Рус
Баш
Академический словарь башкирского языка. Том I. Страница 163
Поиск по словарям
АҘҺЫНЫУ
Юрматы ырыуына ҡараған башҡорт аймағының исеме. □ Название родового подразделения башкир-юрматинцев.
АҘНАЛАП (Р.: неделями; И.: for weeks; T.: haftalarca) р.
1. Аҙналар буйы. □ Неделями. Аҙналап ҡунаҡ булыу. Аҙналап юғалып тороу. ■ Беҙҙең Ғилман Сәмерханович ҡайһы ваҡыт аҙналап күренмәй, яландан, фермаларҙан ҡайтып инмәй. Д. Бүләков.
2. Аҙнаға яҡын. □ Около недели, приблизительно неделя. Аҙналап ваҡыт үтте.
3. Аҙна-аҙнаһы менән. □ Понедельно. Аҙналап эшләү.
АҘНАЛЫҠ I (Р.: недельный; И.: weekly; T.: haftalık) с.
1. Аҙна буйына дауам иткән. □ Недельный, на неделю. Аҙналыҡ аҙыҡ. Аҙналыҡ эш. Аҙналыҡ эш хаҡы. ■ Шул ваҡыт мин ҡырҙа инем, ҡырҙа ине бар халыҡ. Аҙналыҡ эштән бушағас, ята инек хәл алып. Ғ. Ғүмәр.
• Бер көнлоҡ юлға сыҡһаң, аҙналыҡ аҙыҡ ал. Әйтем.
2. Аҙнаһына бер була торған, аҙна һайын ҡабатланып торған. □ Еженедельный. Аҙналыҡ газета. Аҙналыҡ журнал. ■ 1925 йылдың 27 мартынан башлап башҡорт телендә аҙналыҡ «Башҡортостан йәштәре» газе-таһы сыға башланы. Т. Йәнәби.
АҘНАЛЫҠ II (аҙналығы) (Р: неделя; И.: week; T.: hafta) и.
Берәй ваҡиғаға, эшкә бағышлап үткәрелгән аҙна. □ Неделя. Китап аҙналығы. Музыка аҙналығы. Әҙәбиәт аҙналығы. Йәштәр матбуғаты аҙналығы. ■ Яланға сығасаҡ машиналарға һынау, тикшереү аҙналығы үткәрелде. Ф. Иҫәнғолов.
АҘНАУ (аҙна-) ҡ. диал. ҡар. айғылдау 1.
• Аҙнаған айғырҙы өйөрҙә һына. Мәҡәл.
АҘРА I [ғәр. ‘юҡҡа сығарыу’] (Р: вымирающий; И.: becoming extinct; T.: soyu tükenen) с. иҫк.
Юҡҡа сыҡҡан, ҡороған. □ Вымирающий, исчезающий, засохший. ■ Күгәреп ятҡан күк арҡа, мал төйәге туғайың — аҙра ҡалыр малдан һуң. Ҡобайырҙан.
АҘРА II и. диал. ҡар. ҡаулан.
АҘРА ИТЕҮ (аҙра ит-) (Р: уничтожать; И.: destroy; T.: yok etmek) ҡ.
Юҡ итеү; юҡҡа сығарыу. □ Уничтожать, ликвидировать, засохнуть. ■ Караһаҡал батыр ҙа артҡа сикмәй нишләһен? Тарҡауланғас батырҙар, ил ҡалдырып дошманға аҙра итмәй нишләһен? «Ҡараһаҡал».
АҘРА ҠАЛЫУ (аҙра ҡал-) (Р: остаться ни с чем; И.: go on the rocks; T.: bir şeysiz kalmak) ҡ.
Бер әйберһеҙ ҡалыу. □ Остаться ни с чем. Аҙра ҡалһаҡ та эшләп түләп бөтөрбөҙ.
АҘРАЙ (Р: навыкат; И.: bulging; T.: fırlak (gözler) с. диал.
Тупайып торған, ҙур (күҙгә ҡарата); аҡыш. □ Навыкат, навыкате (о глазах). Аҙрай күҙ.
АҘРАЙЫУ (аҙрай-, аҙрая) (Р: широко раскрываться; И.: bulge; T: gözleri fal taşı gibi açılmak) ҡ. диал.
Түңәрәкләнеп, ҙур булып асылыу (күҙгә ҡарата); аҡшайыу. □ Широко раскрываться, таращиться (о глазах). Аҙрайған күҙ.
АҘРАСМАН (Р: гармала; И.: peganum; T: üzerlik otu) и. диал.
Япраҡтары оҙонса ярылған күп йыллыҡ сәскә үлән, им-томда ҡулланыла. □ Гармала, трава (лат. Peganum).
АҘРАТ (Р: скала; И.: rock; T: kaya) и. иҫк.
Ҡая тау, ҡатланып ятҡан таш. □ Скала; слоёный камень. Аҙрат ташы.
АҘСЫЛЫҠ I (аҙсылығы) (Р: меньшинство; И.: minority; T: azınlık) и.
Берәй төркөмдөң һан яғынан кәм булған өлөшө. □ Меньшинство. Аҙсылыҡты тәшкил итеү.
АҘСЫЛЫҠ II (Р: меньший; И.: lesser; T: sayıca az) с.
Аҙ һанлы. □ Меньший, малый, малочисленный. Аҙсылыҡ милләт. Аҙсылыҡ халыҡ. Рәсәйҙең аҙсылыҡ телдәре.
АҘҺЫНЫУ (аҙһын-) (Р: считать что-л. малым; И.: deem insufficient; T: az bulmak) ҡ.
6*
163
Юрматы ырыуына ҡараған башҡорт аймағының исеме. □ Название родового подразделения башкир-юрматинцев.
АҘНАЛАП (Р.: неделями; И.: for weeks; T.: haftalarca) р.
1. Аҙналар буйы. □ Неделями. Аҙналап ҡунаҡ булыу. Аҙналап юғалып тороу. ■ Беҙҙең Ғилман Сәмерханович ҡайһы ваҡыт аҙналап күренмәй, яландан, фермаларҙан ҡайтып инмәй. Д. Бүләков.
2. Аҙнаға яҡын. □ Около недели, приблизительно неделя. Аҙналап ваҡыт үтте.
3. Аҙна-аҙнаһы менән. □ Понедельно. Аҙналап эшләү.
АҘНАЛЫҠ I (Р.: недельный; И.: weekly; T.: haftalık) с.
1. Аҙна буйына дауам иткән. □ Недельный, на неделю. Аҙналыҡ аҙыҡ. Аҙналыҡ эш. Аҙналыҡ эш хаҡы. ■ Шул ваҡыт мин ҡырҙа инем, ҡырҙа ине бар халыҡ. Аҙналыҡ эштән бушағас, ята инек хәл алып. Ғ. Ғүмәр.
• Бер көнлоҡ юлға сыҡһаң, аҙналыҡ аҙыҡ ал. Әйтем.
2. Аҙнаһына бер була торған, аҙна һайын ҡабатланып торған. □ Еженедельный. Аҙналыҡ газета. Аҙналыҡ журнал. ■ 1925 йылдың 27 мартынан башлап башҡорт телендә аҙналыҡ «Башҡортостан йәштәре» газе-таһы сыға башланы. Т. Йәнәби.
АҘНАЛЫҠ II (аҙналығы) (Р: неделя; И.: week; T.: hafta) и.
Берәй ваҡиғаға, эшкә бағышлап үткәрелгән аҙна. □ Неделя. Китап аҙналығы. Музыка аҙналығы. Әҙәбиәт аҙналығы. Йәштәр матбуғаты аҙналығы. ■ Яланға сығасаҡ машиналарға һынау, тикшереү аҙналығы үткәрелде. Ф. Иҫәнғолов.
АҘНАУ (аҙна-) ҡ. диал. ҡар. айғылдау 1.
• Аҙнаған айғырҙы өйөрҙә һына. Мәҡәл.
АҘРА I [ғәр. ‘юҡҡа сығарыу’] (Р: вымирающий; И.: becoming extinct; T.: soyu tükenen) с. иҫк.
Юҡҡа сыҡҡан, ҡороған. □ Вымирающий, исчезающий, засохший. ■ Күгәреп ятҡан күк арҡа, мал төйәге туғайың — аҙра ҡалыр малдан һуң. Ҡобайырҙан.
АҘРА II и. диал. ҡар. ҡаулан.
АҘРА ИТЕҮ (аҙра ит-) (Р: уничтожать; И.: destroy; T.: yok etmek) ҡ.
Юҡ итеү; юҡҡа сығарыу. □ Уничтожать, ликвидировать, засохнуть. ■ Караһаҡал батыр ҙа артҡа сикмәй нишләһен? Тарҡауланғас батырҙар, ил ҡалдырып дошманға аҙра итмәй нишләһен? «Ҡараһаҡал».
АҘРА ҠАЛЫУ (аҙра ҡал-) (Р: остаться ни с чем; И.: go on the rocks; T.: bir şeysiz kalmak) ҡ.
Бер әйберһеҙ ҡалыу. □ Остаться ни с чем. Аҙра ҡалһаҡ та эшләп түләп бөтөрбөҙ.
АҘРАЙ (Р: навыкат; И.: bulging; T.: fırlak (gözler) с. диал.
Тупайып торған, ҙур (күҙгә ҡарата); аҡыш. □ Навыкат, навыкате (о глазах). Аҙрай күҙ.
АҘРАЙЫУ (аҙрай-, аҙрая) (Р: широко раскрываться; И.: bulge; T: gözleri fal taşı gibi açılmak) ҡ. диал.
Түңәрәкләнеп, ҙур булып асылыу (күҙгә ҡарата); аҡшайыу. □ Широко раскрываться, таращиться (о глазах). Аҙрайған күҙ.
АҘРАСМАН (Р: гармала; И.: peganum; T: üzerlik otu) и. диал.
Япраҡтары оҙонса ярылған күп йыллыҡ сәскә үлән, им-томда ҡулланыла. □ Гармала, трава (лат. Peganum).
АҘРАТ (Р: скала; И.: rock; T: kaya) и. иҫк.
Ҡая тау, ҡатланып ятҡан таш. □ Скала; слоёный камень. Аҙрат ташы.
АҘСЫЛЫҠ I (аҙсылығы) (Р: меньшинство; И.: minority; T: azınlık) и.
Берәй төркөмдөң һан яғынан кәм булған өлөшө. □ Меньшинство. Аҙсылыҡты тәшкил итеү.
АҘСЫЛЫҠ II (Р: меньший; И.: lesser; T: sayıca az) с.
Аҙ һанлы. □ Меньший, малый, малочисленный. Аҙсылыҡ милләт. Аҙсылыҡ халыҡ. Рәсәйҙең аҙсылыҡ телдәре.
АҘҺЫНЫУ (аҙһын-) (Р: считать что-л. малым; И.: deem insufficient; T: az bulmak) ҡ.
6*
163