Рус
Баш
Академический словарь башкирского языка. Том II. Страница 400
Поиск по словарям
БУПЫЛДАҠ
Гел ризаһыҙланып, һөйләнеп йөрөүсән. П Ворчливый. Бупылдаҡ ҡатын. Бупылдаҡ булыу.
БУПЫЛДАҠ III (Р.: ворчун; И.: grumbler; T.: dırdırcı) и.
Гел ризаһыҙланып, һөйләнеп йөрөүсән кеше. □ Ворчун, ворчунья.
БУПЫЛДАУ (бупылда-) (Р.: ворчать; И.: grumble; T.: homurdanma) ҡ.
1. Ризаһыҙланып, асыуланып, үҙ алдыңа һөйләнеү. □ Ворчать. Бупылдығын сығыу. Бупылдап әрләу. Бупылдап һөйләшеу.
2. Аңлайышһыҙ итеп ауыҙ эсенән һөйләү. □ Бормотать. Ҡатын бупылдап кемделер әрләп йөрөй.
БУР I (Р: мел; И.: chalk; T.: tebeşir) и.
Аҡ төҫтәге йомшаҡ эзбиз ташы; аҡбур. □ Мел. / Меловый. Таҡтаға бур менән һурәт төшөрөу. Һауыт-Һабаны бур менән таҙартыу. Өйҙө бур менән аҡлап ҡуйыу.
БУР II [рус. вор] (Р: вор; И.: thief; Т.: hırsız) и.
Кеше әйберен, милкен үҙләштереүсе, урлаусы; уғры. □ Вор. / Воровский. ■ Ҡалала куптән һатыу итеу селтәренә бурҙар оялаған икән, тигән хәбәр йөрөй. Н. Ғәйет-баев. • Бур байыҡмаҫ, бирән туймаҫ. Мәҡәл. Дөйә урлаған да бур, төймә урлаған да бур. Мәҡәл.
♦ һәптән бур шаяр. Үҙенекен үҙе урлаған кеше. □ Человек, который ворует у себя; клептоман.
БУР III [рус. < нем. Bohrer] (Р: бур; И.: drill; T.: frez) и.
Быраулау ҡорамалы. □ Бур. Ер бырауы. Теш бырауы. ■ Берҙән-бер бур көҙҙән бирле ватыҡ ултырған. Механик йунәтеу сараһын курмәгән, ни Булатҡа әйтмәгән. Р. Солтангәрәев.
БУР IV (Р: бунтарь; И.: brawler; Т.: kavgacı) и. тар.
XVIII б. боласы, батшаға ҡаршы сығыусы. □ Бунтарь.
БУРА I (Р: сруб; И.: blockhouse; Т.: kesme) и.
1. Өй, һарай, келәт һ. б. өсөн бүрәнәләрҙең баш-башын киртеп өҫтө-өҫтөнә һалып күтәргән ҡоролма. □ Сруб. / Срубовый. Ҡарағай бура. Мунса бураһы. Өй һалырға бура бурау. ■ Буй биҙрә ҡоҙоҡтоң .. бураһына доңғор-доңғор һуғылып тубән төшә. Ш. Янбаев.
2. Келәттә ашлыҡ, он кеүек нәмә һалыу өсөн бүлеп ҡуйылған урын. □ Закром; сусек. Иген бураға һалынды. Бураларҙы иген менән тултырыу.
3. Тау, тау-урман башҡорттарында ҡәбер кәртәһе. □ Ограда могилы у горных и горнолесных башкир. Тимер рәшәткәләр батҡан, куп таштар ҡыйтайған, байтаҡ буралар емерелеп ята. Ә. Әминев.
♦ Ҡара бура нигеҙ тупрағын эстән уратып, иҙән аҫтына эшләнгән бура. □ Подполье, подвал, погреб.
БУРА II (Р.: верблюд-самец; И.: he-camel; T: deve) и.
Оло ата дөйә. □ Верблюд-самец.
БУРА III [ғәр. öjj] (Р.: бура; И.: borax; Т: borat) и.
Натрий тоҙо, микроашлама. □ Бура.
БУРАҘНА [рус. борозда] (Р: борозда; И.: furrow; T: karık) и.
1. Ер һөргәндәге һабан йырған йырынды.
□ Борозда. Бураҙна ярыу. ■ Һабанға төшкән көн Ваһап менән Шәмсетдин .. уландарына бураҙна ярып бирә лә шуның менән эштәре бөтә. Ж. Кейекбаев. Тракторҙа егет ер һөрә, бураҙнаһы ҡала артында. М. Сөндөклө.
2. кусм. Баҫыу, игенсенең эш урыны.
□ Поле, место работы земледельца. Бураҙнала тыуған.
3. миф. Мифологияла юл эйәһе Хызыр Ильястың юлы. □ Борозда; путь, дорога духа Хызыр Ильяса.
БУРАҘНАЛАНЫУ (бураҙналан-) ҡ. төш. ҡар. бураҙналау, страд, от бураҙналау.
БУРАҘНАЛАУ (бураҙнала-) (Р.: бороздить; И.: furrow; T: karıklamak) ҡ.
Бураҙна һалыу. □ Бороздить, прокладывать борозды. Ерҙе бураҙналау. Баҫыуҙы бураҙналап сығыу.
400
Гел ризаһыҙланып, һөйләнеп йөрөүсән. П Ворчливый. Бупылдаҡ ҡатын. Бупылдаҡ булыу.
БУПЫЛДАҠ III (Р.: ворчун; И.: grumbler; T.: dırdırcı) и.
Гел ризаһыҙланып, һөйләнеп йөрөүсән кеше. □ Ворчун, ворчунья.
БУПЫЛДАУ (бупылда-) (Р.: ворчать; И.: grumble; T.: homurdanma) ҡ.
1. Ризаһыҙланып, асыуланып, үҙ алдыңа һөйләнеү. □ Ворчать. Бупылдығын сығыу. Бупылдап әрләу. Бупылдап һөйләшеу.
2. Аңлайышһыҙ итеп ауыҙ эсенән һөйләү. □ Бормотать. Ҡатын бупылдап кемделер әрләп йөрөй.
БУР I (Р: мел; И.: chalk; T.: tebeşir) и.
Аҡ төҫтәге йомшаҡ эзбиз ташы; аҡбур. □ Мел. / Меловый. Таҡтаға бур менән һурәт төшөрөу. Һауыт-Һабаны бур менән таҙартыу. Өйҙө бур менән аҡлап ҡуйыу.
БУР II [рус. вор] (Р: вор; И.: thief; Т.: hırsız) и.
Кеше әйберен, милкен үҙләштереүсе, урлаусы; уғры. □ Вор. / Воровский. ■ Ҡалала куптән һатыу итеу селтәренә бурҙар оялаған икән, тигән хәбәр йөрөй. Н. Ғәйет-баев. • Бур байыҡмаҫ, бирән туймаҫ. Мәҡәл. Дөйә урлаған да бур, төймә урлаған да бур. Мәҡәл.
♦ һәптән бур шаяр. Үҙенекен үҙе урлаған кеше. □ Человек, который ворует у себя; клептоман.
БУР III [рус. < нем. Bohrer] (Р: бур; И.: drill; T.: frez) и.
Быраулау ҡорамалы. □ Бур. Ер бырауы. Теш бырауы. ■ Берҙән-бер бур көҙҙән бирле ватыҡ ултырған. Механик йунәтеу сараһын курмәгән, ни Булатҡа әйтмәгән. Р. Солтангәрәев.
БУР IV (Р: бунтарь; И.: brawler; Т.: kavgacı) и. тар.
XVIII б. боласы, батшаға ҡаршы сығыусы. □ Бунтарь.
БУРА I (Р: сруб; И.: blockhouse; Т.: kesme) и.
1. Өй, һарай, келәт һ. б. өсөн бүрәнәләрҙең баш-башын киртеп өҫтө-өҫтөнә һалып күтәргән ҡоролма. □ Сруб. / Срубовый. Ҡарағай бура. Мунса бураһы. Өй һалырға бура бурау. ■ Буй биҙрә ҡоҙоҡтоң .. бураһына доңғор-доңғор һуғылып тубән төшә. Ш. Янбаев.
2. Келәттә ашлыҡ, он кеүек нәмә һалыу өсөн бүлеп ҡуйылған урын. □ Закром; сусек. Иген бураға һалынды. Бураларҙы иген менән тултырыу.
3. Тау, тау-урман башҡорттарында ҡәбер кәртәһе. □ Ограда могилы у горных и горнолесных башкир. Тимер рәшәткәләр батҡан, куп таштар ҡыйтайған, байтаҡ буралар емерелеп ята. Ә. Әминев.
♦ Ҡара бура нигеҙ тупрағын эстән уратып, иҙән аҫтына эшләнгән бура. □ Подполье, подвал, погреб.
БУРА II (Р.: верблюд-самец; И.: he-camel; T: deve) и.
Оло ата дөйә. □ Верблюд-самец.
БУРА III [ғәр. öjj] (Р.: бура; И.: borax; Т: borat) и.
Натрий тоҙо, микроашлама. □ Бура.
БУРАҘНА [рус. борозда] (Р: борозда; И.: furrow; T: karık) и.
1. Ер һөргәндәге һабан йырған йырынды.
□ Борозда. Бураҙна ярыу. ■ Һабанға төшкән көн Ваһап менән Шәмсетдин .. уландарына бураҙна ярып бирә лә шуның менән эштәре бөтә. Ж. Кейекбаев. Тракторҙа егет ер һөрә, бураҙнаһы ҡала артында. М. Сөндөклө.
2. кусм. Баҫыу, игенсенең эш урыны.
□ Поле, место работы земледельца. Бураҙнала тыуған.
3. миф. Мифологияла юл эйәһе Хызыр Ильястың юлы. □ Борозда; путь, дорога духа Хызыр Ильяса.
БУРАҘНАЛАНЫУ (бураҙналан-) ҡ. төш. ҡар. бураҙналау, страд, от бураҙналау.
БУРАҘНАЛАУ (бураҙнала-) (Р.: бороздить; И.: furrow; T: karıklamak) ҡ.
Бураҙна һалыу. □ Бороздить, прокладывать борозды. Ерҙе бураҙналау. Баҫыуҙы бураҙналап сығыу.
400