Рус
Баш
Академический словарь башкирского языка. Том I. Страница 161
Поиск по словарям
АҘЛАП-АҘЛАП
губляющийся, распространяющийся (о ранах). Тәнең аҙғын икән, шырау ингәнгә генә ҡалай боҙолоп киткән.
6. диал. Сәселмәйсә ҡойолоп үҫкән үҫемлек. □ Выросший из осыпавшегося зерна. Аҙғын кишер. Аҙғын мәк.
АҘҒЫНЛАНЫУ (аҙғынлан-) (Р.: любить рыскать; И.: be fond of prowling; T.: serseri olmak) ҡ.
1. Ситтә йөрөргә әүәҫләнеү, йөрөмтәлгә әйләнеү (малға ҡарата). □ Рыскать, не кормиться на одном месте (о скотине). Көҙгә ҡарай мал аҙғынланды.
2. Тәртипһеҙгә, әхлаҡһыҙға әйләнеү; тыйнаҡһыҙланыу. □ Стать невыдержанным, недисциплинированным, вести себя развязно, безнравственно. Бала аҙғынланған.
3. Енси яҡтан тотанаҡһыҙланыу; боҙолоу, аҙыу. □ Развратничать, распутничать. Ҡыҙҙарҙың аҙғынланыуы, тәмәке тартыуы борсой.
АҘҒЫНЛАУ (аҙғынла-) ҡ. диал. ҡар. аҙыу I, 4, 5.
АҘҒЫНЛЫҠ (аҙғынлығы-) (Р: развратность; И.: depravity; T: disiplinsizlik) и.
Әхлаҡи боҙоҡлоҡ, күңел боҙоҡлоғо. □ Развратность, распутство; распущенность, блудливость, похотливость. Аҙғынлыҡҡа бирелеу. Я Аҙғынлыҡ тәрбиә етмәуҙән килә. Ғ. Шәрипов.
АҘҒЫНТЫҠ с. диал. ҡар. аҙғын 1.
АҘҒЫН ШЕШ (Р: рак; И.: cancer; T.: kanser) и.
Йылдам үрсеүле күҙәнәктәрҙән торған яман сир; яман шеш. □ Рак, злокачественная опухоль.
АҘҒЫР с. диал. ҡар. аҙман II.
АҘҘЫРЫУ (аҙҙыр) (Р: баловать;
И.: pamper; T: şımartmak) ҡ.
1. Артыҡ иркәләп тәртипһеҙгә, тыйнаҡһыҙға әйләндереү, боҙоу. □ Баловать, изнежить. Баланы аҙҙырыу.
2. Аҙғынлыҡ юлына, әхлаҡһыҙлыҡҡа төшөрөү; боҙоу. □ Развращать, соблазнять, совращать. В Борон заманда аҙмағанды
аҙҙырып, туҙмағанды туҙҙырып йөрөгән бер Мәскәй булған, ти. Әкиәттән. • Яман юлдаш аҙҙырыр, яҡшы юлдан яҙҙырыр. Әйтем.
3. Ауырыуҙы, яраны ваҡытында дауаламай шаштырыу. □ Запускать (болезнь).
■ Элек ни, бер ер ҡырҡылһа, көл һалып, яра ташы ҡырып, аҙҙырып йөрөгәнбеҙ икән. С. Агиш.
♦ Башын (йәки күңелен) аҙҙырыу боҙоҡлоҡҡа төшөрөү, аҙғынлыҡ юлына баҫтырыу.
□ Соблазнять, развращать. ■ [Гөлмәрфуға:] Әлеге шул сибәрлеге, аҫыл теле менән куңе-лемде аҙҙырҙы. Д. Исламов.
АҘ ҠАНЛЫЛЫҠ (ҡанлылығы) (Р: малокровие; И.: anemia; T.: kansızlık) и.
Ҡанды күп юғалтҡанлыҡтан йә ҡанда ҡыҙыл тәнсәләр етешмәгәнлектән ауырыу.
□ Малокровие. Талҡан — аҙ ҡанлылыҡ, тиҙ арыусанлыҡ, башҡа ауырыуҙарға кәртә.
■ Был ифрат файҙалы аҙыҡ [ҡарбуҙ] шәкәр диабеты, аҙ ҡанлылыҡ, атеросклероз, һимереу менән яфаланған кешеләргә, онкологик ауырыуҙарҙы профилактикалау өсөн тәҡдим ителә. «Ашҡаҙар», № 99, 2010. Элек, хужалыҡтар купләп мал тотҡан иркен ваҡытта, бөтә ашамлыҡ тәбиғи, таҙа булғанлыҡтан, хәҙерге ваҡыттағы кеуек ҡан баҫымы, аҙ ҡанлылыҡ, ашҡаҙан-эсәк ауырыуҙары кеуек сирҙәрҙе кешеләр белмәгән дә. «Башҡортостан», 21 июль 2011.
АҘЛАП (Р: понемногу; И.: little by little; T.: az az) p.
Бәләкәй-бәләкәй өлөштәр менән; киреһе — күпләп. □ Понемногу, мало-помалу. Аҙлап өйрәнә башлау. ■ Сәлимә тәуге иренән ҡалған барлы-юҡлы малын аҙлап урсетеп, тырышып балаларын тәрбиәләне. Һ. Дәүләтшина. Шулай һуҙгә һуҙ ялғанып, усаҡҡа аҙлап утын өҫтәй-өҫтәй һөйләште лә һөйләште улар. Н. Мусин.
АҘЛАП-АҘЛАП р. ҡар. аҙ-аҙлап. Аҙлап-аҙлап өҫтәу. ■ Усаҡтарға аҙлап-аҙлап бер туҡтауһыҙ [утын] өҫтәнек — килеп кенә ҡараһындар! Й. Солтанов. Хәҙергә майға берәу ҙә теймәһен. Ҡыш еткәс, аҙлап-
6-1.0151.11
161
губляющийся, распространяющийся (о ранах). Тәнең аҙғын икән, шырау ингәнгә генә ҡалай боҙолоп киткән.
6. диал. Сәселмәйсә ҡойолоп үҫкән үҫемлек. □ Выросший из осыпавшегося зерна. Аҙғын кишер. Аҙғын мәк.
АҘҒЫНЛАНЫУ (аҙғынлан-) (Р.: любить рыскать; И.: be fond of prowling; T.: serseri olmak) ҡ.
1. Ситтә йөрөргә әүәҫләнеү, йөрөмтәлгә әйләнеү (малға ҡарата). □ Рыскать, не кормиться на одном месте (о скотине). Көҙгә ҡарай мал аҙғынланды.
2. Тәртипһеҙгә, әхлаҡһыҙға әйләнеү; тыйнаҡһыҙланыу. □ Стать невыдержанным, недисциплинированным, вести себя развязно, безнравственно. Бала аҙғынланған.
3. Енси яҡтан тотанаҡһыҙланыу; боҙолоу, аҙыу. □ Развратничать, распутничать. Ҡыҙҙарҙың аҙғынланыуы, тәмәке тартыуы борсой.
АҘҒЫНЛАУ (аҙғынла-) ҡ. диал. ҡар. аҙыу I, 4, 5.
АҘҒЫНЛЫҠ (аҙғынлығы-) (Р: развратность; И.: depravity; T: disiplinsizlik) и.
Әхлаҡи боҙоҡлоҡ, күңел боҙоҡлоғо. □ Развратность, распутство; распущенность, блудливость, похотливость. Аҙғынлыҡҡа бирелеу. Я Аҙғынлыҡ тәрбиә етмәуҙән килә. Ғ. Шәрипов.
АҘҒЫНТЫҠ с. диал. ҡар. аҙғын 1.
АҘҒЫН ШЕШ (Р: рак; И.: cancer; T.: kanser) и.
Йылдам үрсеүле күҙәнәктәрҙән торған яман сир; яман шеш. □ Рак, злокачественная опухоль.
АҘҒЫР с. диал. ҡар. аҙман II.
АҘҘЫРЫУ (аҙҙыр) (Р: баловать;
И.: pamper; T: şımartmak) ҡ.
1. Артыҡ иркәләп тәртипһеҙгә, тыйнаҡһыҙға әйләндереү, боҙоу. □ Баловать, изнежить. Баланы аҙҙырыу.
2. Аҙғынлыҡ юлына, әхлаҡһыҙлыҡҡа төшөрөү; боҙоу. □ Развращать, соблазнять, совращать. В Борон заманда аҙмағанды
аҙҙырып, туҙмағанды туҙҙырып йөрөгән бер Мәскәй булған, ти. Әкиәттән. • Яман юлдаш аҙҙырыр, яҡшы юлдан яҙҙырыр. Әйтем.
3. Ауырыуҙы, яраны ваҡытында дауаламай шаштырыу. □ Запускать (болезнь).
■ Элек ни, бер ер ҡырҡылһа, көл һалып, яра ташы ҡырып, аҙҙырып йөрөгәнбеҙ икән. С. Агиш.
♦ Башын (йәки күңелен) аҙҙырыу боҙоҡлоҡҡа төшөрөү, аҙғынлыҡ юлына баҫтырыу.
□ Соблазнять, развращать. ■ [Гөлмәрфуға:] Әлеге шул сибәрлеге, аҫыл теле менән куңе-лемде аҙҙырҙы. Д. Исламов.
АҘ ҠАНЛЫЛЫҠ (ҡанлылығы) (Р: малокровие; И.: anemia; T.: kansızlık) и.
Ҡанды күп юғалтҡанлыҡтан йә ҡанда ҡыҙыл тәнсәләр етешмәгәнлектән ауырыу.
□ Малокровие. Талҡан — аҙ ҡанлылыҡ, тиҙ арыусанлыҡ, башҡа ауырыуҙарға кәртә.
■ Был ифрат файҙалы аҙыҡ [ҡарбуҙ] шәкәр диабеты, аҙ ҡанлылыҡ, атеросклероз, һимереу менән яфаланған кешеләргә, онкологик ауырыуҙарҙы профилактикалау өсөн тәҡдим ителә. «Ашҡаҙар», № 99, 2010. Элек, хужалыҡтар купләп мал тотҡан иркен ваҡытта, бөтә ашамлыҡ тәбиғи, таҙа булғанлыҡтан, хәҙерге ваҡыттағы кеуек ҡан баҫымы, аҙ ҡанлылыҡ, ашҡаҙан-эсәк ауырыуҙары кеуек сирҙәрҙе кешеләр белмәгән дә. «Башҡортостан», 21 июль 2011.
АҘЛАП (Р: понемногу; И.: little by little; T.: az az) p.
Бәләкәй-бәләкәй өлөштәр менән; киреһе — күпләп. □ Понемногу, мало-помалу. Аҙлап өйрәнә башлау. ■ Сәлимә тәуге иренән ҡалған барлы-юҡлы малын аҙлап урсетеп, тырышып балаларын тәрбиәләне. Һ. Дәүләтшина. Шулай һуҙгә һуҙ ялғанып, усаҡҡа аҙлап утын өҫтәй-өҫтәй һөйләште лә һөйләште улар. Н. Мусин.
АҘЛАП-АҘЛАП р. ҡар. аҙ-аҙлап. Аҙлап-аҙлап өҫтәу. ■ Усаҡтарға аҙлап-аҙлап бер туҡтауһыҙ [утын] өҫтәнек — килеп кенә ҡараһындар! Й. Солтанов. Хәҙергә майға берәу ҙә теймәһен. Ҡыш еткәс, аҙлап-
6-1.0151.11
161