ Дивизион. Разведка дивизионы. ■ Васильевка «катюша»лар дивизионын һаҡлап йөрөтөу өсөн бер взвод автоматсы ҡалдырырға бойорғандар икән. Ә. Хәкимов.
383
Диахронияға бәйле булған. □ Диахронический. Диахроник процесс. Диахроник куренеш.
ДИАХРОНИЯ [рус. < гр. dia ‘аша’ + chronos ‘ваҡыт’] (Р.: диахрония; И.: diachrony; T.: artzamanlılık) и. махс.
Билдәле бер күренештәрҙең йәки системаның тарихта, үҫеш процесында торошо. □ Диахрония. / Диахронический. Тел диахронияһы.
ДИВАН I [рус. < фарс. (Р: диван; И.: sofa; T.: divan) и.
1. Һөйәлеп ултырыу һәм ятыу өсөн йомшаҡ итеп эшләнгән өй ҡаралдыһы. □ Диван. Диван алыу. ■ [Барин] тәҙрә буйындағы диванға терәлде лә Жирниковҡа бәзерәйҙе.
3. Ураҡсин. Залға ҡуйылған, аяҡтары кәкрәйтеп, сит-ситтәре һырлап эшләнгән йомшаҡ диван, креслолар яланғас. Н. Мусин. Икенсе бер мөйөштәге диванда земский врач Орлов менән судья Антропов һөйләшеп ултыралар. Ж. Кейекбаев. Был ваҡытта Ғариф бер уҙе генә өйҙә, диванда әкиәт китабы уҡып ултыра ине. 3. Биишева.
2. иҫк. Кәңәшмә органы. □ Диван. Диванда ҡатнашыу.
ДИВАН II [фарс. и'^2| и. ҡар. диуан II. ■ [Хандыц] булмәһендә Ҡөрьән Кәримдән, хәҙистәрҙән, тарихи китаптарҙан тыш бөйөк шағирҙарҙың ҡалын-ҡалын дивандары, дастандары бар. Ә. Хәкимов.
ДИВАН-КАРАУАТ [рус. диван-кровать] (Р: диван-кровать; И.: kind of bedstead; T.: yatak kanape) u.
Артын төшөрөп, карауат һымаҡ итеп ҡуйып була торған диван. □ Диван-кровать. Диван-карауат алыу.
ДИВАНХАНА [фарс. (Р: ком-
ната официального приёма; И.: official receptions room; T.: divanhane) и.
Рәсми мәжлестәр бүлмәһе. □ Комната официального приёма. ■ Ҡыҙарып ҡояш сыҡҡан мәлдә, Еҙукәй, унлап ҡына нәукәрҙе эйәртеп, Тимер ҡотлоҡ диванханаһына барып инде. Ә. Хәкимов.
ДИВАР [фарс. и. ҡар. диуар.
Диварҙы урап утеу.
ДИВЕРСАНТ [рус. < лат. diversio ‘ситкә тайпылыу, албырғатыу’] (Р: диверсант; И.: subversive; T.: sabotajcı) и.
Диверсия менән шөғөлләнгән кеше.
□ Диверсант. Диверсант ебәреу. ■ Сираев тәуҙә часовой өсөн эшләнгән «грибок» аҫтына барып торорға булғайны, был уйынан кире ҡайтты. «Диверсант, ямғыр яуа тип, ышыҡҡа боҫоп тормай бит», — тигән уй уттеуныц башынан. Н. Мусин.
ДИВЕРСИОН (Р: диверсионный; И.: subversive; T.: kundakçılık) с.
Диверсия менән бәйле, диверсияға хас булған. □ Диверсионный. Диверсион төркөм.
ДИВЕРСИЯ [рус. < лат. diversio ‘тайшаныу, албырғатыу’] (Р: диверсия; И.: diversion; T.: sabotaj) и.
Берәй илдә сит ил агенттары тарафынан зыян килтереү маҡсатында алып барылған төрлө мөһим объекттарҙы шартлатыу, ҡыйратыу, сафтан сығарыу шөғөлө. □ Диверсия. Диверсияға әҙерләнеу.
ДИВЕРСИЯ ЯҺАУ (диверсия яһа-) (Р: совершать диверсию; И.: commit a subversive act; T.: sabotaj yapmak) ҡ.
Хәрби йәки хөкүмәт объектын боҙоп, эшлектән сығарыу, зыян итеү. □ Совершать диверсию. Төндә диверсия яһау.
ДИВИДЕНД [рус. < лат. dividendus ‘бүлергә тейешле нәмә’] (Р: дивиденд; И.: dividend; T.: kâr payı) и.
Акционерҙар йәмғиәтендә капиталға ҡарап килемдең бүленә торған өлөшө.
□ Дивиденд. Дивиденд алыу. Дивидендҡа туләу. Дивиденд килеу.
ДИВИЗИОН [рус. < фр. division ‘бүлеү’] (Р: дивизион; И.: division; battery; T.: tabur) и.
1. хәрби. Артиллерия, ракета, кавалерия һәм бронетанк частарындағы ғәскәри төркөм. □ Дивизион. Разведка дивизионы. ■ Васильевка «катюша»лар дивизионын һаҡлап йөрөтөу өсөн бер взвод автоматсы ҡалдырырға бойорғандар икән. Ә. Хәкимов.
383