Рус
Баш
Академический словарь башкирского языка. Том II. Страница 192
Поиск по словарям
БАШЛАУ
3. Аҙыҡ-түлекте, көнкүреш тауарҙарын һ. б. тотонорға, ҡулланырға керешеү. □ Приступать к употреблению, к использованию чего. // Употребление, использование. Тоҡтағы шәкәрҙе башлау. Тәпәндәге балды башлау. Ондо башлау.
4. Хәл ҡылымдың -а/-й формаһындағы һүҙ менән килеп, эш-хәрәкәттең башын белдерә. □ С деепр. на -а/-й основного гл. выступает в роли вспомогательного гл. и означает начало действия. Тора башлау. Уйлай башлау. Килә башлау. Ала башлау. Яҡтыра башлау. Һораша башлау. • Ҡоштар берҙәм осоп китә башлаһа, ҡыш ҡаты килә. һынамыш.
5. инф. Файлды, документты һ. б. асыу, компьютерҙа ниндәйҙер программаның эшләүен тәьмин итеү. □ Открыть, запустить. // Открытие, запуск.
БАШЛАУ II (башла-) (Р.: пришивать голенище сапог к головкам; И.: sew top of а boot up; T.: çizme başına konç dikmek) ҡ. диал.
Итектең ҡунысын баш яғына тегеү, баш һабыу. □ Пришивать голенище сапог к головкам. Итек башлау.
БАШЛАУ Ш (Р.: исток; И.: river head; T.: kaynak) и. диал.
Йылға башы. □ Исток (реки). Йылға башлауында ҡоҙоҡ бар.
БАШЛАУСЫ (Р: начинающий; И.: beginner; T.: acemi) и.
Ниндәйҙер эшкә башлап тотоноусы кеше. □ Начинающий (дело), начинатель. ■ Сатырға йөҙ — йөҙ илле аҙым ҡалғанда, оҙон буйлы, алыптай кәүҙәле һағауылдар илселәрҙе йәһәт кенә тентеп сыҡты, ә теге юл башлаусы, саҡ телгә килеп, Аҡһаҡ Тимергә ҡайһылай мөрәжәғәт итергә, нисек хөрмәт күрһәтергә кәрәклеген аңлатырға кереште. Ә. Хәкимов. • Башлаусыһы булһа, ҡеүәтләүсеһе табыла. Мәҡәл.
БАШЛАУҺЫҘ (Р: неначатый; И.: not begun; T.: başlanmamış) р. диал.
Башланмаған. □ Неначатый. Бейәләй бәйләргә кәрәк, һаман башлауһыҙ ята.
БАШЛАШ I (Р: смежный; И.: contigent; T.: bitişik) с.
1. Эргәләш. □ Смежный с чем-л. Ш Урманға башлаш бойҙайым ҡыуаҡ менән бер тигеҙ. Таҡмаҡтан.
2. Бер сығанаҡлы (йылғаға ҡарата). □ С общим источником (о реке). Нәмәҙ Инйәр менән башлаш.
БАШЛАШ II (Р: соприкасаясь головами; И.: nearby; T.: başlarıyla dokunarak) p. диал.
Йәнәш, башын башҡа ҡуйып. □ Рядом, соприкасаясь головами, в одну сторону. Башлаш йоҡланыҡ. Башлаш күккә ҡарап яттыҡ.
БАШЛАШЫУ (башла-) ҡ. урт. ҡар. башлау, взаимн. от башлау.
БАШЛЫ [боронғо төрки башлыҡ ‘башы булған’] (Р: имеющий голову; И.: possessing a head; T: başlı) c.
1. Башы (1—6) булған. □ Имеющий голову, головку, с головкой. Ике башлы таяҡ. Башлы һуған. ■ Илле йәштәр тирәһендәге, тәбәнәк буйлы, ҙур башлы, ҡаланың һатыу итеү селтәрҙәре директоры Бәкерҙе асыулы ҡаршыланы. Н. Ғәйетбаев. Бөтәһе лә үҙ урынында һымаҡ, тик ишек төбөндәге ялтыр башлы тимер карауат, ҙур булмаған этажерка һәм ундағы китаптар ғына йорт эсен боҙоп торған төҫлө ине. Р. Солтангәрәев.
2. Түбәле, ҡыйыҡлы. □ С крышей. Ҡыҙыл башлы йорт. ■ Ҡүк көмбәҙе кеүек түңәрәк түбәле башҡорт тирмәләренән ары осло башлы ҡаҙаҡ тирмәләре ҡалҡып сыҡҡан.
3. Ураҡсин. Тимер башлы был мөһабәт биналар торлаҡтарҙан ярайһы алыҫта урынлашҡан ]. Г. Яҡупова.
3. күсм. Аҡылға бай; аҡыллы. □ Умный, сообразительный; башковитый. Башлы бала. Башлы кеше.
БАШЛЫ-КҮҘЛЕ (Р: женатый; И.: married; T: evli) с.
Өйләнгән. □ Женатый, семейный; имеющий семью. Улым башлы-күҙле инде.
192
3. Аҙыҡ-түлекте, көнкүреш тауарҙарын һ. б. тотонорға, ҡулланырға керешеү. □ Приступать к употреблению, к использованию чего. // Употребление, использование. Тоҡтағы шәкәрҙе башлау. Тәпәндәге балды башлау. Ондо башлау.
4. Хәл ҡылымдың -а/-й формаһындағы һүҙ менән килеп, эш-хәрәкәттең башын белдерә. □ С деепр. на -а/-й основного гл. выступает в роли вспомогательного гл. и означает начало действия. Тора башлау. Уйлай башлау. Килә башлау. Ала башлау. Яҡтыра башлау. Һораша башлау. • Ҡоштар берҙәм осоп китә башлаһа, ҡыш ҡаты килә. һынамыш.
5. инф. Файлды, документты һ. б. асыу, компьютерҙа ниндәйҙер программаның эшләүен тәьмин итеү. □ Открыть, запустить. // Открытие, запуск.
БАШЛАУ II (башла-) (Р.: пришивать голенище сапог к головкам; И.: sew top of а boot up; T.: çizme başına konç dikmek) ҡ. диал.
Итектең ҡунысын баш яғына тегеү, баш һабыу. □ Пришивать голенище сапог к головкам. Итек башлау.
БАШЛАУ Ш (Р.: исток; И.: river head; T.: kaynak) и. диал.
Йылға башы. □ Исток (реки). Йылға башлауында ҡоҙоҡ бар.
БАШЛАУСЫ (Р: начинающий; И.: beginner; T.: acemi) и.
Ниндәйҙер эшкә башлап тотоноусы кеше. □ Начинающий (дело), начинатель. ■ Сатырға йөҙ — йөҙ илле аҙым ҡалғанда, оҙон буйлы, алыптай кәүҙәле һағауылдар илселәрҙе йәһәт кенә тентеп сыҡты, ә теге юл башлаусы, саҡ телгә килеп, Аҡһаҡ Тимергә ҡайһылай мөрәжәғәт итергә, нисек хөрмәт күрһәтергә кәрәклеген аңлатырға кереште. Ә. Хәкимов. • Башлаусыһы булһа, ҡеүәтләүсеһе табыла. Мәҡәл.
БАШЛАУҺЫҘ (Р: неначатый; И.: not begun; T.: başlanmamış) р. диал.
Башланмаған. □ Неначатый. Бейәләй бәйләргә кәрәк, һаман башлауһыҙ ята.
БАШЛАШ I (Р: смежный; И.: contigent; T.: bitişik) с.
1. Эргәләш. □ Смежный с чем-л. Ш Урманға башлаш бойҙайым ҡыуаҡ менән бер тигеҙ. Таҡмаҡтан.
2. Бер сығанаҡлы (йылғаға ҡарата). □ С общим источником (о реке). Нәмәҙ Инйәр менән башлаш.
БАШЛАШ II (Р: соприкасаясь головами; И.: nearby; T.: başlarıyla dokunarak) p. диал.
Йәнәш, башын башҡа ҡуйып. □ Рядом, соприкасаясь головами, в одну сторону. Башлаш йоҡланыҡ. Башлаш күккә ҡарап яттыҡ.
БАШЛАШЫУ (башла-) ҡ. урт. ҡар. башлау, взаимн. от башлау.
БАШЛЫ [боронғо төрки башлыҡ ‘башы булған’] (Р: имеющий голову; И.: possessing a head; T: başlı) c.
1. Башы (1—6) булған. □ Имеющий голову, головку, с головкой. Ике башлы таяҡ. Башлы һуған. ■ Илле йәштәр тирәһендәге, тәбәнәк буйлы, ҙур башлы, ҡаланың һатыу итеү селтәрҙәре директоры Бәкерҙе асыулы ҡаршыланы. Н. Ғәйетбаев. Бөтәһе лә үҙ урынында һымаҡ, тик ишек төбөндәге ялтыр башлы тимер карауат, ҙур булмаған этажерка һәм ундағы китаптар ғына йорт эсен боҙоп торған төҫлө ине. Р. Солтангәрәев.
2. Түбәле, ҡыйыҡлы. □ С крышей. Ҡыҙыл башлы йорт. ■ Ҡүк көмбәҙе кеүек түңәрәк түбәле башҡорт тирмәләренән ары осло башлы ҡаҙаҡ тирмәләре ҡалҡып сыҡҡан.
3. Ураҡсин. Тимер башлы был мөһабәт биналар торлаҡтарҙан ярайһы алыҫта урынлашҡан ]. Г. Яҡупова.
3. күсм. Аҡылға бай; аҡыллы. □ Умный, сообразительный; башковитый. Башлы бала. Башлы кеше.
БАШЛЫ-КҮҘЛЕ (Р: женатый; И.: married; T: evli) с.
Өйләнгән. □ Женатый, семейный; имеющий семью. Улым башлы-күҙле инде.
192