Рус
Баш
Академический словарь башкирского языка. Том III. Страница 282
Поиск по словарям
ҒЫЖЫЛДАТЫУ
ҡайраҡ йыры ишетелә. Тәҙрәләре быялаһыҙ (ҡарындыҡлы) тәпәш бүлмәлә бер малай йәшереп ҡылыс ҡайрап ултыра. Й. Солтанов.
ҒЫЖЫЛДАТЫУ (ғыжылдат-) (Р.: скрипеть; И.: creak; T.: gıcırdamak) ҡ.
Ғыж-ғыж тигән тауыш сығарыу. □ Скрипеть, скрежетать. Мотоциклды ғыжылдатыу. ■ Әбүзәр ҡурай көпшәһенец ике яҡ осон тигеҙләп ҡабырғаһына тишектәр яһаны ла, ғыжылдата уйнап та ебәрҙе. Я. Хамматов.
ҒЫЖЫЛДАУ (ғыжылда-) (Р.: издавать хриплые, сиплые звуки; И.: produce husky sounds; T.: hırıldamak) ҡ.
Ғыж тигән тауыш сығарыу. □ Издавать хриплые, сиплые звуки. Ғыжылдап тын алыу. ■ Әхмәҙулла ҡарт ғыжылдай-ғыжылдай рәхәтләнеп кеткелдәне. Д. Исламов. Паровоз мейесе кеүек ғыжылдап тора үпкәм. Т. Арслан.
ҒЫЖЫЛДАУЫҠ (Р: хриплый; И.: hoarse; T.: hırıltılı) с.
Ғыжылдап сыға торған, ғыжылдап торған (тауышҡа ҡарата). □ Хриплый, сиплый (о голосе), с хриплым, сиплым (голосом). Ғыжылдауыҡ тауыш. ■ Насиптың тауышы ғүмер баҡый ғыжылдауыҡ булды. Бәләкәй саҡта яңылыш мәкегә төшкәйне, шунан ҡарлығып ҡалды тамағы. М. Кәрим.
ҒЫЖ ЫМ I (Р: постоянно кашляющий человек (из-за туберкулёза лёгких)', И.: a person coughing constantly; T.: sürekli öksüren kimse) и. һөйл.
Ғыж-ғыж итеп, гел йүткереп йөрөгән кеше; ҡара үпкә. □ Постоянно кашляющий человек (из-за туберкулёза лёгких). Кит, шул ғыжымды.
ҒЫЖЫМ II с. диал. ҡар. бүртмәс I. Ғыжым шәл. Ғыжым яулыҡ.
ҒЫЖЫМ ШӘЛ (Р: белая шёлковая шаль; И.: white silk shawl; T.: beyaz ipek şal) и. диал.
Аҡ ебәк ептән эшләнгән фабрика шәле. □ Белая шёлковая шаль.
ҒЫЗЛАУ (ғызла-) (Р: шипеть; И.: hiss; T.: cızırdamak) ҡ.
Әсеп, бызырлау. □ Шипеть (например, о брожении кислушки или простоявшего ка-тыка). Бал ғызлап ултыра. Эркет ғызлап ултыра.
ҒЫНА киҫ. ҡар. кына III. ■ Алтын ғына микән, ай, был донъя, көмөш кенә микән был донъя, алтын ғына уйлы аҫыл иргә баҡыр ғына микән был донъя? Халыҡ йырынан. • Аҙҙан ғына күңел табыла, юҡтан ғына күңел ҡала. Әйтем. Атаңдың ғына улы булма, халҡыңдың да улы бул. Әйтем. Бала уңһа ғына — бала, уңмаһа — бәлә. Мәҡәл.
ҒЫПАНДАУ (ғыпанда-) ҡ. диал.
1. ҡар. ҡыпанлау. К Ғыпандап ҡына торған ҡыҙы бар. Экспедиция материалдарынан.
2. Шаярыу. □ Озорничать. ■ Ирмәк итеп ғыпандай. Экспедиция материалдарынан.
ҒЫПЫУ (ғыпы-) ҡ. диал. ҡар. атыу.
■ Заманында ғәйепһеҙ кешеләрҙе ғыпы-нылар. Экспедиция материалдарынан.
ҒЫР (Р: храп; И.: wheeze!; T.: horultu) оҡш.
Тамаҡ төбөнән ҡалтырап сыҡҡан ҡалын тауышты белдергән һүҙ. □ Хрип, храп. Ғыр итеү. ■ Был бай бер ҡараңғы бүлмәлә ғыр килә, ти, үлмәгә. Д. Юлтый.
ҒЫР-ҒЫР (Р: хрип; И.: sound imitating word; T: gırgır) оҡш.
Ҡабат-ҡабат ғыр иткән тауышты белдергән һүҙ. □ Подражание звуку храпа. Ғыр-ғыр итеү. Ғыр-ғыр килеү. ■ Әбей менән бабай ғыр-ғыр йоҡлай, яндарында бер бәпес һикереп төшөп уйнай. Әкиәттән.
ҒЫРАЗ и. диал. ҡар. ҡыраз.
ҒЫРАСЫ (Р: злой; И.: wicked; T.: kötü huylu) с. диал.
Уҫал. □ Злой. Ғырасы ҡәйнә. ■ Килен ғырасы булғанлыҡтан, үҙем саҡ һыйып торам. Экспедиция материалдарынан.
ҒЫРЛАП АЛЫУ (ғырлап ал-) ҡ. ҡар. ғырлау. Яралы саҡ ҡына ғырлап алды ла тағы ла тынысланды.
ҒЫРЛАП БАРЫУ (ғырлап бар-) ҡ. ҡар. ғырлау. Йоҡомһорап ғырлап барҙы.
282
ҡайраҡ йыры ишетелә. Тәҙрәләре быялаһыҙ (ҡарындыҡлы) тәпәш бүлмәлә бер малай йәшереп ҡылыс ҡайрап ултыра. Й. Солтанов.
ҒЫЖЫЛДАТЫУ (ғыжылдат-) (Р.: скрипеть; И.: creak; T.: gıcırdamak) ҡ.
Ғыж-ғыж тигән тауыш сығарыу. □ Скрипеть, скрежетать. Мотоциклды ғыжылдатыу. ■ Әбүзәр ҡурай көпшәһенец ике яҡ осон тигеҙләп ҡабырғаһына тишектәр яһаны ла, ғыжылдата уйнап та ебәрҙе. Я. Хамматов.
ҒЫЖЫЛДАУ (ғыжылда-) (Р.: издавать хриплые, сиплые звуки; И.: produce husky sounds; T.: hırıldamak) ҡ.
Ғыж тигән тауыш сығарыу. □ Издавать хриплые, сиплые звуки. Ғыжылдап тын алыу. ■ Әхмәҙулла ҡарт ғыжылдай-ғыжылдай рәхәтләнеп кеткелдәне. Д. Исламов. Паровоз мейесе кеүек ғыжылдап тора үпкәм. Т. Арслан.
ҒЫЖЫЛДАУЫҠ (Р: хриплый; И.: hoarse; T.: hırıltılı) с.
Ғыжылдап сыға торған, ғыжылдап торған (тауышҡа ҡарата). □ Хриплый, сиплый (о голосе), с хриплым, сиплым (голосом). Ғыжылдауыҡ тауыш. ■ Насиптың тауышы ғүмер баҡый ғыжылдауыҡ булды. Бәләкәй саҡта яңылыш мәкегә төшкәйне, шунан ҡарлығып ҡалды тамағы. М. Кәрим.
ҒЫЖ ЫМ I (Р: постоянно кашляющий человек (из-за туберкулёза лёгких)', И.: a person coughing constantly; T.: sürekli öksüren kimse) и. һөйл.
Ғыж-ғыж итеп, гел йүткереп йөрөгән кеше; ҡара үпкә. □ Постоянно кашляющий человек (из-за туберкулёза лёгких). Кит, шул ғыжымды.
ҒЫЖЫМ II с. диал. ҡар. бүртмәс I. Ғыжым шәл. Ғыжым яулыҡ.
ҒЫЖЫМ ШӘЛ (Р: белая шёлковая шаль; И.: white silk shawl; T.: beyaz ipek şal) и. диал.
Аҡ ебәк ептән эшләнгән фабрика шәле. □ Белая шёлковая шаль.
ҒЫЗЛАУ (ғызла-) (Р: шипеть; И.: hiss; T.: cızırdamak) ҡ.
Әсеп, бызырлау. □ Шипеть (например, о брожении кислушки или простоявшего ка-тыка). Бал ғызлап ултыра. Эркет ғызлап ултыра.
ҒЫНА киҫ. ҡар. кына III. ■ Алтын ғына микән, ай, был донъя, көмөш кенә микән был донъя, алтын ғына уйлы аҫыл иргә баҡыр ғына микән был донъя? Халыҡ йырынан. • Аҙҙан ғына күңел табыла, юҡтан ғына күңел ҡала. Әйтем. Атаңдың ғына улы булма, халҡыңдың да улы бул. Әйтем. Бала уңһа ғына — бала, уңмаһа — бәлә. Мәҡәл.
ҒЫПАНДАУ (ғыпанда-) ҡ. диал.
1. ҡар. ҡыпанлау. К Ғыпандап ҡына торған ҡыҙы бар. Экспедиция материалдарынан.
2. Шаярыу. □ Озорничать. ■ Ирмәк итеп ғыпандай. Экспедиция материалдарынан.
ҒЫПЫУ (ғыпы-) ҡ. диал. ҡар. атыу.
■ Заманында ғәйепһеҙ кешеләрҙе ғыпы-нылар. Экспедиция материалдарынан.
ҒЫР (Р: храп; И.: wheeze!; T.: horultu) оҡш.
Тамаҡ төбөнән ҡалтырап сыҡҡан ҡалын тауышты белдергән һүҙ. □ Хрип, храп. Ғыр итеү. ■ Был бай бер ҡараңғы бүлмәлә ғыр килә, ти, үлмәгә. Д. Юлтый.
ҒЫР-ҒЫР (Р: хрип; И.: sound imitating word; T: gırgır) оҡш.
Ҡабат-ҡабат ғыр иткән тауышты белдергән һүҙ. □ Подражание звуку храпа. Ғыр-ғыр итеү. Ғыр-ғыр килеү. ■ Әбей менән бабай ғыр-ғыр йоҡлай, яндарында бер бәпес һикереп төшөп уйнай. Әкиәттән.
ҒЫРАЗ и. диал. ҡар. ҡыраз.
ҒЫРАСЫ (Р: злой; И.: wicked; T.: kötü huylu) с. диал.
Уҫал. □ Злой. Ғырасы ҡәйнә. ■ Килен ғырасы булғанлыҡтан, үҙем саҡ һыйып торам. Экспедиция материалдарынан.
ҒЫРЛАП АЛЫУ (ғырлап ал-) ҡ. ҡар. ғырлау. Яралы саҡ ҡына ғырлап алды ла тағы ла тынысланды.
ҒЫРЛАП БАРЫУ (ғырлап бар-) ҡ. ҡар. ғырлау. Йоҡомһорап ғырлап барҙы.
282