Рус
Баш
Академический словарь башкирского языка. Том I. Страница 168
Поиск по словарям
АЖДАҺА-ЙЫЛАН
ҡая. Уның аҫтындағы ятыуҙың төбөнән ҡасандыр аждаһа кутәрелгән, тип һөйләйҙәр. Д. Бураҡаев. Аждаһа кутәрелгәндә ел-дауыл ҡуба, ғәрәсәт була. Аждаһа кутә-релеу тураһында ышаныуҙар әле лә йәшәй. Ф. Хисамитдинова.
АЖДАҺА-ЙЫЛАН (Р.: драконы; И.: dragons; T.: ejderha) и. миф. йыйн.
Аждаһалар һәм шуның кеүек мифик заттар. □ Драконы. ■ Урал тураҡлаған де-йеу-пәрейҙәр, аждаһа-йыландар кәуҙәһенән ҙур бер тау өйөлөп ҡалды, ти. Әкиәттән.
АЖДАҺА ҺӨЙӘГЕ (Р.: магическое средство лечения от болезней глаз; И.: dragon’s bone; T.: göz hastalıklarının büyüleyici tedavisi) и. миф.
Күҙ ауырыуҙарын дауалау өсөн ҡулланылған магик сара. □ Магическое средство лечения от болезней глаз. ■ Йыланғараҡ булһа, уға әуәле аждаһа һөйәге баҫҡандар. Экспедиция материалдарынан.
АЖИОТАЖ [рус. < фр. agiotage] (Р: ажиотаж; И.: flurry; Т.: bum) и.
1. Биржа ҡағыҙы йәки тауар хаҡы курсының яһалма рәүештә күтәрелеүе йәки төшөүе. □ Ажиотаж. Биржа ажиотажы.
2. кусм. Ығы-зығы ҡубыу. □ Ажиотаж. Ажиотаж ҡуптарыу.
АЖРАЙ (Р: выпуклый; И.: bulging; T.: fırlak (gözler) с.
1. Ҙур булып, ағы күренеп, тупайып торған (куҙгә ҡарата); аҡыш. □ Выпуклый, выпученный (о глазах). Ажрай ҡуҙ.
2. кусм. Эре, тәкәббер, маһайыусан, маҡтансыҡ. □ Высокомерный, заносчивый, кичливый. ■ Көмрө арҡалы, тиҫкәрерәк ҡылыҡлы был ажрай бисәнең бындай һуҙ-ҙәрен куп ишеткәне бар Көнһылыуҙың. Ғ. Ибраһимов.
АЖРАЙЫУ (ажрай-, ажрая) (Р: таращиться; И.: stare (at); T.: gözleri fal taşı gibi açılmak) ҡ.
1. Асыуланып, күҙҙе аҡайтып ҡарау. □ Таращиться, пучиться (о глазах). Ажрайып ҡарау. • Аҡылы юҡ кешенең ажрайған куҙе бар. Әйтем.
2. кусм. Эреләнеү, ҡупырайыу. □ Важничать, чваниться, кичиться. ■ Батый хан да уҙған юл, олатайың Шәғәле ажрайып йөрөгән юл! «Юлай менән Салауат».
АЖУР [рус. < фр. a jour] (Р: ажур; И.: openwork; T.: ajur) и.
1. Селтәр. □ Ажур. Ажур менән сигеу.
2. Бухгалтерияла иҫәп төрө. □ Ажур.
3. Бик яҡшы. □ Полный порядок.
АЖУРЛЫ (Р: ажурный; И.: openwork;
T: ajurlu) c.
Селтәрләп эшләнгән. □ Ажурный. Ажур-лы пәрҙәләр.
АЖЫҒЫЙ и. диал. ҡар. һаҙағай.
АЖЫР-БОЖОР р. диал. ҡар. суғырмаҡлы. Сыйҙым ажыр-божор туңһа, уңыш була.
АЖЫРТЫУ (ажырт-) ҡ. диал. ҡар. сәбертеү. Бөтә тәнем ажыртып китте.
АЖЫРЫЙ с. диал. ҡар. ажрай 1.
АЗАЛИЯ [рус. < лат. azalea] (Р: азалия; И.: azalea; T: açelya) и. бот.
Төрлө төҫтәге эре сәскә атҡан көньяҡ сәскәһе. □ Азалия (лат. Azalea). Ҡыҙыл азалия. Һары азалия. ■ Микробтарҙан цитрус уҫемлектәре, розмарин, эвкалипт, азалия гөлдәрелә һаҡлай. «Табын», № 107, 2011.
АЗАМАТ и. ҡар. аҙамат.
АЗАМАТЛЫҠ (Р: гражданство; И.: citizenship; T: vatandaşlık) и.
Шәхестең билдәле бер дәүләткә сәйәси һәм хоҡуҡи ҡарағайлығы; гражданлыҡ.
□ Гражданство.
АЗАРЛАШЫУ (азарлаш-) ҡ. диал. ҡар. талашыу 2. Азарлашып алып киттеләр баламды.
АЗАРТ [рус. < фр. hasard ‘осраҡ’] и. ҡар. сәм.
АЗАТ [фарс. ûlJ] (Р: свободный; И.: free; T: özgür) с.
Үҙ ихтыярлы, ирекле; бойондороҡһоҙ.
□ Свободный, вольный, независимый. Азат ил. Азат халыҡ. ■ Ә мин инде һеҙҙең менән йөрөргә булдым бергә. Шатлығын азат хеҙмәттең һөйләп йөрөрмөн һеҙгә. Р. Ниғмәти.
168
ҡая. Уның аҫтындағы ятыуҙың төбөнән ҡасандыр аждаһа кутәрелгән, тип һөйләйҙәр. Д. Бураҡаев. Аждаһа кутәрелгәндә ел-дауыл ҡуба, ғәрәсәт була. Аждаһа кутә-релеу тураһында ышаныуҙар әле лә йәшәй. Ф. Хисамитдинова.
АЖДАҺА-ЙЫЛАН (Р.: драконы; И.: dragons; T.: ejderha) и. миф. йыйн.
Аждаһалар һәм шуның кеүек мифик заттар. □ Драконы. ■ Урал тураҡлаған де-йеу-пәрейҙәр, аждаһа-йыландар кәуҙәһенән ҙур бер тау өйөлөп ҡалды, ти. Әкиәттән.
АЖДАҺА ҺӨЙӘГЕ (Р.: магическое средство лечения от болезней глаз; И.: dragon’s bone; T.: göz hastalıklarının büyüleyici tedavisi) и. миф.
Күҙ ауырыуҙарын дауалау өсөн ҡулланылған магик сара. □ Магическое средство лечения от болезней глаз. ■ Йыланғараҡ булһа, уға әуәле аждаһа һөйәге баҫҡандар. Экспедиция материалдарынан.
АЖИОТАЖ [рус. < фр. agiotage] (Р: ажиотаж; И.: flurry; Т.: bum) и.
1. Биржа ҡағыҙы йәки тауар хаҡы курсының яһалма рәүештә күтәрелеүе йәки төшөүе. □ Ажиотаж. Биржа ажиотажы.
2. кусм. Ығы-зығы ҡубыу. □ Ажиотаж. Ажиотаж ҡуптарыу.
АЖРАЙ (Р: выпуклый; И.: bulging; T.: fırlak (gözler) с.
1. Ҙур булып, ағы күренеп, тупайып торған (куҙгә ҡарата); аҡыш. □ Выпуклый, выпученный (о глазах). Ажрай ҡуҙ.
2. кусм. Эре, тәкәббер, маһайыусан, маҡтансыҡ. □ Высокомерный, заносчивый, кичливый. ■ Көмрө арҡалы, тиҫкәрерәк ҡылыҡлы был ажрай бисәнең бындай һуҙ-ҙәрен куп ишеткәне бар Көнһылыуҙың. Ғ. Ибраһимов.
АЖРАЙЫУ (ажрай-, ажрая) (Р: таращиться; И.: stare (at); T.: gözleri fal taşı gibi açılmak) ҡ.
1. Асыуланып, күҙҙе аҡайтып ҡарау. □ Таращиться, пучиться (о глазах). Ажрайып ҡарау. • Аҡылы юҡ кешенең ажрайған куҙе бар. Әйтем.
2. кусм. Эреләнеү, ҡупырайыу. □ Важничать, чваниться, кичиться. ■ Батый хан да уҙған юл, олатайың Шәғәле ажрайып йөрөгән юл! «Юлай менән Салауат».
АЖУР [рус. < фр. a jour] (Р: ажур; И.: openwork; T.: ajur) и.
1. Селтәр. □ Ажур. Ажур менән сигеу.
2. Бухгалтерияла иҫәп төрө. □ Ажур.
3. Бик яҡшы. □ Полный порядок.
АЖУРЛЫ (Р: ажурный; И.: openwork;
T: ajurlu) c.
Селтәрләп эшләнгән. □ Ажурный. Ажур-лы пәрҙәләр.
АЖЫҒЫЙ и. диал. ҡар. һаҙағай.
АЖЫР-БОЖОР р. диал. ҡар. суғырмаҡлы. Сыйҙым ажыр-божор туңһа, уңыш була.
АЖЫРТЫУ (ажырт-) ҡ. диал. ҡар. сәбертеү. Бөтә тәнем ажыртып китте.
АЖЫРЫЙ с. диал. ҡар. ажрай 1.
АЗАЛИЯ [рус. < лат. azalea] (Р: азалия; И.: azalea; T: açelya) и. бот.
Төрлө төҫтәге эре сәскә атҡан көньяҡ сәскәһе. □ Азалия (лат. Azalea). Ҡыҙыл азалия. Һары азалия. ■ Микробтарҙан цитрус уҫемлектәре, розмарин, эвкалипт, азалия гөлдәрелә һаҡлай. «Табын», № 107, 2011.
АЗАМАТ и. ҡар. аҙамат.
АЗАМАТЛЫҠ (Р: гражданство; И.: citizenship; T: vatandaşlık) и.
Шәхестең билдәле бер дәүләткә сәйәси һәм хоҡуҡи ҡарағайлығы; гражданлыҡ.
□ Гражданство.
АЗАРЛАШЫУ (азарлаш-) ҡ. диал. ҡар. талашыу 2. Азарлашып алып киттеләр баламды.
АЗАРТ [рус. < фр. hasard ‘осраҡ’] и. ҡар. сәм.
АЗАТ [фарс. ûlJ] (Р: свободный; И.: free; T: özgür) с.
Үҙ ихтыярлы, ирекле; бойондороҡһоҙ.
□ Свободный, вольный, независимый. Азат ил. Азат халыҡ. ■ Ә мин инде һеҙҙең менән йөрөргә булдым бергә. Шатлығын азат хеҙмәттең һөйләп йөрөрмөн һеҙгә. Р. Ниғмәти.
168