Рус
Баш
Академический словарь башкирского языка. Том II. Страница 74
Поиск по словарям
БАҘНАТЛЫҠ
[Ҡыҙырас] Юлдаштың куҙ алдына ҡыйыу, баҙнатлы, йылғыр егет булып тугел, ә тел менән яңаҡҡа ғына һалышҡан, ҡурҡаҡ, тәтелдәк малай булып килеп баҫа. 3. Биишева. • Баҙнатлы тыныслыҡ яратыр. Әйтем. Дөрөҫ эшкә баҙнатлы тор. Әйтем.
БАҘНАТЛЫҠ (баҙнатлығы) и. ҡар. баҙнат. ■ Моратов уның [Мәстурәнең] матур йырлағанын, тик башлап ебәрергә баҙнатлығы ғына етмәгәнлеген белә. Н. Мусин.
БАҘНАТСЫЛ с. ҡар. баҙнатлы. ■ Бу-дёновканы кейеп алһам, мин уҙемде көслөрәк тә, баҙнатсыл да тоям. Т. Килмөхәмәтов.
БАҘНАТСЫЛЫҠ (баҙнатсылығы) (Р.: смелость; И.: audacity; T.: yiğitlik) и.
Ҡыйыулыҡ; батырсылыҡ; баҙнат. □ Смелость, решимость. Егеттең уҙ фекерен бел-дереуҙәге баҙнатсылығы хужаға оҡшаны.
БАҘНАТСЫЛЫҠ ЕТЕҮ (баҙнатсылыҡ ет-) ҡ. ҡар. баҙнатсылыҡ итеү. Хужаға ҡаршы өндәшергә баҙнатсылығым етмәне.
БАҘНАТСЫЛЫҠ ИТЕҮ (баҙнатсылыҡ ит-) (Р: осмеливаться; И.: dare; Т.: cesaret etmek) ҡ.
Ҡыйыуланыу; батырсылыҡ итеү. □ Осмеливаться, решаться на что. Һуҙ әйтергә баҙнатсылыҡ итә алмай тороу. ■ Өйҙөң төп хужаһы алдында ул [Зөһрә]уҙ өйөндәге кеуек итеп йөрөргә ниңәлер баҙнатсылыҡ итмәй ине. Н. Мусин.
БАҘНАТҺЫҘ (Р: нерешительный; И.: timid; T.: çekingen) с.
Ҡыйыуһыҙ. □ Несмелый, нерешительный, застенчивый, робкий. Баҙнатһыҙ егет. Баҙнатһыҙ булыу. Баҙнатһыҙ тотоноу. ■ Яташ бөкрәйеберәк йөрөусе ҡырҡ биш йәштәрҙәге баҙнатһыҙыраҡ ир булып сыҡты. «Башҡортостан ҡыҙы», № 7, 2010. Са-финдың ныҡлап эшкә тотоноп китә алмауын, баҙнатһыҙыраҡ йөрөуен Ҡолбаев уҙе лә белә, тик бының сәбәбен генә анрап еткермәй ине. Н. Мусин. Көслө мөхәббәт кешене йә артыҡ тәуәккәл, йә утә баҙнатһыҙ итә. «Ағиҙел», № 7, 2010. Мин оҙон көйлө бер йырҙы баҙнатһыҙ ғына һуҙам. Т. Ғәниева.
БАҘНАТҺЫҘЛАНЫУ (баҙнатһыҙлан-) (Р: стать нерешительным; И.: become indecisive; T.: kararsız olmak) ҡ.
1. Баҙнатһыҙға әйләнеү. □ Стать нерешительным. ■ Инде Мәҙинәнең тауышы баҙнатһыҙланды, уҙенең әйткәндәрен уҙе саҡ ишетә. Т. Ғарипова.
2. Ҡыйыуһыҙланыу. □ Не решаться.
■ [Сәриә:] Булмәне куңелемә яҡын бейеу көйө бәуелтә башлағайны, баҙнатһыҙланып ултырыуым ҡапыл бөттө, тороп бейергә керештем. Р. Солтангәрәев. [Аҙнаев:] Менә-уәрә, ниңә сит ергә килгән шикелле, баҙнатһыҙланып тораһың? Н. Мусин.
БАҘ Н АТҺЫҘ Л ЫҠ ( баҙнатһыҙлығы ) (Р: нерешительность; И.: indecision; T.: kararsızlık) и.
Ҡыйыуһыҙлыҡ. □ Нерешительность, застенчивость. Их, ошо баҙнатһыҙлығы арҡаһында купме яфалана егет. ■ Ғазраилдың шулай баҙнатһыҙлыҡ курһәтеуе, алдашыуы тотҡондарҙы ҡуҙғатты ла ебәрҙе. Б. Рафиҡов. Балаларҙы етди эштәрҙән, тормош ығы-зығыларынан ҡурсаларға тырышып, улар урынына ҡарарҙар ҡабул итеу, уҙ аллы уйларға форсат бирмәу яуапһыҙлыҡҡа, баҙнатһыҙлыҡҡа килтерә. «Башҡортостан ҡыҙы», № 3,2010.
БАҘ ӨЙ (Р: землянка; И.: dugout; Т.: zeminlik) и.
1. Ергә ҡаҙып эшләнгән торлаҡ. □ Землянка. Баҙ өйҙә йәшәу.
2. Ваҡ мал өсөн ерҙе ҡаҙып эшләнгән һарай. □ Овчарня.
БАҘ ӨҪТӨ (Р: лаз в погреб; И.: manhole; T.: mahzenin ağzı) и.
Баҙ ауыҙындағы ҡыуышлыҡ. □ Лаз в погреб. ■ Шул арала баҙ өҫтөн йәнә ҡараңғылыҡ ҡаплап алған. Легенданан.
БАҘРА (Р: гладкий; И.: smooth; Т.: pürüzsüz) с.
Шыма, тигеҙ. □ Гладкий. Баҙра бит.
■ Таштарың тупаҡ, олоноң ләпәк, уҙең бапаҡ, бер яғың баҙра, бер яғың шаҙра. Башҡорт мифологияһынан.
74
[Ҡыҙырас] Юлдаштың куҙ алдына ҡыйыу, баҙнатлы, йылғыр егет булып тугел, ә тел менән яңаҡҡа ғына һалышҡан, ҡурҡаҡ, тәтелдәк малай булып килеп баҫа. 3. Биишева. • Баҙнатлы тыныслыҡ яратыр. Әйтем. Дөрөҫ эшкә баҙнатлы тор. Әйтем.
БАҘНАТЛЫҠ (баҙнатлығы) и. ҡар. баҙнат. ■ Моратов уның [Мәстурәнең] матур йырлағанын, тик башлап ебәрергә баҙнатлығы ғына етмәгәнлеген белә. Н. Мусин.
БАҘНАТСЫЛ с. ҡар. баҙнатлы. ■ Бу-дёновканы кейеп алһам, мин уҙемде көслөрәк тә, баҙнатсыл да тоям. Т. Килмөхәмәтов.
БАҘНАТСЫЛЫҠ (баҙнатсылығы) (Р.: смелость; И.: audacity; T.: yiğitlik) и.
Ҡыйыулыҡ; батырсылыҡ; баҙнат. □ Смелость, решимость. Егеттең уҙ фекерен бел-дереуҙәге баҙнатсылығы хужаға оҡшаны.
БАҘНАТСЫЛЫҠ ЕТЕҮ (баҙнатсылыҡ ет-) ҡ. ҡар. баҙнатсылыҡ итеү. Хужаға ҡаршы өндәшергә баҙнатсылығым етмәне.
БАҘНАТСЫЛЫҠ ИТЕҮ (баҙнатсылыҡ ит-) (Р: осмеливаться; И.: dare; Т.: cesaret etmek) ҡ.
Ҡыйыуланыу; батырсылыҡ итеү. □ Осмеливаться, решаться на что. Һуҙ әйтергә баҙнатсылыҡ итә алмай тороу. ■ Өйҙөң төп хужаһы алдында ул [Зөһрә]уҙ өйөндәге кеуек итеп йөрөргә ниңәлер баҙнатсылыҡ итмәй ине. Н. Мусин.
БАҘНАТҺЫҘ (Р: нерешительный; И.: timid; T.: çekingen) с.
Ҡыйыуһыҙ. □ Несмелый, нерешительный, застенчивый, робкий. Баҙнатһыҙ егет. Баҙнатһыҙ булыу. Баҙнатһыҙ тотоноу. ■ Яташ бөкрәйеберәк йөрөусе ҡырҡ биш йәштәрҙәге баҙнатһыҙыраҡ ир булып сыҡты. «Башҡортостан ҡыҙы», № 7, 2010. Са-финдың ныҡлап эшкә тотоноп китә алмауын, баҙнатһыҙыраҡ йөрөуен Ҡолбаев уҙе лә белә, тик бының сәбәбен генә анрап еткермәй ине. Н. Мусин. Көслө мөхәббәт кешене йә артыҡ тәуәккәл, йә утә баҙнатһыҙ итә. «Ағиҙел», № 7, 2010. Мин оҙон көйлө бер йырҙы баҙнатһыҙ ғына һуҙам. Т. Ғәниева.
БАҘНАТҺЫҘЛАНЫУ (баҙнатһыҙлан-) (Р: стать нерешительным; И.: become indecisive; T.: kararsız olmak) ҡ.
1. Баҙнатһыҙға әйләнеү. □ Стать нерешительным. ■ Инде Мәҙинәнең тауышы баҙнатһыҙланды, уҙенең әйткәндәрен уҙе саҡ ишетә. Т. Ғарипова.
2. Ҡыйыуһыҙланыу. □ Не решаться.
■ [Сәриә:] Булмәне куңелемә яҡын бейеу көйө бәуелтә башлағайны, баҙнатһыҙланып ултырыуым ҡапыл бөттө, тороп бейергә керештем. Р. Солтангәрәев. [Аҙнаев:] Менә-уәрә, ниңә сит ергә килгән шикелле, баҙнатһыҙланып тораһың? Н. Мусин.
БАҘ Н АТҺЫҘ Л ЫҠ ( баҙнатһыҙлығы ) (Р: нерешительность; И.: indecision; T.: kararsızlık) и.
Ҡыйыуһыҙлыҡ. □ Нерешительность, застенчивость. Их, ошо баҙнатһыҙлығы арҡаһында купме яфалана егет. ■ Ғазраилдың шулай баҙнатһыҙлыҡ курһәтеуе, алдашыуы тотҡондарҙы ҡуҙғатты ла ебәрҙе. Б. Рафиҡов. Балаларҙы етди эштәрҙән, тормош ығы-зығыларынан ҡурсаларға тырышып, улар урынына ҡарарҙар ҡабул итеу, уҙ аллы уйларға форсат бирмәу яуапһыҙлыҡҡа, баҙнатһыҙлыҡҡа килтерә. «Башҡортостан ҡыҙы», № 3,2010.
БАҘ ӨЙ (Р: землянка; И.: dugout; Т.: zeminlik) и.
1. Ергә ҡаҙып эшләнгән торлаҡ. □ Землянка. Баҙ өйҙә йәшәу.
2. Ваҡ мал өсөн ерҙе ҡаҙып эшләнгән һарай. □ Овчарня.
БАҘ ӨҪТӨ (Р: лаз в погреб; И.: manhole; T.: mahzenin ağzı) и.
Баҙ ауыҙындағы ҡыуышлыҡ. □ Лаз в погреб. ■ Шул арала баҙ өҫтөн йәнә ҡараңғылыҡ ҡаплап алған. Легенданан.
БАҘРА (Р: гладкий; И.: smooth; Т.: pürüzsüz) с.
Шыма, тигеҙ. □ Гладкий. Баҙра бит.
■ Таштарың тупаҡ, олоноң ләпәк, уҙең бапаҡ, бер яғың баҙра, бер яғың шаҙра. Башҡорт мифологияһынан.
74