Рус
Баш
Академический словарь башкирского языка. Том I. Страница 182
Поиск по словарям
АЙСЫУАҠ
Айсыҡ биҙәген төшөрөү. □ Вывести на ткани узор в виде полумесяца. Айсыҡлап һуғыу.
АЙСЫУАҠ (Р.: название одного из родовых подразделений башкир; И.: one of clan names; T.: bir Başkurt soyunun ismi) и. этн.
Бөрйән ырыуына ҡараған башҡорт аймағының исеме. □ Название родового подразделения башкир племени бурзян.
АЙТ [боронғо төрки айыт ‘әйттер’] (Р.: айт; И.: hey; Т.: һеу) ымл.
Ҡасҡан-боҫҡан кешене ҡапыл күреп ҡалғанда ҡысҡырып әйтелә. □ Произносится при внезапном обнаружении притаившегося человека. Айт, бына һин ҡайҙа икән!
♦ Айт тигәнгә тайт итеү берәйһенең һүҙен тыңларға, теләген үтәргә әҙер генә тороу. □ Быть готовым исполнить чьё-л. желание, повеление.
АЙТАЙ I (Р.: впервые становиться на ножки; И.: start walking; T.: yürümeye başlamak) p.
Аяҡ өҫтө, аяҡ үрә (яңы баҫа башлаған сабыйға ҡарата); ләл-ләл. □ Впервые становиться на ножки (о ребёнке). ■ [Бәҙерниса балаһы тураһында:] Алты айҙа айтай баҫты, йәше тулыуға теле асылып, һөйләшә башланы. Р. Ғабдрахманов.
АЙТАЙ II (Р: ну-ну, давай-давай; И.: come on!; T.: haydi) өнд.
Баланы аяҡҡа баҫтырғанда йөпләү, өндәү һүҙе. □ Возглас, которым подбадривают ребёнка вставать на ножки. Ну-ну, давай-давай.
АЙ-ТАМҒА (Р: название тамги; И.: tam-gha; T.: bir Başkurt soyunun tamgası) u.
Бер башҡорт ырыуының ай рәүешендәге тамға исеме. □ Название тамги одного из башкирских родов.
АЙТАШ (Р.: лунный камень.; И.: moonstone; T: ay taşı) и. мин.
Зәңгәрһыу күк төҫтәге затлы таш. □ Лунный камень. ■ [Цейлон] ҡиммәтле аҫыл таштары: топаздары, сапфирҙары, ҡыҙыл
яҡуттары, аметистары һәм айташтары менән дан алған. Р. Рөстәмова.
АЙТИРӘК (айтирәге) (Р: священное родовое дерево; И.: sacred tribal tree; T.: kutsal ağaç) и. диал.
Изге тип иҫәпләнгән ырыу ағасы, табыныу ағасы. □ Священное родовое дерево. Ҡыҙҙар йыл да айтирәккә төрлө төҫтә суҡтар элделәр.
АЙ ТОТОЛОУ (ай тотол-) (Р: лунное затмение; И.: lunar eclipse; T.: Ay tutulması) ҡ.
1. Айҙың ер күләгәһенә инеп ҡараңғы -ланыуынан торған астрономик күренеш.
□ Лунное затмение.
2. миф. Ышаныуҙар буйынса, айҙың яман заттар тарафынан урланыуы. □ По поверьям, лунное затмение — это похищение луны злым демоном.
АЙ ТЫУЫУ (ай тыу -) (Р: восход луны; И.: rise; T.: ayın doğuşu) ҡ.
Айҙың күк йөҙөнә күтәрелеүе, ҡалҡыуы.
□ Восход луны. ■ Ай тыуа эҙе менән, йылмайған йөҙө менән, алтын таяғы менән, алтын табаны менән. Халыҡ ижадынан.
АЙ ТӘҢРЕ (Р: небесное божество; И.: moon deity; T.: Ay Tanrısı) и. миф.
Башҡорт мифологияһында күктәге тәңреләрҙең береһе. □ В башкирской мифологии одно из небесных божеств. ■ Ай тэцренец һаҡлауына, яҡлауына ышанып, башҡорттар балаларына Айбулат, Айтуған, Айһылыу һ. б. «ай» элементлы исемдәр ҡушҡандар. Ф. Хисамитдинова.
АЙҮРМӘСТӘР (Р: название одного из родовых подразделений башкир; И.: one of clan names; T.: bir Başkurt soyunun ismi) и. этн.
Бөрйән ырыуына ҡараған башҡорт аймағының исеме. □ Название родового подразделения башкир-бурзянцев.
АЙҺАЙ I (P: название одного из родовых подразделений башкир; И.: one of clan names; T.: bir Başkurt soyunun ismi) и. этн.
182
Айсыҡ биҙәген төшөрөү. □ Вывести на ткани узор в виде полумесяца. Айсыҡлап һуғыу.
АЙСЫУАҠ (Р.: название одного из родовых подразделений башкир; И.: one of clan names; T.: bir Başkurt soyunun ismi) и. этн.
Бөрйән ырыуына ҡараған башҡорт аймағының исеме. □ Название родового подразделения башкир племени бурзян.
АЙТ [боронғо төрки айыт ‘әйттер’] (Р.: айт; И.: hey; Т.: һеу) ымл.
Ҡасҡан-боҫҡан кешене ҡапыл күреп ҡалғанда ҡысҡырып әйтелә. □ Произносится при внезапном обнаружении притаившегося человека. Айт, бына һин ҡайҙа икән!
♦ Айт тигәнгә тайт итеү берәйһенең һүҙен тыңларға, теләген үтәргә әҙер генә тороу. □ Быть готовым исполнить чьё-л. желание, повеление.
АЙТАЙ I (Р.: впервые становиться на ножки; И.: start walking; T.: yürümeye başlamak) p.
Аяҡ өҫтө, аяҡ үрә (яңы баҫа башлаған сабыйға ҡарата); ләл-ләл. □ Впервые становиться на ножки (о ребёнке). ■ [Бәҙерниса балаһы тураһында:] Алты айҙа айтай баҫты, йәше тулыуға теле асылып, һөйләшә башланы. Р. Ғабдрахманов.
АЙТАЙ II (Р: ну-ну, давай-давай; И.: come on!; T.: haydi) өнд.
Баланы аяҡҡа баҫтырғанда йөпләү, өндәү һүҙе. □ Возглас, которым подбадривают ребёнка вставать на ножки. Ну-ну, давай-давай.
АЙ-ТАМҒА (Р: название тамги; И.: tam-gha; T.: bir Başkurt soyunun tamgası) u.
Бер башҡорт ырыуының ай рәүешендәге тамға исеме. □ Название тамги одного из башкирских родов.
АЙТАШ (Р.: лунный камень.; И.: moonstone; T: ay taşı) и. мин.
Зәңгәрһыу күк төҫтәге затлы таш. □ Лунный камень. ■ [Цейлон] ҡиммәтле аҫыл таштары: топаздары, сапфирҙары, ҡыҙыл
яҡуттары, аметистары һәм айташтары менән дан алған. Р. Рөстәмова.
АЙТИРӘК (айтирәге) (Р: священное родовое дерево; И.: sacred tribal tree; T.: kutsal ağaç) и. диал.
Изге тип иҫәпләнгән ырыу ағасы, табыныу ағасы. □ Священное родовое дерево. Ҡыҙҙар йыл да айтирәккә төрлө төҫтә суҡтар элделәр.
АЙ ТОТОЛОУ (ай тотол-) (Р: лунное затмение; И.: lunar eclipse; T.: Ay tutulması) ҡ.
1. Айҙың ер күләгәһенә инеп ҡараңғы -ланыуынан торған астрономик күренеш.
□ Лунное затмение.
2. миф. Ышаныуҙар буйынса, айҙың яман заттар тарафынан урланыуы. □ По поверьям, лунное затмение — это похищение луны злым демоном.
АЙ ТЫУЫУ (ай тыу -) (Р: восход луны; И.: rise; T.: ayın doğuşu) ҡ.
Айҙың күк йөҙөнә күтәрелеүе, ҡалҡыуы.
□ Восход луны. ■ Ай тыуа эҙе менән, йылмайған йөҙө менән, алтын таяғы менән, алтын табаны менән. Халыҡ ижадынан.
АЙ ТӘҢРЕ (Р: небесное божество; И.: moon deity; T.: Ay Tanrısı) и. миф.
Башҡорт мифологияһында күктәге тәңреләрҙең береһе. □ В башкирской мифологии одно из небесных божеств. ■ Ай тэцренец һаҡлауына, яҡлауына ышанып, башҡорттар балаларына Айбулат, Айтуған, Айһылыу һ. б. «ай» элементлы исемдәр ҡушҡандар. Ф. Хисамитдинова.
АЙҮРМӘСТӘР (Р: название одного из родовых подразделений башкир; И.: one of clan names; T.: bir Başkurt soyunun ismi) и. этн.
Бөрйән ырыуына ҡараған башҡорт аймағының исеме. □ Название родового подразделения башкир-бурзянцев.
АЙҺАЙ I (P: название одного из родовых подразделений башкир; И.: one of clan names; T.: bir Başkurt soyunun ismi) и. этн.
182