Рус
Баш
Академический словарь башкирского языка. Том II. Страница 82
Поиск по словарям
БАЙ
Байын ҡайтарыу эшләгән эштең хаҡын, ҡоһорон ҡайтарыу. □ Отплачивать, возмещать. Көҙ еткәс, Усман бай Сәлимгә яҙ биргән картуфтың байын ҡайтарҙы: уны унлата арттыртып түләтте. Көҙ байында көҙ мул уңыш мәлендә, көҙгөһөн. □ Осенью. Көҙ байында йыйып ҡалмаһаң ашлыҡты, аҙаҡтан көн булмаясаҡ.
БАЙ IV (Р.: название родового подразделения башкир; И.: name of a Bashkir clanal subdivision; T.: bir Başkurt soyunun ismi) и. этн.
Мул-ғәйнә ырыуы аймағы. □ Бай (название родового подразделения башкир рода мул-гайна). Бай башҡорто.
БАЙ V и. һөйл. ҡар. пай. Бай ере бүлеп бирҙеләр.
БАЙ АҒАЙ (Р.: почтительное обращение к богатым, старшим; И.: your eminence; T.: beyefendi) и.
Байҙарға, өлкәндәргә ололап өндәшә торған һүҙ. □ Почтительное обращение к богатым, старшим.
БАЙБАЙ АҒАСЫ I и. бот. диал. ҡар. осҡат. Бында байбай ағасы бик күп үҫә.
БАЙБАЙ АҒАСЫ II (Р.: жёлтая акация; И.: caragana; T.: bezelyeçalısı) и. бот. диал.
һары сәскәле сәрүи ағасы. □ Жёлтая акация (лат. Caragana arborescens).
БАЙБАҠ (байбағы) и. зоол. ҡар. һыуыр.
Байбаҡтар ҡышҡы йоҡоға талған.
БАЙ-БЕТСӘ (Р: сын богача; И.: young master; T.: beyzade) и.
1. Бай улы. □ Сын бая, богача, барчук. Бай-бетсә йыйылған.
2. Байҙар ҡатламы, байғура. □ Сословие богатых. ■ [Кыҙырас:] Аптырағас-йөҙәгәс .. бай-бетсәһенә үс итеп ҡорал алдым да ер-һыу яуларға үҙем сығып киттем. Яр. Вәлиев.
БАЙБИКӘ (Р: жена бая; И.: rich man’s wife; T.: bey hanimi) и. иҫк.
Бай ҡатыны; байбисә. □ Жена бая. ■ Тай-бәнең уңған да, күндәм дә булыуын һиҙеп алғас, байбикәләр уға ирҙәр эшен дә йөкмәтә башланылар. X. Мохтар.
БАЙБИСӘ (Р: жена бая; И.: Oriental rich man’s wife; T.: hanımefendi) и. иҫк.
1. Бай ҡатыны; байбикә. □ Жена бая.
■ [Гөлбаныу I әүәлге байбисәләргә оҡшатып, байпанлап атлап түрбаш яғына килде. Н. Мусин. Тырышлығы, күндәмлеге арҡаһында ул [Шәрғиә] тиҙ арала байбисәнең күңелен арбап өлгөрә, уның ике ҡыҙына эйәреп яңы ысулдағы мәктәпкә йөрөй. Ә. Хәкимов.
2. Ырыу башлығының ҡатыны. □ Жена главы рода. Ырыу башлығы өйҙә юҡ, байбисә балалары менән генә ҡалған.
3. этн. Баш ҡатын. □ Старшая жена.
■ Туй мәжлесендә кейәү яғынан батыр егет еңеү яулаһа, кәләш байбисә исемен ала һәм ир икенсе ҡатҡа әйләнергә хоҡуҡ ала. Халыҡ ижадынан.
БАЙБҮРЕ (Р: название родового подразделения башкир; И.: name of a Bashkir clanal subdivision; T: bir Başkurt soyunun ismi) и. этн.
Табын ырыуы аймағы. □ Название родового подразделения башкир-табынцев. Байбүре аймағы йәшәй.
БАЙБЫ Й АҒАСЫ и. бот. диал. ҡар. осҡат. Байбый ағасы үҫкән тау бите.
БАЙГИЛДЕ (Р: название родового подразделения башкир; И.: name of a Bashkir clanal subdivision; T.: bir Başkurt soyunun ismi) и. этн.
Урман-гәрә ырыуы аймағы. □ Байгильде (название родового подразделения башкир рода урман-гэрэ). Байгилде башҡорто.
БАЙҒА ТЕЙЕҮ (байға тей-) (Р: выйти замуж; И.: marry; T.: evlenmek) ҡ. диал.
Кейәүгә сығыу. □ Выйти замуж. ■ Күрше ҡыҙы байға тейеп күрше ауылға күсеп киткәс, әсәһе яңғыҙы донъя көтөп ҡалды. Экспедиция материалдарынан.
БАЙҒОНДО (Р: название родового подразделения башкир; И.: name of a Bashkir clanal subdivision; T: bir Başkurt soyunun ismi) и. этн.
Табын ырыуы аймағы. □ Название родового подразделения башкир-табынцев.
82
Байын ҡайтарыу эшләгән эштең хаҡын, ҡоһорон ҡайтарыу. □ Отплачивать, возмещать. Көҙ еткәс, Усман бай Сәлимгә яҙ биргән картуфтың байын ҡайтарҙы: уны унлата арттыртып түләтте. Көҙ байында көҙ мул уңыш мәлендә, көҙгөһөн. □ Осенью. Көҙ байында йыйып ҡалмаһаң ашлыҡты, аҙаҡтан көн булмаясаҡ.
БАЙ IV (Р.: название родового подразделения башкир; И.: name of a Bashkir clanal subdivision; T.: bir Başkurt soyunun ismi) и. этн.
Мул-ғәйнә ырыуы аймағы. □ Бай (название родового подразделения башкир рода мул-гайна). Бай башҡорто.
БАЙ V и. һөйл. ҡар. пай. Бай ере бүлеп бирҙеләр.
БАЙ АҒАЙ (Р.: почтительное обращение к богатым, старшим; И.: your eminence; T.: beyefendi) и.
Байҙарға, өлкәндәргә ололап өндәшә торған һүҙ. □ Почтительное обращение к богатым, старшим.
БАЙБАЙ АҒАСЫ I и. бот. диал. ҡар. осҡат. Бында байбай ағасы бик күп үҫә.
БАЙБАЙ АҒАСЫ II (Р.: жёлтая акация; И.: caragana; T.: bezelyeçalısı) и. бот. диал.
һары сәскәле сәрүи ағасы. □ Жёлтая акация (лат. Caragana arborescens).
БАЙБАҠ (байбағы) и. зоол. ҡар. һыуыр.
Байбаҡтар ҡышҡы йоҡоға талған.
БАЙ-БЕТСӘ (Р: сын богача; И.: young master; T.: beyzade) и.
1. Бай улы. □ Сын бая, богача, барчук. Бай-бетсә йыйылған.
2. Байҙар ҡатламы, байғура. □ Сословие богатых. ■ [Кыҙырас:] Аптырағас-йөҙәгәс .. бай-бетсәһенә үс итеп ҡорал алдым да ер-һыу яуларға үҙем сығып киттем. Яр. Вәлиев.
БАЙБИКӘ (Р: жена бая; И.: rich man’s wife; T.: bey hanimi) и. иҫк.
Бай ҡатыны; байбисә. □ Жена бая. ■ Тай-бәнең уңған да, күндәм дә булыуын һиҙеп алғас, байбикәләр уға ирҙәр эшен дә йөкмәтә башланылар. X. Мохтар.
БАЙБИСӘ (Р: жена бая; И.: Oriental rich man’s wife; T.: hanımefendi) и. иҫк.
1. Бай ҡатыны; байбикә. □ Жена бая.
■ [Гөлбаныу I әүәлге байбисәләргә оҡшатып, байпанлап атлап түрбаш яғына килде. Н. Мусин. Тырышлығы, күндәмлеге арҡаһында ул [Шәрғиә] тиҙ арала байбисәнең күңелен арбап өлгөрә, уның ике ҡыҙына эйәреп яңы ысулдағы мәктәпкә йөрөй. Ә. Хәкимов.
2. Ырыу башлығының ҡатыны. □ Жена главы рода. Ырыу башлығы өйҙә юҡ, байбисә балалары менән генә ҡалған.
3. этн. Баш ҡатын. □ Старшая жена.
■ Туй мәжлесендә кейәү яғынан батыр егет еңеү яулаһа, кәләш байбисә исемен ала һәм ир икенсе ҡатҡа әйләнергә хоҡуҡ ала. Халыҡ ижадынан.
БАЙБҮРЕ (Р: название родового подразделения башкир; И.: name of a Bashkir clanal subdivision; T: bir Başkurt soyunun ismi) и. этн.
Табын ырыуы аймағы. □ Название родового подразделения башкир-табынцев. Байбүре аймағы йәшәй.
БАЙБЫ Й АҒАСЫ и. бот. диал. ҡар. осҡат. Байбый ағасы үҫкән тау бите.
БАЙГИЛДЕ (Р: название родового подразделения башкир; И.: name of a Bashkir clanal subdivision; T.: bir Başkurt soyunun ismi) и. этн.
Урман-гәрә ырыуы аймағы. □ Байгильде (название родового подразделения башкир рода урман-гэрэ). Байгилде башҡорто.
БАЙҒА ТЕЙЕҮ (байға тей-) (Р: выйти замуж; И.: marry; T.: evlenmek) ҡ. диал.
Кейәүгә сығыу. □ Выйти замуж. ■ Күрше ҡыҙы байға тейеп күрше ауылға күсеп киткәс, әсәһе яңғыҙы донъя көтөп ҡалды. Экспедиция материалдарынан.
БАЙҒОНДО (Р: название родового подразделения башкир; И.: name of a Bashkir clanal subdivision; T: bir Başkurt soyunun ismi) и. этн.
Табын ырыуы аймағы. □ Название родового подразделения башкир-табынцев.
82