Рус
Баш
Академический словарь башкирского языка. Том III. Страница 281
Поиск по словарям
ғыжт-ғыжт
ғумерен уткәрәлер», — рәуешендә бер һуҙ таралғаны мәғлум. Р. Фәхретдинов.
ҒҮМЕРҺЕҘ (Р: недолговечный; И.: short-lived; T.: kısa ömürlü) с.
Ҡыҫҡа ғүмерле, әҙ ғүмерле. □ Недолговечный. Ата-әсәй ғумерһеҙ булдылар. • Ике матур бергә килһә, береһе ғумерһеҙ була. Әйтем.
ҒҮМЕР ҺӨРӨҮ (ғүмер һөр-) ҡ. ҡар. ғүмер итеү. ■ Сәғи ҡылыусылар вә тырышыусылар маҡсудтарына етмәй ҡалғандары хәлдә ялҡауланып тик ятыусыларҙың рәхәт ғумер һөрөугә, вә маҡсудтарына ирешеугә мыафиҡ булыуҙары ла донъяла куренәлер. Р. Фәхретдинов. Атайыңдың төп йорто ошонда булған, тип курһәттеләр уға... Бай Байназар ҡарттар шунда ғумер һөргән. Р. Камал. Шатлыҡ- менән ғумер һөрәләр микән? М. Өмөтбаев. • Ҡурҡып ғумер һөргәнсе, ҡапланып улгәнең артыҡ. Әйтем.
ҒҮМЕР ЭСЕНДӘ БЕР (Р: один раз в жизни; И.: for once; T.: önründe bir kez) u.
Әллә ниҙә бер, берҙән-бер тапҡыр. □ Один раз в жизни; изредка. Ғумер эсендә бер сәйәхәткә сығыу. ■ Ғәйшә, ғумере эсендә бер кургән был кешенең киң кукрәгенә башын ҡуйып, өндәшмәй шымтайып ҡалды. Һ. Дәүләтшина. Ни хәл итәһең, ғәрлектән онотормо хурлыҡты ҡалған ғумере эсендә. М. Өмөтбаев.
ҒҮМЕР ЮЛЫ (Р.: жизненный путь; И.: career; T.: hayat yolu) и.
Йәшәү осоро. □ Дорога жизни, жизненный путь.
ҒҮМЕР ЮЛЫН ҺҮТЕҮ (ғүмер юлын һүт-) ҡ. ҡар. ғүмер итеү. ■ Ғумер юлын бушҡа һутмәнем, тик куңелгә, һиҙҙем, етмәне тыуған яғым — әсәм ҡосағы. С. Ғәбиҙуллин.
ҒҮМЕР ЯҘЫ (Р: молодость; И.: the prime of life; T.: yaşam baharı) и.
Йәшлек. □ Молодость, юность. Ғумер яҙҙарымда ата алмаған хистәрем әле килеп миндә уяна. ■ Ғумер яҙҙарым имен генә килеп, имен китһен. С. Ғәбиҙуллин.
ҒЫЖ (Р: хрип; И.: onomatopoeic word; T.: hırıltı) оҡш.
Ҡурай тартҡанда һ. б. осраҡтарҙа тамаҡ төбөнән ҡыҫылып сыҡҡан ҡалын тауышты белдергән һүҙ. □ Хрип (подражание звуку курая или звуку, издаваемому из гортани). Ғыж итеу.
ҒЫЖ-ҒЫЖ (Р: хрип; И.: wheeze, onomatopoeic word; T.: hırıl hırıl) оҡш.
Ҡабат-ҡабат ғыж иткән тауышты белдергән һүҙ. □ Хрип (подражание хрипу, усиленному звуку курая или звуку, издаваемому из гортани). Ғыж-ғыж итеу. Ғыж-ғыж килеу. Ғыж-ғыж ҡурай тартыу. ■ Ҡатындың төҫтәре ағарған, һулыштары ҡыҫылған. Ғыж-ғыж килә. Д. Юлтый, һаба-һаба ҡымыҙы, ғыж-ғыж килгән ҡурайы, .. йыр йырлатҡан Уралтау. Ҡобайырҙан.
ҒЫЖҒЫЛДАУ (ғыжғылда-) (Р: хрипеть; И.: wheeze; T.: hırıldamak) ҡ.
Ғыж-ғыж тигән тауыш сығарыу. □ Хрипеть. Ғыжғылдап көлөу.
ҒЫЖЛАТЫУ (ғыжлат-) (Р: извлекать хриплые, сиплые звуки; И.: elicit hoarse sounds; T.: hırıltılı ses çıkartmak) ҡ.
Ғыж тигән тауыш сығарыу. □ Извлекать хриплые, сиплые звуки. Тамаҡты ғыжлатыу. ■ [Салғы[менән бер һелтәһәң — улән-дәрҙе ғыжлатып киҫә лә һала. Р. Низамов.
ҒЫЖЛАУ (ғыжла-) (Р: хрипеть, издавать хриплые, сиплые звуки; И.: wheeze; Т.: hırıldamak) ҡ.
Ғыж итеү. □ Хрипеть, издавать хриплые, сиплые звуки. ■ Әллә артыҡ тулҡынланыуҙан .. берәу ғыжлап, өҙөп-өҙөп тын ала. Ә. Вахитов.
ҒЫЖТ (Р: скрежет; И.: grinding; sound; T.: gıcır) оҡш.
Ҡатыраҡ нәмәне ҡапыл ҡырҡҡанда, бысҡанда сыҡҡан тауышты белдергән һүҙ. □ Скрежет. Ғыжт итеу. Ғыжт итеп ҡалыу.
ҒЫЖТ-ҒЫЖТ (Р: скрежет; И.: grinding; sound; T.: gıcır gıcır) оҡш.
Ҡабат-ҡабат ғыжт иткән тауышты белдергән һүҙ. □ Скрежет, скрип, звон. Салғыларҙың ғыжт-ғыжт иткәне асыҡ ишетелеп тора. Ә. Вәли. «Ғыжт-ғыжт. Ғыжт-ғыжт»... Ауыл ҡырыйындағы емерек өйҙә
281
ғумерен уткәрәлер», — рәуешендә бер һуҙ таралғаны мәғлум. Р. Фәхретдинов.
ҒҮМЕРҺЕҘ (Р: недолговечный; И.: short-lived; T.: kısa ömürlü) с.
Ҡыҫҡа ғүмерле, әҙ ғүмерле. □ Недолговечный. Ата-әсәй ғумерһеҙ булдылар. • Ике матур бергә килһә, береһе ғумерһеҙ була. Әйтем.
ҒҮМЕР ҺӨРӨҮ (ғүмер һөр-) ҡ. ҡар. ғүмер итеү. ■ Сәғи ҡылыусылар вә тырышыусылар маҡсудтарына етмәй ҡалғандары хәлдә ялҡауланып тик ятыусыларҙың рәхәт ғумер һөрөугә, вә маҡсудтарына ирешеугә мыафиҡ булыуҙары ла донъяла куренәлер. Р. Фәхретдинов. Атайыңдың төп йорто ошонда булған, тип курһәттеләр уға... Бай Байназар ҡарттар шунда ғумер һөргән. Р. Камал. Шатлыҡ- менән ғумер һөрәләр микән? М. Өмөтбаев. • Ҡурҡып ғумер һөргәнсе, ҡапланып улгәнең артыҡ. Әйтем.
ҒҮМЕР ЭСЕНДӘ БЕР (Р: один раз в жизни; И.: for once; T.: önründe bir kez) u.
Әллә ниҙә бер, берҙән-бер тапҡыр. □ Один раз в жизни; изредка. Ғумер эсендә бер сәйәхәткә сығыу. ■ Ғәйшә, ғумере эсендә бер кургән был кешенең киң кукрәгенә башын ҡуйып, өндәшмәй шымтайып ҡалды. Һ. Дәүләтшина. Ни хәл итәһең, ғәрлектән онотормо хурлыҡты ҡалған ғумере эсендә. М. Өмөтбаев.
ҒҮМЕР ЮЛЫ (Р.: жизненный путь; И.: career; T.: hayat yolu) и.
Йәшәү осоро. □ Дорога жизни, жизненный путь.
ҒҮМЕР ЮЛЫН ҺҮТЕҮ (ғүмер юлын һүт-) ҡ. ҡар. ғүмер итеү. ■ Ғумер юлын бушҡа һутмәнем, тик куңелгә, һиҙҙем, етмәне тыуған яғым — әсәм ҡосағы. С. Ғәбиҙуллин.
ҒҮМЕР ЯҘЫ (Р: молодость; И.: the prime of life; T.: yaşam baharı) и.
Йәшлек. □ Молодость, юность. Ғумер яҙҙарымда ата алмаған хистәрем әле килеп миндә уяна. ■ Ғумер яҙҙарым имен генә килеп, имен китһен. С. Ғәбиҙуллин.
ҒЫЖ (Р: хрип; И.: onomatopoeic word; T.: hırıltı) оҡш.
Ҡурай тартҡанда һ. б. осраҡтарҙа тамаҡ төбөнән ҡыҫылып сыҡҡан ҡалын тауышты белдергән һүҙ. □ Хрип (подражание звуку курая или звуку, издаваемому из гортани). Ғыж итеу.
ҒЫЖ-ҒЫЖ (Р: хрип; И.: wheeze, onomatopoeic word; T.: hırıl hırıl) оҡш.
Ҡабат-ҡабат ғыж иткән тауышты белдергән һүҙ. □ Хрип (подражание хрипу, усиленному звуку курая или звуку, издаваемому из гортани). Ғыж-ғыж итеу. Ғыж-ғыж килеу. Ғыж-ғыж ҡурай тартыу. ■ Ҡатындың төҫтәре ағарған, һулыштары ҡыҫылған. Ғыж-ғыж килә. Д. Юлтый, һаба-һаба ҡымыҙы, ғыж-ғыж килгән ҡурайы, .. йыр йырлатҡан Уралтау. Ҡобайырҙан.
ҒЫЖҒЫЛДАУ (ғыжғылда-) (Р: хрипеть; И.: wheeze; T.: hırıldamak) ҡ.
Ғыж-ғыж тигән тауыш сығарыу. □ Хрипеть. Ғыжғылдап көлөу.
ҒЫЖЛАТЫУ (ғыжлат-) (Р: извлекать хриплые, сиплые звуки; И.: elicit hoarse sounds; T.: hırıltılı ses çıkartmak) ҡ.
Ғыж тигән тауыш сығарыу. □ Извлекать хриплые, сиплые звуки. Тамаҡты ғыжлатыу. ■ [Салғы[менән бер һелтәһәң — улән-дәрҙе ғыжлатып киҫә лә һала. Р. Низамов.
ҒЫЖЛАУ (ғыжла-) (Р: хрипеть, издавать хриплые, сиплые звуки; И.: wheeze; Т.: hırıldamak) ҡ.
Ғыж итеү. □ Хрипеть, издавать хриплые, сиплые звуки. ■ Әллә артыҡ тулҡынланыуҙан .. берәу ғыжлап, өҙөп-өҙөп тын ала. Ә. Вахитов.
ҒЫЖТ (Р: скрежет; И.: grinding; sound; T.: gıcır) оҡш.
Ҡатыраҡ нәмәне ҡапыл ҡырҡҡанда, бысҡанда сыҡҡан тауышты белдергән һүҙ. □ Скрежет. Ғыжт итеу. Ғыжт итеп ҡалыу.
ҒЫЖТ-ҒЫЖТ (Р: скрежет; И.: grinding; sound; T.: gıcır gıcır) оҡш.
Ҡабат-ҡабат ғыжт иткән тауышты белдергән һүҙ. □ Скрежет, скрип, звон. Салғыларҙың ғыжт-ғыжт иткәне асыҡ ишетелеп тора. Ә. Вәли. «Ғыжт-ғыжт. Ғыжт-ғыжт»... Ауыл ҡырыйындағы емерек өйҙә
281