Рус
Баш
Академический словарь башкирского языка. Том III. Страница 275
Поиск по словарям
ғөсөл
ҒӨРӨФ-ҒӘҘӘТ [ғәр. (Р.: обы-
чаи и нравы; И.: morals and manners; T.: örf âdet) и. йыйн.
һәр халыҡтың үҙенә генә хас булған, ҡағиҙәгә әйләнгән тарихи ғәрәф һәм ғәҙәттәр. □ Обычаи и нравы. Ғөрөф-ғәҙәт йәшәу. Ғөрөф-ғәҙәтен белеу. Ғөрөф-ғәҙәтен өйрәнеу. ■ Һандуғастай һайрашып, ғөрөф-ғәҙәт алмашып, халҡың бәхет ҡаратыр, уҙенә дуҫ ҡаратыр, уҙенә дуҫ ҡаратыр! Р. Ғарипов. Быуындан быуынға кусеп килгән милли ғөрөф-ғәҙәттәрҙән, ҡаныбыҙға һеңгән асылдан да баш тарта алмайбыҙ. «Башҡортостан ҡыҙы», № 6, 2010. Бында ундай ғөрөф-ғәҙәт юҡ, сөнки һуғыш һәр ҡайһыһының куңелен таштан да яман ҡатырған. М. Хужин. Быуындан быуынға кусә килгән риуәйәт һәм легендаларҙа халыҡтың тарихы, тормош-көнкуреше, ғөрөф-ғәҙәттәре, аң уҫеше, эстетик ҡараштары сағылған. Ф. Нәҙершина.
ҒӨРӨФ-ҒӘҘӘТЛЕ (Р.: имеющие свои обычаи; И.: living by the common law; T.: örf ve âdetlere göre olan) c.
Ғөрөф-ғәҙәттәре булған. □ С обычаями, имеющие свои обычаи. ■ Бөтөнләй башҡаса булған ғөрөф-ғәҙәтле яңы кешеләр менән аралашыу башҡорттар араһында донъя көтөуҙең яңы төрҙәре, яңы ғәҙәттәр барлыҡҡа килеуенә килтерә. М. Өмөтбаев.
ҒӨРӨФ-ЙОЛА и. ҡар. ғөрөф-ғәҙәт. Халыҡтың ғөрөф-йолаһы. Ғөрөф-йолаһын белеу фарыз. Башҡорт халҡының ғөрөф-йолаһы — бик ҡиммәтле тарихи, мәҙәни сығанаҡ ул. Ғөрөф-йола ҡанундары. ■ Әй-тәгур, [Афғанстанда] сит-ят ерҙәрҙе тамаша ҡылаһың, ата-бабаның төшөнә лә кермәгән шәреҡ иленең тормошон, ғөрөф-йолаларын курәһең. Ә. Хәкимов.
ҒӨРРӘ I (Р: совсем, вовсе, отнюдь; И.: not at all, by no means; T: büsbütün) р. диал.
Бөтөнләй, шыпа. □ Совсем, вовсе, отнюдь. Ғөррә юҡты һөйләу. Ғөррә дөрөҫ тугел. Ғөррә аптырап ҡалыу.
ҒӨРРӘ II [ғәр. û>] (Р: начало (месяца, недели)’, И.: beginning; T.: başlangıç) и.
Айҙың, көндөң башланышы. □ Начало (недели, месяца). Был айҙың ғөррәһе.
ҒӨРРӘ III [ғәр. û>] и. ҡар. ҡашҡа. Ғөррә ат.
ҒӨРРӘ IV [ғәр. (Р.: отборный; И.: choice; T.: seçkin) с.
Иң яҡшы, һайландыҡ. □ Отборный, высший сорт. Ғөррә он. Ғөррә бойҙай.
ҒӨРФӘ [ғәр. и. иҫк. кит. ҡар. бүлмә. ■ Әуәле өс йөҙ кеше ҙур ғөрфәгә барып сыҡҡандар. М. Өмөтбаев.
ҒӨРФӘН [ғәр. (Р.: по обычаю; И.: in accordance with custom; T.: örfen) р.
Йола буйынса. □ По (согласно) обычаю, по обычаям. Ғөрфән тәрбиәләу.
ҒӨРФИ [ғәр. (Р: привычный; И.: habituial; pertaining to custom; T.: örfi) с.
1. Ғөрөфкә ингән; йолаға бәйле, мөнәсәбәтле. □ Привычный, обычный; закономерный; связанный с обычаем, имеющий отношение к обычаю. Ғөрфи айырмалыҡ. ■ Был халыҡтар араһындағы ғөрфи, дини айырымлыҡтар шыпа бөткән, иҡтисади мәнфәғәттәр уларҙы бик ныҡ берләштергән ине. Картотека фондынан.
2. Ғәҙәти йола йә шәриғәт ҡануны менән ингән. □ Обычный, основанный на обычном праве (на основе шариата). Ғөрфи мөнәсәбәт. Ғөрфи никах.
ҒӨРӘББӘ [ғәр. (Р: крупица; И.: а bit; T.: zerre) и. диал.
1. Нимәнеңдер иң бәләкәй ҡалдығы, бер бөртөк нәмә; осмот. □ Крупица. Ғөрәббәһен дә ҡалдырмау. Кейеме ғөрәббә генә.
2. Бөләңгерт төҫ. □ Серый цвет. Ғөрәббә болоттар.
ҒӨСӨЛ [ғәр. (Р: омовение; И.: ablution; T.: gusül) и. дини.
1. Тәһәрәт (намаҙ алдынан йыуыныу). □ Омовение (перед молитвой). Ғөсөл алыу.
2. Йыуыныу, таҙарыныу йолаһы. □ Полное омовение. Ғөсөл һыуы. ■ [Карам] кул-дәген сисеп ырғытты ла һыуға сумды. Әлбиттә, был иртәнге ғөсөл бер ни ҙә бирмәне. Ә. Хәкимов.
275
ҒӨРӨФ-ҒӘҘӘТ [ғәр. (Р.: обы-
чаи и нравы; И.: morals and manners; T.: örf âdet) и. йыйн.
һәр халыҡтың үҙенә генә хас булған, ҡағиҙәгә әйләнгән тарихи ғәрәф һәм ғәҙәттәр. □ Обычаи и нравы. Ғөрөф-ғәҙәт йәшәу. Ғөрөф-ғәҙәтен белеу. Ғөрөф-ғәҙәтен өйрәнеу. ■ Һандуғастай һайрашып, ғөрөф-ғәҙәт алмашып, халҡың бәхет ҡаратыр, уҙенә дуҫ ҡаратыр, уҙенә дуҫ ҡаратыр! Р. Ғарипов. Быуындан быуынға кусеп килгән милли ғөрөф-ғәҙәттәрҙән, ҡаныбыҙға һеңгән асылдан да баш тарта алмайбыҙ. «Башҡортостан ҡыҙы», № 6, 2010. Бында ундай ғөрөф-ғәҙәт юҡ, сөнки һуғыш һәр ҡайһыһының куңелен таштан да яман ҡатырған. М. Хужин. Быуындан быуынға кусә килгән риуәйәт һәм легендаларҙа халыҡтың тарихы, тормош-көнкуреше, ғөрөф-ғәҙәттәре, аң уҫеше, эстетик ҡараштары сағылған. Ф. Нәҙершина.
ҒӨРӨФ-ҒӘҘӘТЛЕ (Р.: имеющие свои обычаи; И.: living by the common law; T.: örf ve âdetlere göre olan) c.
Ғөрөф-ғәҙәттәре булған. □ С обычаями, имеющие свои обычаи. ■ Бөтөнләй башҡаса булған ғөрөф-ғәҙәтле яңы кешеләр менән аралашыу башҡорттар араһында донъя көтөуҙең яңы төрҙәре, яңы ғәҙәттәр барлыҡҡа килеуенә килтерә. М. Өмөтбаев.
ҒӨРӨФ-ЙОЛА и. ҡар. ғөрөф-ғәҙәт. Халыҡтың ғөрөф-йолаһы. Ғөрөф-йолаһын белеу фарыз. Башҡорт халҡының ғөрөф-йолаһы — бик ҡиммәтле тарихи, мәҙәни сығанаҡ ул. Ғөрөф-йола ҡанундары. ■ Әй-тәгур, [Афғанстанда] сит-ят ерҙәрҙе тамаша ҡылаһың, ата-бабаның төшөнә лә кермәгән шәреҡ иленең тормошон, ғөрөф-йолаларын курәһең. Ә. Хәкимов.
ҒӨРРӘ I (Р: совсем, вовсе, отнюдь; И.: not at all, by no means; T: büsbütün) р. диал.
Бөтөнләй, шыпа. □ Совсем, вовсе, отнюдь. Ғөррә юҡты һөйләу. Ғөррә дөрөҫ тугел. Ғөррә аптырап ҡалыу.
ҒӨРРӘ II [ғәр. û>] (Р: начало (месяца, недели)’, И.: beginning; T.: başlangıç) и.
Айҙың, көндөң башланышы. □ Начало (недели, месяца). Был айҙың ғөррәһе.
ҒӨРРӘ III [ғәр. û>] и. ҡар. ҡашҡа. Ғөррә ат.
ҒӨРРӘ IV [ғәр. (Р.: отборный; И.: choice; T.: seçkin) с.
Иң яҡшы, һайландыҡ. □ Отборный, высший сорт. Ғөррә он. Ғөррә бойҙай.
ҒӨРФӘ [ғәр. и. иҫк. кит. ҡар. бүлмә. ■ Әуәле өс йөҙ кеше ҙур ғөрфәгә барып сыҡҡандар. М. Өмөтбаев.
ҒӨРФӘН [ғәр. (Р.: по обычаю; И.: in accordance with custom; T.: örfen) р.
Йола буйынса. □ По (согласно) обычаю, по обычаям. Ғөрфән тәрбиәләу.
ҒӨРФИ [ғәр. (Р: привычный; И.: habituial; pertaining to custom; T.: örfi) с.
1. Ғөрөфкә ингән; йолаға бәйле, мөнәсәбәтле. □ Привычный, обычный; закономерный; связанный с обычаем, имеющий отношение к обычаю. Ғөрфи айырмалыҡ. ■ Был халыҡтар араһындағы ғөрфи, дини айырымлыҡтар шыпа бөткән, иҡтисади мәнфәғәттәр уларҙы бик ныҡ берләштергән ине. Картотека фондынан.
2. Ғәҙәти йола йә шәриғәт ҡануны менән ингән. □ Обычный, основанный на обычном праве (на основе шариата). Ғөрфи мөнәсәбәт. Ғөрфи никах.
ҒӨРӘББӘ [ғәр. (Р: крупица; И.: а bit; T.: zerre) и. диал.
1. Нимәнеңдер иң бәләкәй ҡалдығы, бер бөртөк нәмә; осмот. □ Крупица. Ғөрәббәһен дә ҡалдырмау. Кейеме ғөрәббә генә.
2. Бөләңгерт төҫ. □ Серый цвет. Ғөрәббә болоттар.
ҒӨСӨЛ [ғәр. (Р: омовение; И.: ablution; T.: gusül) и. дини.
1. Тәһәрәт (намаҙ алдынан йыуыныу). □ Омовение (перед молитвой). Ғөсөл алыу.
2. Йыуыныу, таҙарыныу йолаһы. □ Полное омовение. Ғөсөл һыуы. ■ [Карам] кул-дәген сисеп ырғытты ла һыуға сумды. Әлбиттә, был иртәнге ғөсөл бер ни ҙә бирмәне. Ә. Хәкимов.
275