Рус
Баш
Поиск по словарям
ИТ ҮТКӘРГЕС
Яңы ит үҫеү (яраға ҡарата)', уңалыу. □ Зарубцеваться, зажить (о ране). Яраларҙы ит үрҙе.
ИТ ҮТКӘРГЕС и. ҡар. ит турағыс.
ИТӘҒӘ [ғәр. и. ҡар. итәғәт.
ИТӘҒӘТ [ғәр. (р_: послушание;
И.: obedience; T.: itaat) и.
1. Тыңлаусанлыҡ, күндәмлек. □ Послушание, повиновение, подчинение. Ябай халыҡты итәғәткә өндәү.
2. Әҙәп, итәғәт. □ Вежливость, учтивость. ■ Һаумы, Әхмәҙиә ағай! — Азамат айырым бер итәғәт һәм ихтирам менән ике ҡулын һуҙҙы. Р. Солтангәрәев.
ИТӘҒӘТ ИТЕҮ (итәғәт ит-) (Р.: подчиняться; И.: obey; T.: itaat etmek) ҡ.
1. Һүҙ тыңлау, күндәм булыу, буйһоноу. □ Слушаться кого-л; повиноваться, покоряться кому-л., чему-л.
2. Изгелек, яҡшылыҡ итеү. □ Делать добро. • Кесегә мәрхәмәт, олоға итәғәт ит. Мәҡәл.
ИТӘҒӘТ КҮРҺӘТЕҮ (итәғәт күрһәт-) ҡ. ҡар. итәғәт итеү.
ИТӘҒӘТ ҠЫЛЫУ (итәғәт кыл-) ҡ. ҡар. итәғәт итеү.
ИТӘҒӘТЛЕ (Р: послушный; И.: obedient, dutiful; T.: itaatli) с.
1. Тыңлаусы, күндәм. □ Послушный, покорный, безропотно повинующийся. Итәғәтле бала.
2. Изгелекле, әҙәпле. □ Вежливый, учтивый. Я Ҡыланышынан уҡ әйтер һүҙенең аяуһыҙлығы, булмышы менән миһырбанлы, итәғәтле кешенең ҡаты бәрелергә мәжбүр булыуынан ҡыйынһыныуы күренә ине. Г. Ғиззәтуллина. [Ғүмәрҙең] эйберҙәрен тейәп килтергән шофёр ҙа бик итәғәтле, эшкә ҡулы ипкенеп торған егет булып сыҡты. Н. Мусин. Ҡотлобаев, бер ҡыҙып, бер итәғәтле төҫтә тауышын баҫып, телефонда һөйләшкән арала, Шамилов уны аҫтан ғына күҙәтеп ултырҙы. Ә. Хәкимов. [Айым] олоға — кеселекле, кеселәргә — итәғәтле. Ғ. Ибраһимов.
ИТӘҒӘТЛЕК (итәғәтлеге) (Р: учтивость; И.: civility, courtesy; T.: nezaket) и.
1. Күндәмлек, тыңлаусанлыҡ. □ Покорность, безропотность. Итәғәтлек менән баш эйеү.
2. Әҙәплелек. □ Учтивость, вежливость. ■ Әҙибә үҙ баһаһын төшөрмәйенсә, тыныс ныҡышмаллыҡ, сабыр итәғәтлек менән үҙ дөрөҫлөгөн алға һөрҙө. Г. Ғиззәтуллина.
ИТӘҒӘТҺЕҘ (Р: невоспитанный; И.: ill-bred; T.: terbiyesiz) с.
1. Тыңлауһыҙ, башбаштаҡ. □ Непослушный, непокорный, неповинующийся. Итәғәтһеҙ бала.
2. Әҙәпһеҙ. □ Невежливый, невоспитанный. Итәғәтһеҙ булыу.
ИТӘҒӘТ ӘЙЛӘҮ (итәғәт әйлә-) ҡ. ҡар. итәғәт итеү.
ИТӘК (итәге) [дөйөм төрки әтек, әдәк ‘итәк, күлдәк’] (Р: подол; И.: hem; T: etek) и.
1. Өҫ кейеменең билдән түбәнге өлөшө.
□ Подол, пола. ■ Тауышың — шишмә, телең тәмле, Бибиәсмә, итәктәрең — килешкән буй-буй таҫма. Ш. Бабич. Туй мәшәҡәтенән алйыған ҡатын-ҡыҙ, итәктәрен ҡыҫтырып, утҡа баҫҡандай, ығы-зығы килеп йүгерешә. Ә. Хәкимов. [Маһитаптың] өҫтөндәге бәрхәт камзулы ла, билен ҡыҫып, итәктәре елберҙәп торған еләне лә, түшенә кейгән көмөш тәңкәле, төрлө ҡортмоштар тағылған һаҡалы һәм ҡолағындағы һырғаһы, муйынындағы аҡыҡ муйынсаһы ла килешеп кенә тора. Ғ. Ибраһимов. • Иркә бала итәк бысрата. Әйтем. Яу яғанан алғанда, эт итәктән алыр. Мәҡәл. Айыу балаһын итәккә һалһаң да илекмәҫ, бүре балаһын бүреккә һалһаң да берекмәҫ. Мәҡәл.
2. һөйл. Ултырған кешенең тубыҡ өҫтө, алды. □ Колени (сидящего). Итәккә ултырыу. ■ Алма бер әфисәрҙең итәгенә барып төштө. Әкиәттән.
3. Ҡатын-ҡыҙ күлдәгенең осона ҡатлап тегелгән тар өлөшө; мәскәү, ҡатмар.
□ Оборка. Ике итәк. Итәк һалып тегеү. Күп итәк һалыу.
4. Билдән түбән кейелә торған ҡатын-ҡыҙ кейеме. □ Юбка. Итәгем бигерәк ҡыҫҡа.
5. Тауҙың, түбәнең күтәрелә башлағаң иң аҫҡы өлөшө. □ Подошва, подножие (горы,
822
Яңы ит үҫеү (яраға ҡарата)', уңалыу. □ Зарубцеваться, зажить (о ране). Яраларҙы ит үрҙе.
ИТ ҮТКӘРГЕС и. ҡар. ит турағыс.
ИТӘҒӘ [ғәр. и. ҡар. итәғәт.
ИТӘҒӘТ [ғәр. (р_: послушание;
И.: obedience; T.: itaat) и.
1. Тыңлаусанлыҡ, күндәмлек. □ Послушание, повиновение, подчинение. Ябай халыҡты итәғәткә өндәү.
2. Әҙәп, итәғәт. □ Вежливость, учтивость. ■ Һаумы, Әхмәҙиә ағай! — Азамат айырым бер итәғәт һәм ихтирам менән ике ҡулын һуҙҙы. Р. Солтангәрәев.
ИТӘҒӘТ ИТЕҮ (итәғәт ит-) (Р.: подчиняться; И.: obey; T.: itaat etmek) ҡ.
1. Һүҙ тыңлау, күндәм булыу, буйһоноу. □ Слушаться кого-л; повиноваться, покоряться кому-л., чему-л.
2. Изгелек, яҡшылыҡ итеү. □ Делать добро. • Кесегә мәрхәмәт, олоға итәғәт ит. Мәҡәл.
ИТӘҒӘТ КҮРҺӘТЕҮ (итәғәт күрһәт-) ҡ. ҡар. итәғәт итеү.
ИТӘҒӘТ ҠЫЛЫУ (итәғәт кыл-) ҡ. ҡар. итәғәт итеү.
ИТӘҒӘТЛЕ (Р: послушный; И.: obedient, dutiful; T.: itaatli) с.
1. Тыңлаусы, күндәм. □ Послушный, покорный, безропотно повинующийся. Итәғәтле бала.
2. Изгелекле, әҙәпле. □ Вежливый, учтивый. Я Ҡыланышынан уҡ әйтер һүҙенең аяуһыҙлығы, булмышы менән миһырбанлы, итәғәтле кешенең ҡаты бәрелергә мәжбүр булыуынан ҡыйынһыныуы күренә ине. Г. Ғиззәтуллина. [Ғүмәрҙең] эйберҙәрен тейәп килтергән шофёр ҙа бик итәғәтле, эшкә ҡулы ипкенеп торған егет булып сыҡты. Н. Мусин. Ҡотлобаев, бер ҡыҙып, бер итәғәтле төҫтә тауышын баҫып, телефонда һөйләшкән арала, Шамилов уны аҫтан ғына күҙәтеп ултырҙы. Ә. Хәкимов. [Айым] олоға — кеселекле, кеселәргә — итәғәтле. Ғ. Ибраһимов.
ИТӘҒӘТЛЕК (итәғәтлеге) (Р: учтивость; И.: civility, courtesy; T.: nezaket) и.
1. Күндәмлек, тыңлаусанлыҡ. □ Покорность, безропотность. Итәғәтлек менән баш эйеү.
2. Әҙәплелек. □ Учтивость, вежливость. ■ Әҙибә үҙ баһаһын төшөрмәйенсә, тыныс ныҡышмаллыҡ, сабыр итәғәтлек менән үҙ дөрөҫлөгөн алға һөрҙө. Г. Ғиззәтуллина.
ИТӘҒӘТҺЕҘ (Р: невоспитанный; И.: ill-bred; T.: terbiyesiz) с.
1. Тыңлауһыҙ, башбаштаҡ. □ Непослушный, непокорный, неповинующийся. Итәғәтһеҙ бала.
2. Әҙәпһеҙ. □ Невежливый, невоспитанный. Итәғәтһеҙ булыу.
ИТӘҒӘТ ӘЙЛӘҮ (итәғәт әйлә-) ҡ. ҡар. итәғәт итеү.
ИТӘК (итәге) [дөйөм төрки әтек, әдәк ‘итәк, күлдәк’] (Р: подол; И.: hem; T: etek) и.
1. Өҫ кейеменең билдән түбәнге өлөшө.
□ Подол, пола. ■ Тауышың — шишмә, телең тәмле, Бибиәсмә, итәктәрең — килешкән буй-буй таҫма. Ш. Бабич. Туй мәшәҡәтенән алйыған ҡатын-ҡыҙ, итәктәрен ҡыҫтырып, утҡа баҫҡандай, ығы-зығы килеп йүгерешә. Ә. Хәкимов. [Маһитаптың] өҫтөндәге бәрхәт камзулы ла, билен ҡыҫып, итәктәре елберҙәп торған еләне лә, түшенә кейгән көмөш тәңкәле, төрлө ҡортмоштар тағылған һаҡалы һәм ҡолағындағы һырғаһы, муйынындағы аҡыҡ муйынсаһы ла килешеп кенә тора. Ғ. Ибраһимов. • Иркә бала итәк бысрата. Әйтем. Яу яғанан алғанда, эт итәктән алыр. Мәҡәл. Айыу балаһын итәккә һалһаң да илекмәҫ, бүре балаһын бүреккә һалһаң да берекмәҫ. Мәҡәл.
2. һөйл. Ултырған кешенең тубыҡ өҫтө, алды. □ Колени (сидящего). Итәккә ултырыу. ■ Алма бер әфисәрҙең итәгенә барып төштө. Әкиәттән.
3. Ҡатын-ҡыҙ күлдәгенең осона ҡатлап тегелгән тар өлөшө; мәскәү, ҡатмар.
□ Оборка. Ике итәк. Итәк һалып тегеү. Күп итәк һалыу.
4. Билдән түбән кейелә торған ҡатын-ҡыҙ кейеме. □ Юбка. Итәгем бигерәк ҡыҫҡа.
5. Тауҙың, түбәнең күтәрелә башлағаң иң аҫҡы өлөшө. □ Подошва, подножие (горы,
822