Рус
Баш
Академический словарь башкирского языка. Том I. Страница 289
Поиск по словарям
АҢЫР
да эскелеккә ылыҡтырыуға маташыу эҙһеҙ утмәй. Г. Ситдиҡова.
АҢ(ДЫ)-ТОҢ(ДО) БЕЛЕҮ (аң-тоң бел-) (Р.: разобраться в сути; И.: get into the essence; T.: anlamak)
Төрлө эш-хәлдең асылын, айышын һиҙеү, төшөнөү. □ Разобраться в сути, в сущности, вникнуть в суть, в сущность чего-л. Эштең аңын-тоңон белеу. ■ [Әхмәҙи] малайҙарҙы сәмләштерҙе. Аңды-тоңдо белмәгән малайҙар уның һайын дәртләнеп эшләне. Ж. Кейекбаев.
АҢҺАУ (аңһа-) ҡ. диал. ҡар. аңдыу.
АҢҺЫҘ I (Р.: бессознательный; И.: unconscious; T: bilinçsiz) с.
1. Аңлап, белеп эш итә алмаған, иҫһеҙ.
□ Бессознательный, бесчувственный. Аңһыҙ кеше. Аңһыҙ булыу.
2. һөйл. Белемһеҙ, бер ни аңламаған.
□ Несообразительный, непонятливый, бестолковый.
3. кусм. Алдынғы ҡарашҡа эйә булмаған.
□ Несознательный, отсталый. Халыҡтың аңһыҙ ҡатламы. ■ [Хасбулат:] Аңһыҙ башҡорт һалдаттарының тәуләп куҙен асҡан шул [Ш. Хоҙайбирҙин] инде. 3. Биишева.
4. Көтөлмәгән, ҡапыл килеп сыҡҡан.
□ Бессознательный, невольный, безотчётный. Аңһыҙ хәрәкәт. Аңһыҙ улем.
АҢҺЫҘҘАН (Р: неожиданно; И.: unexpectedly; T: ansızın) р.
1. Уйламағанда, көтмәгәндә; аңғармаҫтан. □ Неожиданно, внезапно. ■ Бер көндө йылҡы көтөп йөрөгәндә, аңһыҙҙан ике-өс һыбай [Аҡназарҙың] көтөуен килеп баҙа. М. Буранғолов.
2. Алдан ниәт итмәгәндә, көтмәгәндә; яңылыш. □ Случайно, нечаянно, ненароком. Аңһыҙҙан йығылыу.
АҢҺЫҘЛАНЫУ (аңһыҙлан-) (Р: быть непонятливым; И.: be slow-witted; T.: aptallaşmak) ҡ.
Аңһыҙға әйләнеү; аңраланыу. □ Быть непонятливым, несмышлёным. Аңһыҙланып йөрөу.
АҢҺЫҘ Л ЫҠ (аңһыҙлығы) (Р: несознательность; И.: low consciousness; T.: akılsızlık) и.
1. Аңлап, белеп эш итә алмағанлыҡ.
□ Несознательность. Аңһыҙлыҡ курһәтеу.
2. Фекерләү, уйлау һәләте булмағанлыҡ.
□ Неосмысленность, неосознанность, несообразительность, непонятливость.
3. Алабарманлыҡ, һаҡһыҙлыҡ. □ Неосторожность, неосмотрительность. Бәлә аң-һыҙлыҡтан килеп сыҡҡан.
АҢҺЫУ (аңһы-) (Р: ослабевать; И.: weaken; T.: zayıflatmak) ҡ.
Арып хәлһеҙләнеү. □ Ослабевать, обессиливать, изнемогать. ■ [Садрислам:] Мин былай арымтал да кеше ту гел. Тегендә барғас бөгөлдөм. Төш ауыуға бөтөнләй аңһып бөтәм. Ш. Бикҡол.
АҢШАЙҒАН с. ҡар. аңыш I.
АҢШАЙТЫУ (аңшайт ) (Р: удивлять; И.: amaze; T.: şaşırtmak) ҡ.
Шаҡ ҡатырыу, аптыратыу. □ Удивлять, изумлять, ошеломлять.
АҢШАЙЫУ (аңшай-, аңшая) (Р: стоять ошеломлённым; И.: be agape; T.: şaşkına dönmek) ҡ.
1. Ауыҙ асып ҡатып ҡалыу. □ Разевать рот, стоять ошеломлённым. Аңшайып тороу.
2. Ул-был эште тиҙ генә абайлай алмай, күрер-күрмәҫ булыу. □ Ротозейство. ■ [Азамат — Ильясҡа:] Мин китәм. Аңшайма — тағы ла ҡарауыл ҡалаһың. Ш. Бикҡол.
АҢШАЙЫШЫУ (аңшайыш-) ҡ. урт. ҡар. аңшайыу, взаимн. от аңшайыу.
АҢШАНЛАУ (аңшанла) (Р: озираться; И.: look back; T.: etrafına bakınmak) ҡ.
Муйынды һуҙып, алан-йолан тирә-яҡҡа ҡарау. □ Озираться, оглядываться. Аңшанлап ҡараныу.
АҢШЫРЫҠ с. диал. ҡар. аңра.
АҢЫР (Р: огарь; И.: ruddy shelduck; T.: angut) и. зоол.
10-1.0151.11
289
да эскелеккә ылыҡтырыуға маташыу эҙһеҙ утмәй. Г. Ситдиҡова.
АҢ(ДЫ)-ТОҢ(ДО) БЕЛЕҮ (аң-тоң бел-) (Р.: разобраться в сути; И.: get into the essence; T.: anlamak)
Төрлө эш-хәлдең асылын, айышын һиҙеү, төшөнөү. □ Разобраться в сути, в сущности, вникнуть в суть, в сущность чего-л. Эштең аңын-тоңон белеу. ■ [Әхмәҙи] малайҙарҙы сәмләштерҙе. Аңды-тоңдо белмәгән малайҙар уның һайын дәртләнеп эшләне. Ж. Кейекбаев.
АҢҺАУ (аңһа-) ҡ. диал. ҡар. аңдыу.
АҢҺЫҘ I (Р.: бессознательный; И.: unconscious; T: bilinçsiz) с.
1. Аңлап, белеп эш итә алмаған, иҫһеҙ.
□ Бессознательный, бесчувственный. Аңһыҙ кеше. Аңһыҙ булыу.
2. һөйл. Белемһеҙ, бер ни аңламаған.
□ Несообразительный, непонятливый, бестолковый.
3. кусм. Алдынғы ҡарашҡа эйә булмаған.
□ Несознательный, отсталый. Халыҡтың аңһыҙ ҡатламы. ■ [Хасбулат:] Аңһыҙ башҡорт һалдаттарының тәуләп куҙен асҡан шул [Ш. Хоҙайбирҙин] инде. 3. Биишева.
4. Көтөлмәгән, ҡапыл килеп сыҡҡан.
□ Бессознательный, невольный, безотчётный. Аңһыҙ хәрәкәт. Аңһыҙ улем.
АҢҺЫҘҘАН (Р: неожиданно; И.: unexpectedly; T: ansızın) р.
1. Уйламағанда, көтмәгәндә; аңғармаҫтан. □ Неожиданно, внезапно. ■ Бер көндө йылҡы көтөп йөрөгәндә, аңһыҙҙан ике-өс һыбай [Аҡназарҙың] көтөуен килеп баҙа. М. Буранғолов.
2. Алдан ниәт итмәгәндә, көтмәгәндә; яңылыш. □ Случайно, нечаянно, ненароком. Аңһыҙҙан йығылыу.
АҢҺЫҘЛАНЫУ (аңһыҙлан-) (Р: быть непонятливым; И.: be slow-witted; T.: aptallaşmak) ҡ.
Аңһыҙға әйләнеү; аңраланыу. □ Быть непонятливым, несмышлёным. Аңһыҙланып йөрөу.
АҢҺЫҘ Л ЫҠ (аңһыҙлығы) (Р: несознательность; И.: low consciousness; T.: akılsızlık) и.
1. Аңлап, белеп эш итә алмағанлыҡ.
□ Несознательность. Аңһыҙлыҡ курһәтеу.
2. Фекерләү, уйлау һәләте булмағанлыҡ.
□ Неосмысленность, неосознанность, несообразительность, непонятливость.
3. Алабарманлыҡ, һаҡһыҙлыҡ. □ Неосторожность, неосмотрительность. Бәлә аң-һыҙлыҡтан килеп сыҡҡан.
АҢҺЫУ (аңһы-) (Р: ослабевать; И.: weaken; T.: zayıflatmak) ҡ.
Арып хәлһеҙләнеү. □ Ослабевать, обессиливать, изнемогать. ■ [Садрислам:] Мин былай арымтал да кеше ту гел. Тегендә барғас бөгөлдөм. Төш ауыуға бөтөнләй аңһып бөтәм. Ш. Бикҡол.
АҢШАЙҒАН с. ҡар. аңыш I.
АҢШАЙТЫУ (аңшайт ) (Р: удивлять; И.: amaze; T.: şaşırtmak) ҡ.
Шаҡ ҡатырыу, аптыратыу. □ Удивлять, изумлять, ошеломлять.
АҢШАЙЫУ (аңшай-, аңшая) (Р: стоять ошеломлённым; И.: be agape; T.: şaşkına dönmek) ҡ.
1. Ауыҙ асып ҡатып ҡалыу. □ Разевать рот, стоять ошеломлённым. Аңшайып тороу.
2. Ул-был эште тиҙ генә абайлай алмай, күрер-күрмәҫ булыу. □ Ротозейство. ■ [Азамат — Ильясҡа:] Мин китәм. Аңшайма — тағы ла ҡарауыл ҡалаһың. Ш. Бикҡол.
АҢШАЙЫШЫУ (аңшайыш-) ҡ. урт. ҡар. аңшайыу, взаимн. от аңшайыу.
АҢШАНЛАУ (аңшанла) (Р: озираться; И.: look back; T.: etrafına bakınmak) ҡ.
Муйынды һуҙып, алан-йолан тирә-яҡҡа ҡарау. □ Озираться, оглядываться. Аңшанлап ҡараныу.
АҢШЫРЫҠ с. диал. ҡар. аңра.
АҢЫР (Р: огарь; И.: ruddy shelduck; T.: angut) и. зоол.
10-1.0151.11
289