Рус
Баш
Академический словарь башкирского языка. Том II. Страница 180
Поиск по словарям
БАШАҒАС
Уҡ башағы. □ Наконечник стрелы. Тимер баша. Боронғо дәүерҙән ҡалған башалар.
БАШАҒАС I (Р.: слега; И.: pressing log; T.: baskı) и.
Ҡыйыҡ, кәбән башына баҫтырып һалған ағас. □ Слега. Өй башағасы. Эҫкерт башағасы.
БАШАҒАС II и. диал. ҡар. башландырыҡ.
БАШАҒАСЛАУ (башағасла-) (Р.: стягивать; И.: press with a log; T.: sıkmak) ҡ.
Башағас һалып баҫтырыу. □ Стягивать, придавливать слегой. // Стягивание, придавливание. Кәбәнде башағаслау.
БАШАЙ I (Р.: колос; И.: ear; T.: başak) и. диал.
Башаҡ. □ Колос. ■ Башай туҡманылар һуғыш ваҡытында. Һуғыш ваҡытында ба-шайға куп йөрөлдө инде ул. Экспедиция материалдарынан.
БАШАЙ II (Р: шерстяные носки; И.: woolen hand made socks; T: yünden çorap) и. диал.
1. Башалтай. □ Шерстяные носки ручной вязки. Йон башай. Башай башлау. Ба-шайым тишелгән.
2. Туланан баш һабып тегелгән ҡуныслы аяҡ кейеме. □ Обувь с суконными голенищами. Башайым туҙған. Яңы башай.
БАШАЙ III (Р: название одного из родовых подразделений башкир; И.: one of а Bashkir clan names; T: bir Başkurt soyunun adı) и. этн.
Тамъян ырыуына ҡараған бер башҡорт аймағының исеме. □ Название одного из родовых подразделений башкир-тамьянцев.
БАШАҠ I (башағы) [боронғо төрки башаҡ ‘үҫемлек башы’] (Р: колос; И.: ear; Т: başak) и.
Ҡыяҡлы үҫемлектең емле башы. □ Колос. Тос башаҡ. Арыш башағы. Башаҡ ебәреу. Башаҡ урыу. Башаҡ йыйыу. ■ Юл ситендә йөктән төшөп ҡалған бойҙай көлтәһе табып, Ирназар, башаҡтарҙы ыуып, кәбәген өрөп осороп, тос орлоҡтарҙы услап-услап ауыҙына оҙатты. Ә. Хәкимов. Батша Ри-
уан төш курә. Ете бешкән бойҙай башағы, ете йәшел бойҙай курә. «Йософ вә Зөләйхә».
БАШАҠ II (башағы) (Р.: наконечник; И.: arrow head; T: temren) и.
1. Уҡ, һөңгө башына ҡуйылған үткер ос. □ Наконечник (стрелы). Еҙ башаҡ. Мөгөҙ башаҡ. Ҡорос башаҡ. ■ [Алып] йыуан-йыуан һырғый имән йығып, уҡ яһаған. Ул уҡҡа башаҡ осо итеп уткер алмас таш ҡуйған. «Алып батыр». Бер ерҙә уҡ-һаҙаҡ, һөңгө башаҡтары, ҡылыс-хәнйәр сукелә, икенсеһендә эйәр-әп-сен, арба, тирмә кирәгәләре, ағастан һауыт-һаба яһайҙар. Ә. Хәкимов.
2. Ен-шайтанды ҡыуыуҙа ҡатнашҡан сакраль предмет. □ Наконечник стрелы (мифологизированный предмет).
БАШАҠ III (башағы) (Р: стручок; И.: pod; T: badıç) и. диал.
Ҡуҙаҡ. □ Стручок. Борсаҡты башағы менән йыялар.
БАШАҠ IV (башағы) (Р: месиво для скота; И.: mash; T: kitle) и. диал.
Малға көрпә менән һалам ваҡлап бутап һалынған аҙыҡ. □ Месиво для скота из измельченной соломы и отрубей. Малға башаҡ бирәһе бар.
БАШАҠАЙ и. диал. ҡар. башалтай. Башаҡайым тишелгән. Башаҡай бәйләу.
БАШАҠ КЛЕВЕР (Р: клевер красный колосовидный; И.: red clover; T: kırmızı yonca) и. бот.
Ҡуҙаҡлылар ғаиләһенә ҡараған күп йыллыҡ үҫемлек. □ Клевер красный колосовидный (лат. Irifolium rubens). Башаҡ клевер баҫыу-яландарҙа уҫә.
БАШАҠЛАНЫУ (башаҡлан-) (Р.: колоситься; И.: be in the ear; T: başaklanmak) ҡ.
Башаҡ ебәреү, башаҡҡа ултырыу. □ Колоситься, выбрасывать колос; выколоситься. // Колос. ■ Бойҙай уңманы. Ул башаҡланып һөтләнә генә башланы ла эҫегә ҡурылып ҡатты. Я. Хамматов.
БАШАҠЛАУ I (башаҡла-) (Р: жать по колоску; И.: reap by the ear; T: biçmek) ҡ.
180
Уҡ башағы. □ Наконечник стрелы. Тимер баша. Боронғо дәүерҙән ҡалған башалар.
БАШАҒАС I (Р.: слега; И.: pressing log; T.: baskı) и.
Ҡыйыҡ, кәбән башына баҫтырып һалған ағас. □ Слега. Өй башағасы. Эҫкерт башағасы.
БАШАҒАС II и. диал. ҡар. башландырыҡ.
БАШАҒАСЛАУ (башағасла-) (Р.: стягивать; И.: press with a log; T.: sıkmak) ҡ.
Башағас һалып баҫтырыу. □ Стягивать, придавливать слегой. // Стягивание, придавливание. Кәбәнде башағаслау.
БАШАЙ I (Р.: колос; И.: ear; T.: başak) и. диал.
Башаҡ. □ Колос. ■ Башай туҡманылар һуғыш ваҡытында. Һуғыш ваҡытында ба-шайға куп йөрөлдө инде ул. Экспедиция материалдарынан.
БАШАЙ II (Р: шерстяные носки; И.: woolen hand made socks; T: yünden çorap) и. диал.
1. Башалтай. □ Шерстяные носки ручной вязки. Йон башай. Башай башлау. Ба-шайым тишелгән.
2. Туланан баш һабып тегелгән ҡуныслы аяҡ кейеме. □ Обувь с суконными голенищами. Башайым туҙған. Яңы башай.
БАШАЙ III (Р: название одного из родовых подразделений башкир; И.: one of а Bashkir clan names; T: bir Başkurt soyunun adı) и. этн.
Тамъян ырыуына ҡараған бер башҡорт аймағының исеме. □ Название одного из родовых подразделений башкир-тамьянцев.
БАШАҠ I (башағы) [боронғо төрки башаҡ ‘үҫемлек башы’] (Р: колос; И.: ear; Т: başak) и.
Ҡыяҡлы үҫемлектең емле башы. □ Колос. Тос башаҡ. Арыш башағы. Башаҡ ебәреу. Башаҡ урыу. Башаҡ йыйыу. ■ Юл ситендә йөктән төшөп ҡалған бойҙай көлтәһе табып, Ирназар, башаҡтарҙы ыуып, кәбәген өрөп осороп, тос орлоҡтарҙы услап-услап ауыҙына оҙатты. Ә. Хәкимов. Батша Ри-
уан төш курә. Ете бешкән бойҙай башағы, ете йәшел бойҙай курә. «Йософ вә Зөләйхә».
БАШАҠ II (башағы) (Р.: наконечник; И.: arrow head; T: temren) и.
1. Уҡ, һөңгө башына ҡуйылған үткер ос. □ Наконечник (стрелы). Еҙ башаҡ. Мөгөҙ башаҡ. Ҡорос башаҡ. ■ [Алып] йыуан-йыуан һырғый имән йығып, уҡ яһаған. Ул уҡҡа башаҡ осо итеп уткер алмас таш ҡуйған. «Алып батыр». Бер ерҙә уҡ-һаҙаҡ, һөңгө башаҡтары, ҡылыс-хәнйәр сукелә, икенсеһендә эйәр-әп-сен, арба, тирмә кирәгәләре, ағастан һауыт-һаба яһайҙар. Ә. Хәкимов.
2. Ен-шайтанды ҡыуыуҙа ҡатнашҡан сакраль предмет. □ Наконечник стрелы (мифологизированный предмет).
БАШАҠ III (башағы) (Р: стручок; И.: pod; T: badıç) и. диал.
Ҡуҙаҡ. □ Стручок. Борсаҡты башағы менән йыялар.
БАШАҠ IV (башағы) (Р: месиво для скота; И.: mash; T: kitle) и. диал.
Малға көрпә менән һалам ваҡлап бутап һалынған аҙыҡ. □ Месиво для скота из измельченной соломы и отрубей. Малға башаҡ бирәһе бар.
БАШАҠАЙ и. диал. ҡар. башалтай. Башаҡайым тишелгән. Башаҡай бәйләу.
БАШАҠ КЛЕВЕР (Р: клевер красный колосовидный; И.: red clover; T: kırmızı yonca) и. бот.
Ҡуҙаҡлылар ғаиләһенә ҡараған күп йыллыҡ үҫемлек. □ Клевер красный колосовидный (лат. Irifolium rubens). Башаҡ клевер баҫыу-яландарҙа уҫә.
БАШАҠЛАНЫУ (башаҡлан-) (Р.: колоситься; И.: be in the ear; T: başaklanmak) ҡ.
Башаҡ ебәреү, башаҡҡа ултырыу. □ Колоситься, выбрасывать колос; выколоситься. // Колос. ■ Бойҙай уңманы. Ул башаҡланып һөтләнә генә башланы ла эҫегә ҡурылып ҡатты. Я. Хамматов.
БАШАҠЛАУ I (башаҡла-) (Р: жать по колоску; И.: reap by the ear; T: biçmek) ҡ.
180