Рус
Баш
Академический словарь башкирского языка. Том II. Страница 182
Поиск по словарям
БАШАН
Б АШАН II (Р.: неуправляемый; И.: uncontrollable; T.: güdümlü olmayan) с. диал.
Башы ҡайҙа һуҡһа, шунда йөрөгән (кеше). □ Неуправляемый (о человеке). Батан булып йөрөу.
БАШАН Ш и. диал. ҡар. күкрәк ағасы. Оҙон башанлы арба.
БАШАНТАЙ и. диал. ҡар. башалтай.
Б АШ АУ I (баша-) ҡ. диал. ҡар. башаҡлау I.
БАШАУ II (Р.: непокорный; И.: recalcitrant; T.: itaatsiz) с.
Баш бирмәҫ. □ Непокорный (о человеке, животном). Быҙауым башау булып тик йөрөй.
БАШАУ III (Р: название одного из родовых подразделений башкир; И.: one of а Bashkir clan names; T.: bir Başkurt soyunun adı) и. этн.
Әйле ырыуына ҡараған бер башҡорт аймағының исеме. □ Название одного из родовых подразделений башкир-айлинцев. Башауҙар шәжәрә байрамына йыйылған.
БАШАУ МАЛ (Р: скотина, подержанная много лет; И.: aged cattle; T.: geçkin hayvanlar) и. диал.
Оҙаҡ аҫралған мал. □ Скотина, не подвергнутая закалыванию много лет. Башау мал итеп аҫрау.
БАШ АУЫРЫУЫ (Р: головная боль; И.: headache; T.: baş ağrısı) и. мед.
1. Төрлө ауырыуҙарҙың симптомы булараҡ баш һөйәге әлкәһендә тойолған ауыртыу. □ Головная боль. Баш ауырыуынан биҙәу.
2. кусм. Берәй мөһим мәсьәлә. □ Головная боль. ■ Әйткәндәй, купер мәсьәләһе өмөтбайҙар өсөн куптән баш ауырыуы булып ҡала. «Урал», 3 март 2011.
БАШ АУЫУ (баш ау-) ҡ. диал. ҡар. мейе төшөү.
БАШ-АЯҒЫ (Р: всего-навсего; И.: only; T.: sadece) р.
Бары тик. □ Всего-навсего, всего-то. Баш-аяғы ун һум бирҙе.
БАШ-АЯҠ I (баш-аяғы) (Р: всё тело;
И.: head and limbs; T: vücut) и. йыйн.
1. Баш менән аяҡ; бөтә кәүҙә. □ Всё тело. Баш-аяғы һау булһын.
2. Малдың баш һәм аяғы. □ Голова и конечности; гольё. Баш-аяғын өтөу. Баш-аяғын бешереу.
3. эйл. ф. баш-аяғы. Бөтә булғаны; бөтәһе, барлығы. □ Всего; в целом. Баш-аяғы бер һандығы бар.
БАШ-АЯҠ II (Р: совсем; И.: completely; T.: büsbütün)/?, диал.
Бөтөнләй. □ Совсем, полностью, совершенно. Баш-аяҡ сығып китте. Баш-аяҡ ризалашыу.
♦ Баш-аяғы менән тотош. □ Полностью, целиком. Баш-аяғы менән эшкә сумған. Баш-аяғы менән ғашиҡ булған. Бәләнән баш-аяҡ бәләнән алыҫ булған яҡшы, тигән мәғәнәлә әйтелә. □ От греха подальше. ■ [Сәйҙеямал — улына:] Әй, балам, берук уҙеңде һаҡла инде. Бәләнән баш-аяҡ. Я. Хамматов.
БАШАЯҠЛЫЛАР (Р: головоногие; И.: cephalopod; T.: kafadan bacaklılar) с. зоол.
Баш тирәһендә һәрмәүестәре булған, арҡа һөйәкһеҙ моллюскылар класы. □ Головоногие (класс животных) (лат. Cephalopoda). Башаяҡлы моллюскылар, ғәҙәттә, йылы һыулы диңгеҙҙәрҙә йәшәй.
БАШ БАҒЫУ (баш баҡ-) (Р: гадание; И.: divination; T: fala bakma) и. этн.
Яңы йыл төнөндә (төнгө ун ике булғас) мәкенән алған һыуға ҡарап күрәҙәлек итеү йолаһы. □ Гадание по воде, взятой из проруби под Новый год. Ҡыҙҙар баш баға.
БАШБАЙРАМ (Р: поминки по предкам; И.: wake; T: anma yemeği) и. диал.
1. Мәрхүмдәрҙе иҫкә алыу табыны. □ Поминки по предкам. ■ Нөгөш буйы башҡорттарында башбайрам тигән йола бар. Башҡорт мифологияһынан.
2. Баш бешереп саҡырыу йолаһы. □ Поминки по предкам с приготовлением блюд из мяса головы жиовтных. Башбайрамға саҡырыу.
БАШ БАЛА (Р: первенец; И.: firstborn; T: ilk evlat) и.
182
Б АШАН II (Р.: неуправляемый; И.: uncontrollable; T.: güdümlü olmayan) с. диал.
Башы ҡайҙа һуҡһа, шунда йөрөгән (кеше). □ Неуправляемый (о человеке). Батан булып йөрөу.
БАШАН Ш и. диал. ҡар. күкрәк ағасы. Оҙон башанлы арба.
БАШАНТАЙ и. диал. ҡар. башалтай.
Б АШ АУ I (баша-) ҡ. диал. ҡар. башаҡлау I.
БАШАУ II (Р.: непокорный; И.: recalcitrant; T.: itaatsiz) с.
Баш бирмәҫ. □ Непокорный (о человеке, животном). Быҙауым башау булып тик йөрөй.
БАШАУ III (Р: название одного из родовых подразделений башкир; И.: one of а Bashkir clan names; T.: bir Başkurt soyunun adı) и. этн.
Әйле ырыуына ҡараған бер башҡорт аймағының исеме. □ Название одного из родовых подразделений башкир-айлинцев. Башауҙар шәжәрә байрамына йыйылған.
БАШАУ МАЛ (Р: скотина, подержанная много лет; И.: aged cattle; T.: geçkin hayvanlar) и. диал.
Оҙаҡ аҫралған мал. □ Скотина, не подвергнутая закалыванию много лет. Башау мал итеп аҫрау.
БАШ АУЫРЫУЫ (Р: головная боль; И.: headache; T.: baş ağrısı) и. мед.
1. Төрлө ауырыуҙарҙың симптомы булараҡ баш һөйәге әлкәһендә тойолған ауыртыу. □ Головная боль. Баш ауырыуынан биҙәу.
2. кусм. Берәй мөһим мәсьәлә. □ Головная боль. ■ Әйткәндәй, купер мәсьәләһе өмөтбайҙар өсөн куптән баш ауырыуы булып ҡала. «Урал», 3 март 2011.
БАШ АУЫУ (баш ау-) ҡ. диал. ҡар. мейе төшөү.
БАШ-АЯҒЫ (Р: всего-навсего; И.: only; T.: sadece) р.
Бары тик. □ Всего-навсего, всего-то. Баш-аяғы ун һум бирҙе.
БАШ-АЯҠ I (баш-аяғы) (Р: всё тело;
И.: head and limbs; T: vücut) и. йыйн.
1. Баш менән аяҡ; бөтә кәүҙә. □ Всё тело. Баш-аяғы һау булһын.
2. Малдың баш һәм аяғы. □ Голова и конечности; гольё. Баш-аяғын өтөу. Баш-аяғын бешереу.
3. эйл. ф. баш-аяғы. Бөтә булғаны; бөтәһе, барлығы. □ Всего; в целом. Баш-аяғы бер һандығы бар.
БАШ-АЯҠ II (Р: совсем; И.: completely; T.: büsbütün)/?, диал.
Бөтөнләй. □ Совсем, полностью, совершенно. Баш-аяҡ сығып китте. Баш-аяҡ ризалашыу.
♦ Баш-аяғы менән тотош. □ Полностью, целиком. Баш-аяғы менән эшкә сумған. Баш-аяғы менән ғашиҡ булған. Бәләнән баш-аяҡ бәләнән алыҫ булған яҡшы, тигән мәғәнәлә әйтелә. □ От греха подальше. ■ [Сәйҙеямал — улына:] Әй, балам, берук уҙеңде һаҡла инде. Бәләнән баш-аяҡ. Я. Хамматов.
БАШАЯҠЛЫЛАР (Р: головоногие; И.: cephalopod; T.: kafadan bacaklılar) с. зоол.
Баш тирәһендә һәрмәүестәре булған, арҡа һөйәкһеҙ моллюскылар класы. □ Головоногие (класс животных) (лат. Cephalopoda). Башаяҡлы моллюскылар, ғәҙәттә, йылы һыулы диңгеҙҙәрҙә йәшәй.
БАШ БАҒЫУ (баш баҡ-) (Р: гадание; И.: divination; T: fala bakma) и. этн.
Яңы йыл төнөндә (төнгө ун ике булғас) мәкенән алған һыуға ҡарап күрәҙәлек итеү йолаһы. □ Гадание по воде, взятой из проруби под Новый год. Ҡыҙҙар баш баға.
БАШБАЙРАМ (Р: поминки по предкам; И.: wake; T: anma yemeği) и. диал.
1. Мәрхүмдәрҙе иҫкә алыу табыны. □ Поминки по предкам. ■ Нөгөш буйы башҡорттарында башбайрам тигән йола бар. Башҡорт мифологияһынан.
2. Баш бешереп саҡырыу йолаһы. □ Поминки по предкам с приготовлением блюд из мяса головы жиовтных. Башбайрамға саҡырыу.
БАШ БАЛА (Р: первенец; И.: firstborn; T: ilk evlat) и.
182