Рус
Баш
Академический словарь башкирского языка. Том I. Страница 264
Поиск по словарям
АЛЫУ
менән алыу. Китапты алыу. ■ [Ҡарағаш] ҡурайҙы ҡулына алды ла бейеу көйөн тарта башланы. Әкиәттән. Сыртланов ағай, .. телефон трубкаһын алып, Әмирханов менән минең турала һөйләште. С. Агиш. • Алыуҙың биреуе бар. Әйтем. Бай тапһа — ҡотло булһын, ярлы тапһа — ҡайҙан алдың. Әйтем. Алғанға алты ла аҙ, биргәнгә биш тә куп. Мәҡәл.
2. Ҡул менән тотоу; эләктереү. □ Хватать, взять, принимать. Билдән алыу. Боғаҙҙан алыу. Яғанан алыу. ■ Әйҙук, турә, әйҙук! — тип Ғариф ҡарт [Тимерҙең] ат башынан алды. Б. Бикбай.
3. Аулап ҡош, йәнлек тотоу. □ Брать, взять. Айыу алыу. Өйрәк алыу. ■ [Хәким-йәндең] алған айыуҙарының, һуҡҡан буре-ләренең, атҡан һеләуһендәренең һанына ла сыға алмағандар. 3. Ураҡсин. • Ҡуян алмаҫ, артынан ҡалмаҫ. Мәҡәл.
4. Үҙеңә тәғәйенләнгән, ебәрелгән нәмәне, ҡайҙалыр барын, нимәнелер үҙеңә ҡабул итеү. □ Получать, забирать; снимать, снять; выписывать. // Снятие, выписка. Буләк алыу. Хаҡ алыу. Һалым алыу. Телеграмма алыу. Ҡулъяҙманы рецензиянан алыу. Хат алыу. Хәбәр алыу. Отпуск алыу. ■ Көҙ еткәс, эш хаҡы алырға тип, [көтөусе] байға килә. Әкиәттән.
5. Алмашына аҡса биреп, ниҙелер үҙең-деке итеү. □ Брать, покупать, приобретать. Магазиндан икмәк алыу. Тауар һатып алыу. Театрға билет алыу. • Өйрәк бирһәң, ҡаҙ алырһың. Мәҡәл.
6. Алмашына аҡса биреп, торлаҡты ваҡытлыса үҙеңдеке итеү. □ Снимать, нанимать. Булмә алыу. Фатир алыу.
7. Билдәле бер мәғәнәлә уй-күңелгә ҡабул итеү. П Принимать, воспринимать. Ғәйепкә алыу. Насарға алыу. Уйынға алыу. Ысынға алыу.
8. Үтәү, башҡарыу өсөн тапшырылғанды ҡабул итеү. □ Получать, принимать. Бойороҡ алыу. Ҡурһәтмә алыу. Кәңәш алыу.
9. Үҙ ҡарамағыңа, хәстәреңә ҡабул итеү.
□ Принимать, содержать, взять под свою ответственность. Тәрбиәгә алыу. Ҡарарға алыу. Таиләгә алыу. Бала алыу.
10. Көс-хәл түгеп, ниндәйҙер килемгә ирешеү. □ Получать. Килем алыу. Уңыш алыу. Файҙа алыу. ■ Аҡназар быйыл сәскән еренән йөҙ егерме бот арыш алды. Ғ. Дәүләтшин.
11. Нимәнелер йыйыу (йәшелсә-емеш һ. б.). □ Убирать, копать. Бәрәңге алыу. Сөгөлдөр алыу. Кәбеҫтә алыу машинаһы.
12. Нимәнелер ниҙеңдер эсенә туплау, йыйыу. □ Втягивать, вбирать, вдохнуть, подбирать. Үпкәгә һауа алыу. Аяҡ кейемен эскә алыу. Әсеңде ал. Трапты вертолетҡа алыу.
13. Нимәнелер үҙ эсенә һурыу, туплау.
□ Вбирать, всасывать, впитывать. Тоҙ дымды ала. Үҫемлектәр тамырҙарынан һыу ала.
14. Тиҙләнеү. □ Набирать (темп, скорость). Темп алыу.
15. Нимәнелер үҙ яныңа, нимәнеңдер эсенә урынлаштырыу, урын биреү. □ Брать, взять, охватывать, обнять. Алға алыу. Косаҡҡа алыу. Ҡуйынға алыу. Уртаға алыу. Эргәгә алыу. ■ [Буранша] Ирйегетте уҙ кәмәһенә алған. 3. Биишева. Килсе, иркәм, уҙеңде ҡосағыма алайым. Ш. Бабич.
16. Нимәнеңдер эсенә индереү, урынлаштырыу. □ Включать. Йыйынтыҡҡа мәҡәлә алыу. Һуҙлеккә һуҙҙәр алыу.
17. Киткәндә яныңдан ҡалдырмау.
□ Взять с собой, уводить. Алып китеу. Бергә алыу. Алып сығыу. Үҙең менән алыу. ■ Ҡотлояр ауылға инә, ҡыҙы Диләне лә уҙе менән ала. Һ. Дәүләтшина. Әхмәт был осрашыуҙа уҙе менән алып китмәк булған Төлнурҙы. Ғ. Сәләм. • Бер көнлөк юлға сыҡһаң, аҙналыҡ аҙыҡ ал. Әйтем.
18. Ҡабул итеү, саҡырыу. □ Принимать, приглашать. Ашҡа алыу. Кунаҡҡа алыу. Сәйгә алыу. ■ [Йәннәтбикә инәй Фәриҙәгә:] Әсәйеңдәр сәйгә алғайны, шунда ҡуна ҡалдым. Ф. Иҫәнғолов.
264
менән алыу. Китапты алыу. ■ [Ҡарағаш] ҡурайҙы ҡулына алды ла бейеу көйөн тарта башланы. Әкиәттән. Сыртланов ағай, .. телефон трубкаһын алып, Әмирханов менән минең турала һөйләште. С. Агиш. • Алыуҙың биреуе бар. Әйтем. Бай тапһа — ҡотло булһын, ярлы тапһа — ҡайҙан алдың. Әйтем. Алғанға алты ла аҙ, биргәнгә биш тә куп. Мәҡәл.
2. Ҡул менән тотоу; эләктереү. □ Хватать, взять, принимать. Билдән алыу. Боғаҙҙан алыу. Яғанан алыу. ■ Әйҙук, турә, әйҙук! — тип Ғариф ҡарт [Тимерҙең] ат башынан алды. Б. Бикбай.
3. Аулап ҡош, йәнлек тотоу. □ Брать, взять. Айыу алыу. Өйрәк алыу. ■ [Хәким-йәндең] алған айыуҙарының, һуҡҡан буре-ләренең, атҡан һеләуһендәренең һанына ла сыға алмағандар. 3. Ураҡсин. • Ҡуян алмаҫ, артынан ҡалмаҫ. Мәҡәл.
4. Үҙеңә тәғәйенләнгән, ебәрелгән нәмәне, ҡайҙалыр барын, нимәнелер үҙеңә ҡабул итеү. □ Получать, забирать; снимать, снять; выписывать. // Снятие, выписка. Буләк алыу. Хаҡ алыу. Һалым алыу. Телеграмма алыу. Ҡулъяҙманы рецензиянан алыу. Хат алыу. Хәбәр алыу. Отпуск алыу. ■ Көҙ еткәс, эш хаҡы алырға тип, [көтөусе] байға килә. Әкиәттән.
5. Алмашына аҡса биреп, ниҙелер үҙең-деке итеү. □ Брать, покупать, приобретать. Магазиндан икмәк алыу. Тауар һатып алыу. Театрға билет алыу. • Өйрәк бирһәң, ҡаҙ алырһың. Мәҡәл.
6. Алмашына аҡса биреп, торлаҡты ваҡытлыса үҙеңдеке итеү. □ Снимать, нанимать. Булмә алыу. Фатир алыу.
7. Билдәле бер мәғәнәлә уй-күңелгә ҡабул итеү. П Принимать, воспринимать. Ғәйепкә алыу. Насарға алыу. Уйынға алыу. Ысынға алыу.
8. Үтәү, башҡарыу өсөн тапшырылғанды ҡабул итеү. □ Получать, принимать. Бойороҡ алыу. Ҡурһәтмә алыу. Кәңәш алыу.
9. Үҙ ҡарамағыңа, хәстәреңә ҡабул итеү.
□ Принимать, содержать, взять под свою ответственность. Тәрбиәгә алыу. Ҡарарға алыу. Таиләгә алыу. Бала алыу.
10. Көс-хәл түгеп, ниндәйҙер килемгә ирешеү. □ Получать. Килем алыу. Уңыш алыу. Файҙа алыу. ■ Аҡназар быйыл сәскән еренән йөҙ егерме бот арыш алды. Ғ. Дәүләтшин.
11. Нимәнелер йыйыу (йәшелсә-емеш һ. б.). □ Убирать, копать. Бәрәңге алыу. Сөгөлдөр алыу. Кәбеҫтә алыу машинаһы.
12. Нимәнелер ниҙеңдер эсенә туплау, йыйыу. □ Втягивать, вбирать, вдохнуть, подбирать. Үпкәгә һауа алыу. Аяҡ кейемен эскә алыу. Әсеңде ал. Трапты вертолетҡа алыу.
13. Нимәнелер үҙ эсенә һурыу, туплау.
□ Вбирать, всасывать, впитывать. Тоҙ дымды ала. Үҫемлектәр тамырҙарынан һыу ала.
14. Тиҙләнеү. □ Набирать (темп, скорость). Темп алыу.
15. Нимәнелер үҙ яныңа, нимәнеңдер эсенә урынлаштырыу, урын биреү. □ Брать, взять, охватывать, обнять. Алға алыу. Косаҡҡа алыу. Ҡуйынға алыу. Уртаға алыу. Эргәгә алыу. ■ [Буранша] Ирйегетте уҙ кәмәһенә алған. 3. Биишева. Килсе, иркәм, уҙеңде ҡосағыма алайым. Ш. Бабич.
16. Нимәнеңдер эсенә индереү, урынлаштырыу. □ Включать. Йыйынтыҡҡа мәҡәлә алыу. Һуҙлеккә һуҙҙәр алыу.
17. Киткәндә яныңдан ҡалдырмау.
□ Взять с собой, уводить. Алып китеу. Бергә алыу. Алып сығыу. Үҙең менән алыу. ■ Ҡотлояр ауылға инә, ҡыҙы Диләне лә уҙе менән ала. Һ. Дәүләтшина. Әхмәт был осрашыуҙа уҙе менән алып китмәк булған Төлнурҙы. Ғ. Сәләм. • Бер көнлөк юлға сыҡһаң, аҙналыҡ аҙыҡ ал. Әйтем.
18. Ҡабул итеү, саҡырыу. □ Принимать, приглашать. Ашҡа алыу. Кунаҡҡа алыу. Сәйгә алыу. ■ [Йәннәтбикә инәй Фәриҙәгә:] Әсәйеңдәр сәйгә алғайны, шунда ҡуна ҡалдым. Ф. Иҫәнғолов.
264