Рус
Баш
Академический словарь башкирского языка. Том II. Страница 422
Поиск по словарям
БҮКӘНБАШ
5. диал. Баулы балан, миләш. □ Связка гроздьев калины, рябины. Бер букән балан. Ун букән миләш бәйләнем.
6. диал. ҡар. яҫтыҡ 2. Арбаның букәне ярылған.
7. диал. ҡар. көпсәк 1. ■ Урман юлы юрттырып бармалы тугел, бысраҡ, тәгәрмәс букәненән батҡаҡ. Ж. Кейекбаев. Беҙ кире тау башына менгәндә, букәненә тиклем батҡаҡҡа батҡан тәгәрмәс шикелле, ҡояш яртылай тауға ышыҡланғайны инде. Ғ. Хәйри.
8. диал. ҡар. үрәсә. Арба букәне.
9. диал. ҡар. бүгән. Букән уҫеп сыҡҡан.
10. {йәки еҙ бүкән) Уйын исеме (балалар икешәрләп аллы-артлы туңәрәкләп баҫа; ике кеше туңәрәкте уратып баҫтырыша; ҡыуып етеп һуҡһа, уҙе ҡаса; ҡасҡаны һуғылмаҫ элек бер парҙың алдына барып баҫһа, арттағы бала ҡаса). □ «Третий лишний» (название детской игры), доел. Чурбан. Букән уйнау.
11. кусм. Йыуан, аҙ хәрәкәтләнеүсән кеше. □ Толстый, неподвижный человек. Был букән ҡыбырлағансы, уҙем барып киләйем.
♦ Бүкән баш башы ҙур кешегә ҡарата әйтелә. □ Большеголовый (о человеке). Бүкәнгә ултырыу эш эшләр йәшкә етеү; хәлләнеү. □ Окрепнуть. Балалар букәнгә ултырҙы. Күҙле бүкән эшләмәй, ҡыбырламай тик ултырған кешегә ҡарата әйтелә. □ Болван, истукан, букв. Пень с глазами. Ит бүкәне бик йыуан, топош кешегә ҡарата әйтелә. □ Толстячок (по отношению к человеку). ■ Әгәр эш билдән тотоп алышыуға китһә, был ит букәне теләһә кемгә бирешерлек тугел. Н. Мусин.
БҮКӘНБАШ (Р.: название родового подразделения башкир; И.: name of a Bashkir clanal subdivision; T: bir Başkurt soyunun ismi) и. этн.
Үҫәргән ҡәбиләһе аймағы. □ Букэнбаш (название родового подразделения башкир племени усерган). Букэнбаш аймағы башҡорто.
БҮКӘН II (Р.: название родового подразделения башкир; И.: name of a Bashkir clanal subdivision; T: bir Başkurt soyunun ismi) u. этн.
Бөрйән ҡәбиләһе аймағы. □ Букән (название родового подразделения башкир племени бурзян). Букән аймағы башҡорто.
БҮКӘНДЕ и. диал. ҡар. һәпәләк I. Букәнде уйнау.
БҮКӘНЛӘҮ (бүкәнлә-) (Р.: связать пучок; И.: bind a bunch; T: bağlam bağlamak) ҡ. диал.
Бәйләм яһау. □ Связать пучок. Баланды букәнләнек.
БҮКӘН ЮРҒАН (Р: подстилка для стула; И.: mat; T: sandalye örtüsü) и. диал.
Ултырғыс япмаһы. □ Подстилка для стула. Букән юрған тегеу.
БҮКӘТ (Р: название родового подразделения башкир; И.: name of a Bashkir clanal subdivision; T: bir Başkurt soyunun ismi) u. этн.
Түңгәүер ҡәбиләһе аймағы. □ Букэт (название родового подразделения башкир племени тунгаур). Букэт аймағы башҡорто.
БҮКӘШ (Р: низкорослый; И.: undersized; T: kısa boylu) с. диал.
Бик йыуан топош (кешегә ҡарата).
□ Низкорослый, толстый (о человеке). Бу-кэш up.
БҮЛ (Р: плод; И.: foetus; T: yavru) и. иҫк.
Ҡарындағы бала; түл. □ Плод (в утробе). Булле булыу. ■ Булле, булле, булле бул, буҙәнәнән тулле бул, ҡарлуғастан һылыу бул, ыласындан олгөр бул. Йола һамағынан.
БҮЛБЕ [рус. бульба < укр.] (Р: клубень; И.: tuber; T: yumru) и.
Үҫемлек тамырындағы йомарсаҡ; төйөрсә. □ Клубень. / Клубневый. Картуф бу лбе-he. Георгин булбеһе. Сырмалсыҡ булбеһе.
БҮЛБЕЛЕ (Р: клубневый; И.: having tubers; T: yumru) с.
Бүлбеһе булған, бүлбеләрҙән торған.
□ Клубневый. Булбеле уҫемлектәр. Булбеле сырмалсыҡ. Булбеле лютик.
422
5. диал. Баулы балан, миләш. □ Связка гроздьев калины, рябины. Бер букән балан. Ун букән миләш бәйләнем.
6. диал. ҡар. яҫтыҡ 2. Арбаның букәне ярылған.
7. диал. ҡар. көпсәк 1. ■ Урман юлы юрттырып бармалы тугел, бысраҡ, тәгәрмәс букәненән батҡаҡ. Ж. Кейекбаев. Беҙ кире тау башына менгәндә, букәненә тиклем батҡаҡҡа батҡан тәгәрмәс шикелле, ҡояш яртылай тауға ышыҡланғайны инде. Ғ. Хәйри.
8. диал. ҡар. үрәсә. Арба букәне.
9. диал. ҡар. бүгән. Букән уҫеп сыҡҡан.
10. {йәки еҙ бүкән) Уйын исеме (балалар икешәрләп аллы-артлы туңәрәкләп баҫа; ике кеше туңәрәкте уратып баҫтырыша; ҡыуып етеп һуҡһа, уҙе ҡаса; ҡасҡаны һуғылмаҫ элек бер парҙың алдына барып баҫһа, арттағы бала ҡаса). □ «Третий лишний» (название детской игры), доел. Чурбан. Букән уйнау.
11. кусм. Йыуан, аҙ хәрәкәтләнеүсән кеше. □ Толстый, неподвижный человек. Был букән ҡыбырлағансы, уҙем барып киләйем.
♦ Бүкән баш башы ҙур кешегә ҡарата әйтелә. □ Большеголовый (о человеке). Бүкәнгә ултырыу эш эшләр йәшкә етеү; хәлләнеү. □ Окрепнуть. Балалар букәнгә ултырҙы. Күҙле бүкән эшләмәй, ҡыбырламай тик ултырған кешегә ҡарата әйтелә. □ Болван, истукан, букв. Пень с глазами. Ит бүкәне бик йыуан, топош кешегә ҡарата әйтелә. □ Толстячок (по отношению к человеку). ■ Әгәр эш билдән тотоп алышыуға китһә, был ит букәне теләһә кемгә бирешерлек тугел. Н. Мусин.
БҮКӘНБАШ (Р.: название родового подразделения башкир; И.: name of a Bashkir clanal subdivision; T: bir Başkurt soyunun ismi) и. этн.
Үҫәргән ҡәбиләһе аймағы. □ Букэнбаш (название родового подразделения башкир племени усерган). Букэнбаш аймағы башҡорто.
БҮКӘН II (Р.: название родового подразделения башкир; И.: name of a Bashkir clanal subdivision; T: bir Başkurt soyunun ismi) u. этн.
Бөрйән ҡәбиләһе аймағы. □ Букән (название родового подразделения башкир племени бурзян). Букән аймағы башҡорто.
БҮКӘНДЕ и. диал. ҡар. һәпәләк I. Букәнде уйнау.
БҮКӘНЛӘҮ (бүкәнлә-) (Р.: связать пучок; И.: bind a bunch; T: bağlam bağlamak) ҡ. диал.
Бәйләм яһау. □ Связать пучок. Баланды букәнләнек.
БҮКӘН ЮРҒАН (Р: подстилка для стула; И.: mat; T: sandalye örtüsü) и. диал.
Ултырғыс япмаһы. □ Подстилка для стула. Букән юрған тегеу.
БҮКӘТ (Р: название родового подразделения башкир; И.: name of a Bashkir clanal subdivision; T: bir Başkurt soyunun ismi) u. этн.
Түңгәүер ҡәбиләһе аймағы. □ Букэт (название родового подразделения башкир племени тунгаур). Букэт аймағы башҡорто.
БҮКӘШ (Р: низкорослый; И.: undersized; T: kısa boylu) с. диал.
Бик йыуан топош (кешегә ҡарата).
□ Низкорослый, толстый (о человеке). Бу-кэш up.
БҮЛ (Р: плод; И.: foetus; T: yavru) и. иҫк.
Ҡарындағы бала; түл. □ Плод (в утробе). Булле булыу. ■ Булле, булле, булле бул, буҙәнәнән тулле бул, ҡарлуғастан һылыу бул, ыласындан олгөр бул. Йола һамағынан.
БҮЛБЕ [рус. бульба < укр.] (Р: клубень; И.: tuber; T: yumru) и.
Үҫемлек тамырындағы йомарсаҡ; төйөрсә. □ Клубень. / Клубневый. Картуф бу лбе-he. Георгин булбеһе. Сырмалсыҡ булбеһе.
БҮЛБЕЛЕ (Р: клубневый; И.: having tubers; T: yumru) с.
Бүлбеһе булған, бүлбеләрҙән торған.
□ Клубневый. Булбеле уҫемлектәр. Булбеле сырмалсыҡ. Булбеле лютик.
422