Рус
Баш
Поиск по словарям
ИУДА
скалы). Тау итәге. ■ Ә Бөркөтлө ҡарағас, ҡайын, ҡарағай урмандары менән ҡапланған тауҙар араһында — Урал итәгендә ултыра. М. Кәрим. [Әҙибә] йылғыр ҡоролайҙай кәйелеп китте лә аҫҡа, тау итәгендәге сауыҡлыҡҡа табан йугерҙе. Г. Ғиззәтуллина. Тау итәгендәге, типһендәрҙәге урмандар һап-һары булып куренәләр. Ж. Кейекбаев. Яманташ тауы итәктәрендә тирә-яҡта йөҙәр гектарлаған иртә сәселгән бойҙайҙар йәшәреп куренәләр. А. Карнай. Йылға шаршыланып ҡаяның итәк осона бәрелә лә, тулҡындары селпәрәмә килеп, төньяҡҡа табаныраҡ боролоп ағып китә. Н. Мусин.
♦ Итәк аҫтынан йәшерен (бер эш ҡылыу). □ Тайком, втихомолку, исподтишка. Итәк аҫтынан һатыу. Итәккә йәбешеп {йәки тағылып) йөрөү бер аҙым ҡалмай эйәреп йөрөү. □ Держаться за подол, ни на шаг не отставать от кого-л. Итәк ҡырҡып, ең ялғау етмәгәнде еткерергә тырышыу тураһында әйтелә. □ Стараться создать достаток, благополучие (при крайней бедности). Итәк тотоу ярарға тырышыу. □ Подхалимничать. Итәк тултырып күп итеп. □ Много. Итәк тултырып бала табыу. Итәк тулы бала бик күп. □ Куча детей, букв. Полный подол детей. ■ [Харрис:] Итәк тулы балаларығыҙ булыр. Һин [Дилбәр] бит йәш, таҙа, һау-сәләмәт. Г. Ғиззәтуллина. Ғилаждың тәуге ҡатынынан балалары итәк тулы булды. Ж. Кейекбаев.
ИТӘК-ЕҢ (Р.: подол и рукава; И.: hem and sleeves; T.: etek ve kollar) и. йыйн.
Кейемдең итәк һәм еңдәре. □ Подол и рукава. Итәк-еңде һыҙғанып эшкә тотоноу. • Эт этлеген итә: итәк-еңде йырта. Мәҡәл. Ир ирлеген итер, итәк-еңен йыртыр. Мәҡәл.
ИТӘК-ЕҢДЕ ЙЫЙЫУ (итәк-енде йый ) (Р.: подобрать полы; И.: tuck one’s hem up; T.: özenli olmak) ҡ.
1. Бөхтә, йыйнаҡ булыу. □ Подобрать полы.
2. кусм. Абайлы булыу, һаҡ булыу. □ Быть осторожным, предусмотрительным. Итәк-еңде йыйып йөрөу.
ИТӘК КЕРЕ и. диал. ҡар. күрем.
ИТӘККӘ УЛТЫРТЫУ (Р: свадебный обряд; И.: wedding ritual; T.: düğün töreni) и. этн.
Ҡыҙ менән кейәүҙе ҡушҡан кисте шаршау эсенә бер йәки дүрт бала индереп түшәккә ултыртыу йолаһы. □ В свадебном обряде усаживание одного или четверых детей на перину молодожёнов перед брачной ночью.
ИТӘКЛЕ (Р: с подолом; И.: having a hem; T.: etekli) с.
Итәк ҡуйылған, итәге булған. □ С подолом; с какой-л. полою. Бәбәй итәкле. Бала итәкле. ■ Сәсен икегә ярып ургән, толомдарын ҡалҡыу туше буйлап төшөргән, итәкле кулдәк, уҡалы елән, бейек уксәле ҡыҙыл итек кейгән Гөлбаныу көҙгөлә уҙ шәуләһен куреуҙән уҙе телһеҙ ҡалды: иҫ китмәле һылыу ҡыҙ икән дәул!Т. Ғарипова.
ИТӘКЛӘҮ I (итәклә-) (Р: шить с оборками; И.: sew with frills; T.: farbala dikmek) ҡ.
Ҡатмар һалыу, ҡатмарлау. □ Шить с оборками. Ҡыҙҙарға итәкләп теккән кулдәк бик тә килешә.
ИТӘКЛӘҮII (итәклә-) (Р: положить в подол; И.: put into a skirt; T: etekte taşımak) ҡ.
1. Итәккә һалыу, итәккә тултырыу.
□ Положить в подол; нести в подоле.
2. Итәк буйлау, тау итәге буйлау. □ Идти вдоль берега. Тау итәкләп барыу.
ИТӘК-САБЫУ (Р: подол; И.: hem (of a skirt); skirt; T.: etek) и. йыйн.
Өҫ кейеменең билдән түбәнге өлөштәре.
□ Подол; полы. ■ Иртәнсәк ук дауыл ку-тәрелде. ... Урамдарҙа йөрөуселэргә ҡаршылыҡ яһап, итәк сабыуҙарын кутәрә, эшләпәләрен осора ине. А. Таһиров.
ИТӘК-САЛҒЫЙ (Р: подол; И.: hem (of a skirt); skirt; T.: etek) и. йыйн.
Оҙон итәкле өҫ кейеменең билдән түбәнге өлөштәре. □ Подол; полы. И [Сапҡын:] Бу-ләкән ағайым әйтеп ебәрҙе: Шаҡман уҙаманға еткерегеҙ, тине, итәк-салғыйын йыя торһон, тине. К. Мәргән.
ИТӘН с. диал. ҡар. итләс.
ИУДА (Р: Иуда; И.: Judas; Т.: Yehuda) и.
823
скалы). Тау итәге. ■ Ә Бөркөтлө ҡарағас, ҡайын, ҡарағай урмандары менән ҡапланған тауҙар араһында — Урал итәгендә ултыра. М. Кәрим. [Әҙибә] йылғыр ҡоролайҙай кәйелеп китте лә аҫҡа, тау итәгендәге сауыҡлыҡҡа табан йугерҙе. Г. Ғиззәтуллина. Тау итәгендәге, типһендәрҙәге урмандар һап-һары булып куренәләр. Ж. Кейекбаев. Яманташ тауы итәктәрендә тирә-яҡта йөҙәр гектарлаған иртә сәселгән бойҙайҙар йәшәреп куренәләр. А. Карнай. Йылға шаршыланып ҡаяның итәк осона бәрелә лә, тулҡындары селпәрәмә килеп, төньяҡҡа табаныраҡ боролоп ағып китә. Н. Мусин.
♦ Итәк аҫтынан йәшерен (бер эш ҡылыу). □ Тайком, втихомолку, исподтишка. Итәк аҫтынан һатыу. Итәккә йәбешеп {йәки тағылып) йөрөү бер аҙым ҡалмай эйәреп йөрөү. □ Держаться за подол, ни на шаг не отставать от кого-л. Итәк ҡырҡып, ең ялғау етмәгәнде еткерергә тырышыу тураһында әйтелә. □ Стараться создать достаток, благополучие (при крайней бедности). Итәк тотоу ярарға тырышыу. □ Подхалимничать. Итәк тултырып күп итеп. □ Много. Итәк тултырып бала табыу. Итәк тулы бала бик күп. □ Куча детей, букв. Полный подол детей. ■ [Харрис:] Итәк тулы балаларығыҙ булыр. Һин [Дилбәр] бит йәш, таҙа, һау-сәләмәт. Г. Ғиззәтуллина. Ғилаждың тәуге ҡатынынан балалары итәк тулы булды. Ж. Кейекбаев.
ИТӘК-ЕҢ (Р.: подол и рукава; И.: hem and sleeves; T.: etek ve kollar) и. йыйн.
Кейемдең итәк һәм еңдәре. □ Подол и рукава. Итәк-еңде һыҙғанып эшкә тотоноу. • Эт этлеген итә: итәк-еңде йырта. Мәҡәл. Ир ирлеген итер, итәк-еңен йыртыр. Мәҡәл.
ИТӘК-ЕҢДЕ ЙЫЙЫУ (итәк-енде йый ) (Р.: подобрать полы; И.: tuck one’s hem up; T.: özenli olmak) ҡ.
1. Бөхтә, йыйнаҡ булыу. □ Подобрать полы.
2. кусм. Абайлы булыу, һаҡ булыу. □ Быть осторожным, предусмотрительным. Итәк-еңде йыйып йөрөу.
ИТӘК КЕРЕ и. диал. ҡар. күрем.
ИТӘККӘ УЛТЫРТЫУ (Р: свадебный обряд; И.: wedding ritual; T.: düğün töreni) и. этн.
Ҡыҙ менән кейәүҙе ҡушҡан кисте шаршау эсенә бер йәки дүрт бала индереп түшәккә ултыртыу йолаһы. □ В свадебном обряде усаживание одного или четверых детей на перину молодожёнов перед брачной ночью.
ИТӘКЛЕ (Р: с подолом; И.: having a hem; T.: etekli) с.
Итәк ҡуйылған, итәге булған. □ С подолом; с какой-л. полою. Бәбәй итәкле. Бала итәкле. ■ Сәсен икегә ярып ургән, толомдарын ҡалҡыу туше буйлап төшөргән, итәкле кулдәк, уҡалы елән, бейек уксәле ҡыҙыл итек кейгән Гөлбаныу көҙгөлә уҙ шәуләһен куреуҙән уҙе телһеҙ ҡалды: иҫ китмәле һылыу ҡыҙ икән дәул!Т. Ғарипова.
ИТӘКЛӘҮ I (итәклә-) (Р: шить с оборками; И.: sew with frills; T.: farbala dikmek) ҡ.
Ҡатмар һалыу, ҡатмарлау. □ Шить с оборками. Ҡыҙҙарға итәкләп теккән кулдәк бик тә килешә.
ИТӘКЛӘҮII (итәклә-) (Р: положить в подол; И.: put into a skirt; T: etekte taşımak) ҡ.
1. Итәккә һалыу, итәккә тултырыу.
□ Положить в подол; нести в подоле.
2. Итәк буйлау, тау итәге буйлау. □ Идти вдоль берега. Тау итәкләп барыу.
ИТӘК-САБЫУ (Р: подол; И.: hem (of a skirt); skirt; T.: etek) и. йыйн.
Өҫ кейеменең билдән түбәнге өлөштәре.
□ Подол; полы. ■ Иртәнсәк ук дауыл ку-тәрелде. ... Урамдарҙа йөрөуселэргә ҡаршылыҡ яһап, итәк сабыуҙарын кутәрә, эшләпәләрен осора ине. А. Таһиров.
ИТӘК-САЛҒЫЙ (Р: подол; И.: hem (of a skirt); skirt; T.: etek) и. йыйн.
Оҙон итәкле өҫ кейеменең билдән түбәнге өлөштәре. □ Подол; полы. И [Сапҡын:] Бу-ләкән ағайым әйтеп ебәрҙе: Шаҡман уҙаманға еткерегеҙ, тине, итәк-салғыйын йыя торһон, тине. К. Мәргән.
ИТӘН с. диал. ҡар. итләс.
ИУДА (Р: Иуда; И.: Judas; Т.: Yehuda) и.
823