Рус
Баш
Академический словарь башкирского языка. Том I. Страница 320
Поиск по словарям
АРПА ӘПСЕНЕ
әбей ҡиәфәтендә күҙ алдына килтергән. Ф. Хисамитдинова.
АРПА ӘПСЕНЕ (Р.: способ заговаривания, лечения ячменя; И.: way to treat a sty; T.: arpacığı tedavi etmek uslü) и.
Керпек төбөнә сыҡҡан шешекте дауалау сараһы, име. □ Способ заговаривания, лечения ячменя. Арпа әпсененең бер нисә төрө бар.
АРСА I (Р.: вереск обыкновенный; И.: common heather; T: funda) и. бот.
Ваҡ япраҡлы, алһыу күк сәскәле, көньяҡта үҫә торған мәңге йәшел ҡыуаҡ. □ Вереск обыкновенный (лат. Calluna vulgaris). Һаҙ арсаһы.
АРСА II и. диал.
1. ҡар. арсый II.
2. и. диал. ҡар. ҡоҙаса.
АРСА БАЛЫ (Р: вересковый мёд; И.: heath honey; T: funda bah) u.
Арса ҡыуағының сәскәһенән йыйылған бал. □ Вересковый мёд.
АРСАЛАУ (арсала-) ҡ. ҡар. әрсәләү.
АРСЕНАЛ [рус. < фр. arsenal] (Р: арсенал; И.: storehouse; T.: cephanelik) и.
1. Ҡорал һаҡлай торған ҙур склад. □ Арсенал. ■ Ул [Ырымбур] үҙенең туп-тура урамдары .. ҡорал арсеналы, ҙур сиркәүҙәре, бейек-бейек йорттары .. менән мәғрур һынланып, «мин Россияның ҡеүәте» тип, шәреҡ яҡтарына ғорур ҡарап тора. Ғ. Ибраһимов.
2. күсм. Нимәнеңдер ҙур миҡдары; байлыҡ сығанағы. ■ Башҡортостан .. үҙе ҡеүәтле арсенал булып әүерелде: ул фронтҡа нефтен дә, ҡоросон да, игенен дә — бөтә нәмәһен дә бирҙе. «Совет Башҡортостаны», 9 май 1966.
АРСЫ (Р: повозка; И.: cart; T.: araba) и.
1. диал. этн. Ҡыҙҙы кейәү йортона оҙата торған арба. □ Повозка, на которой провожают невесту.
2. иҫк. Ҡорал һәм хәрби кәрәк-яраҡ эшләгән, ремонтлаған урын.
АРСЫЙ I (Р.: личная охрана; И.: street guard; T: muhafızlar) и. map.
Батша, хан эргәһендәге иң яҡшы һайландыҡ ғәскәр һәм шул ғәскәрҙә хеҙмәт иткән кеше. □ Личная охрана (при царе, султане, хане). ■ Ә ихата эсендә өйҙө ике йөҙ ғәләм-хандың эттәй тоғро арсыйҙары һаҡлай. Ә. Хәкимов.
АРСЫЙ II (Р: провожатый; И.: guide; T.: rehber) и. этн.
Ҡыҙҙы кейәү йортона оҙата барған кеше.
□ Провожатый (мужчина, родственник, сопровождающий невесту в дом жениха после свадьбы). Арсый булып килгән башҡа ҡоҙалар, ҡоҙағыйҙарҙың да һәр ҡайһыһына дәрәжәле уҙаҡтар билдәләнгәйне. Ғ. Ибраһимов.
АРСЫЙ АШАУ (арсый аша-) (Р: девичье чаепитие на свадьбе; И.: tea Party; T.: çay partisi) ҡ. диал. этн.
Туй ваҡытында ҡыҙҙар мәжлесе. □ Девичье чаепитие на свадьбе. Туйҙың икенсе көнөндә арсый ашау үткәрелә.
АРҪ (Р: подражание внезапному грубому лаю, гавканью собаки; И.: imitation of barking; T.: köpek havlamasına taklit etmek) оҡш.
Ҡалын тауышлы эт ҡапыл өргәнде белдергән һүҙ. □ Подражание внезапному грубому лаю, гавканью собаки. Арҫ итеү. Арҫ-арҫ итеү.
АРҪЫЛДАУ (арҫылда-) (Р: гавкать (продолжительно); И.: bark; T.: havlamak) ҡ.
Арҫ-арҫ итеп өрөү. □ Гавкать (продолжительно). Арҫылдап өрөү.
APT I [дөйөм төрки арт < арын] (Р: зад.; И.: rear; T.: arka) и.
1. Йөҙгә, күҙгә кире тараф; киреһе — ал.
□ Зад. ■ Донъя алмаш. Бер ҡараһаң, алдын, бер ҡараһаң, артын күрһәтә. М. Ямалетдинов. [Әсәһе — Кинйәбайға:] Салғыңды үтә ҡыҫып тотма, усың күберсер, .. һелтәгәндә салғыңды ныҡ күтәрмә, алымыңдың арт яғы тигеҙ киҫелмәҫ. Н. Мусин. Шул арала Ғәшүрә малайҙың арт яғына килеп баҫты. Р. Ҡол-Дәүләт.
320
әбей ҡиәфәтендә күҙ алдына килтергән. Ф. Хисамитдинова.
АРПА ӘПСЕНЕ (Р.: способ заговаривания, лечения ячменя; И.: way to treat a sty; T.: arpacığı tedavi etmek uslü) и.
Керпек төбөнә сыҡҡан шешекте дауалау сараһы, име. □ Способ заговаривания, лечения ячменя. Арпа әпсененең бер нисә төрө бар.
АРСА I (Р.: вереск обыкновенный; И.: common heather; T: funda) и. бот.
Ваҡ япраҡлы, алһыу күк сәскәле, көньяҡта үҫә торған мәңге йәшел ҡыуаҡ. □ Вереск обыкновенный (лат. Calluna vulgaris). Һаҙ арсаһы.
АРСА II и. диал.
1. ҡар. арсый II.
2. и. диал. ҡар. ҡоҙаса.
АРСА БАЛЫ (Р: вересковый мёд; И.: heath honey; T: funda bah) u.
Арса ҡыуағының сәскәһенән йыйылған бал. □ Вересковый мёд.
АРСАЛАУ (арсала-) ҡ. ҡар. әрсәләү.
АРСЕНАЛ [рус. < фр. arsenal] (Р: арсенал; И.: storehouse; T.: cephanelik) и.
1. Ҡорал һаҡлай торған ҙур склад. □ Арсенал. ■ Ул [Ырымбур] үҙенең туп-тура урамдары .. ҡорал арсеналы, ҙур сиркәүҙәре, бейек-бейек йорттары .. менән мәғрур һынланып, «мин Россияның ҡеүәте» тип, шәреҡ яҡтарына ғорур ҡарап тора. Ғ. Ибраһимов.
2. күсм. Нимәнеңдер ҙур миҡдары; байлыҡ сығанағы. ■ Башҡортостан .. үҙе ҡеүәтле арсенал булып әүерелде: ул фронтҡа нефтен дә, ҡоросон да, игенен дә — бөтә нәмәһен дә бирҙе. «Совет Башҡортостаны», 9 май 1966.
АРСЫ (Р: повозка; И.: cart; T.: araba) и.
1. диал. этн. Ҡыҙҙы кейәү йортона оҙата торған арба. □ Повозка, на которой провожают невесту.
2. иҫк. Ҡорал һәм хәрби кәрәк-яраҡ эшләгән, ремонтлаған урын.
АРСЫЙ I (Р.: личная охрана; И.: street guard; T: muhafızlar) и. map.
Батша, хан эргәһендәге иң яҡшы һайландыҡ ғәскәр һәм шул ғәскәрҙә хеҙмәт иткән кеше. □ Личная охрана (при царе, султане, хане). ■ Ә ихата эсендә өйҙө ике йөҙ ғәләм-хандың эттәй тоғро арсыйҙары һаҡлай. Ә. Хәкимов.
АРСЫЙ II (Р: провожатый; И.: guide; T.: rehber) и. этн.
Ҡыҙҙы кейәү йортона оҙата барған кеше.
□ Провожатый (мужчина, родственник, сопровождающий невесту в дом жениха после свадьбы). Арсый булып килгән башҡа ҡоҙалар, ҡоҙағыйҙарҙың да һәр ҡайһыһына дәрәжәле уҙаҡтар билдәләнгәйне. Ғ. Ибраһимов.
АРСЫЙ АШАУ (арсый аша-) (Р: девичье чаепитие на свадьбе; И.: tea Party; T.: çay partisi) ҡ. диал. этн.
Туй ваҡытында ҡыҙҙар мәжлесе. □ Девичье чаепитие на свадьбе. Туйҙың икенсе көнөндә арсый ашау үткәрелә.
АРҪ (Р: подражание внезапному грубому лаю, гавканью собаки; И.: imitation of barking; T.: köpek havlamasına taklit etmek) оҡш.
Ҡалын тауышлы эт ҡапыл өргәнде белдергән һүҙ. □ Подражание внезапному грубому лаю, гавканью собаки. Арҫ итеү. Арҫ-арҫ итеү.
АРҪЫЛДАУ (арҫылда-) (Р: гавкать (продолжительно); И.: bark; T.: havlamak) ҡ.
Арҫ-арҫ итеп өрөү. □ Гавкать (продолжительно). Арҫылдап өрөү.
APT I [дөйөм төрки арт < арын] (Р: зад.; И.: rear; T.: arka) и.
1. Йөҙгә, күҙгә кире тараф; киреһе — ал.
□ Зад. ■ Донъя алмаш. Бер ҡараһаң, алдын, бер ҡараһаң, артын күрһәтә. М. Ямалетдинов. [Әсәһе — Кинйәбайға:] Салғыңды үтә ҡыҫып тотма, усың күберсер, .. һелтәгәндә салғыңды ныҡ күтәрмә, алымыңдың арт яғы тигеҙ киҫелмәҫ. Н. Мусин. Шул арала Ғәшүрә малайҙың арт яғына килеп баҫты. Р. Ҡол-Дәүләт.
320