Рус
Баш
Академический словарь башкирского языка. Том III. Страница 288
Поиск по словарям
ҒӘҘӘТ ИТЕҮ
1. Тормошта һәр ваҡыт була торған, ғәҙәткә ингән. □ Привычный, обыкновенный, обычный. Ғәҙәти хәл. Ғәҙәти тормош. Ғәҙәти нәмә. ■ Бынан һуңғы ваҡиғалар ғәҙәти эштәр булғандағынан, һөйләргә хәжәт юҡ. Р. Фәхретдинов. Ул [М. Кәрим] яңы улсәм, ғәҙәти булмаған рифмалар, быға тиклем ишетелмәгән-курелмәгән образдар һәм метафоралар ҡуллана. Н. Асанбаев.
2. Ябай, ғәҙәттәге. □ Обычный, заурядный. Ғәҙәти кеше. ■ Мәҙкур мәжлестә беҙ уҙебеҙҙең һуҙҙәребеҙҙе ғәҙәти әҙәмдәргә ҡарап һөйләйбеҙ, тип зан иткәйнек Р. Фәхретдинов.
ҒӘҘӘТ ИТЕҮ (ғәҙәт ит-) (Р: приучаться; И.: get accustomed (to); T.: adetlenmek) ҡ.
Ғәҙәтләнеү, ғәҙәткә индереү, ғәҙәткә әйләндереү. □ Взять за привычку, приучаться, привыкнуть. Ғәҙәт итеп алыу. ■ Бик куптән ук изге ғәҙәт иткән уҙ ерендә минең башҡортом, уртаҡлашып, бергә уткәрергә туғандарҙың ҡайғы, шатлығын. С. Ҡудаш.
ҒӘҘӘТ ИТТЕРЕҮ (ғәҙәт иттер-) ҡ.
1. йөкм. ҡар. ғәҙәт итеү. понуд. от ғәҙәт итеү. ■ Хосуса ғаилә идараһынан вә иҡтисад ҡағиҙәләренән хәбәрһеҙ булған ҡатындың исрафҡа ғәҙәт иттереуенән вә юҡ урында кутәрелеп йөрөусән булыуынан әмин булырға ярамай. Р. фәхретдинов.
2. диал. Ғәҙәтләнеү. □ Привыкать. Үҙенә көн һайын бер километр йугереуҙе ғәҙәт иттерҙе малай.
ҒӘҘӘТ-ЙОЛА (Р: обычаи; И.: customs; morals and manners; T.: âdet) и. йыйн.
Ғәҙәт һәм йолалар, ғөрөф-ғәҙәт. □ Привычки и нравы, обычаи. Ғәҙәт-йола буйынса. ■ Новалихин башҡорт турәләренә куп ҡатнашҡан. Куп мәжлестә булған. Был аймаҡтың бөтә ғәҙәт-йолаһын белә. Т. Хәйбуллин.
ҒӘҘӘТЛЕ (Р: имеющий какой-л. нрав; И.: good-tempered; T.: huylu) с.
1. Холҡо, теге йәки был ғәҙәте булған. □ Имеющий какой-л. нрав, характер. Яҡшы ғәҙәтле кеше. ■ Халыҡ яҡшы ғәҙәтле, әҙәпле ҡәрҙәштәребеҙҙе олуғ курә, хөрмәт итә.
«Йәшлек», 11 декабрь 2010. Улар рәуешендә яман холоҡло вә әшәке ғәҙәтле бер кеше булып ҡалдым. Р. Фәхретдинов.
2. Яҡшы холоҡло. □ С хорошим нравом, хороший по характеру. • Ир ғәҙәтле булһа, ҡатын ғәйрәтле була. Әйтем.
ҒӘҘӘТЛЕЛЕК (ғәҙәтлелеге) (Р: нрав; И.: disposition, temper; T.: huy) и.
Ниндәйҙер ғәҙәттәр йыйылмаһы. □ Нрав. Һәйбәт ғәҙәтлелек һаҡлау.
ҒӘҘӘТЛӘНДЕРЕҮ (ғәҙәтләндер ) (Р: приучать; И.: train (to); school (to); T.: alıştırmak) ҡ.
Ғәҙәткә индереү. □ Приучать. Баланы ваҡытында йоҡларға ғәҙәтләндерергә кәрәк. ■ Бала уҙе ацларлыҡ булғандан һуң, йөҙөн асыҡ итеп йоҡлауға ғәҙәтләндереу кәрәк. Р. Фәхретдинов.
ҒӘҘӘТЛӘНДЕРЕЛЕҮ (ғәҙәтләнде-рел-) ҡ. төш. ҡар. ғәҙәтләндереү, страд, от ғәҙәтләндереү. ■ Ваҡыт етеу менән намаҙ уҡыу рәуеше белдерелер вә уҡыуға ғәҙәтләндерелер. Р. Фәхретдинов. Балаларың артыҡ дәрәжәлә төҙәнеу вә биҙә-неугә, өҫтө-өҫтөнә ашау вә һыйланыуға, кейенеу-яһаныуға бирелеуе ярамаған кеуек, йомшаҡ урындарҙа ятыуға вә йәйге кейемдәрҙә йөрөугә лә ғәҙәтләндерелмәһен. Р. Фәхретдинов.
ҒӘҘӘТЛӘНЕЛЕҮ (ғәҙәтләнел-) ҡ. төш. ҡар. ғәҙәтләнеү, страд, от ғәҙәтләнеү. Иртә тороп ғәҙәтләнелгән. Йәй көнө көн дә һыу инеп ғәҙәтләнелде. ■ Берлектә ғумер һөрөу вә донъя көтөу ниәте менән иргә ҡушылған ҡыҙ өсөн беренсе мәртәбәлә лазым булған вазифа — шул ирҙең холҡон вә тәбиғәтен өйрәнеу вә шуға килеш мөғәмәлә ҡылыуға ғәҙәтләнелеуҙер. Р. Фәхретдинов.
ҒӘҘӘТЛӘНЕҮ (ғәҙәтлән-) (Р: привыкать; И.: form a habit; get uzed to; get into the way (of); T.: alışmak) ҡ.
Ғәҙәт итеп алыу; өйрәнеү. □ Привыкать, взять в привычку. Сынығыу кунек-мәләрен яһарға ғәҙәтләнеу. Ғәҙәтләнеп ки-теу. Ғәҙәтләнгән эш. ■ Ғәҙәтләнгән кусмә һәм һунарсылыҡ итеп йәшәуҙән улты-
288
1. Тормошта һәр ваҡыт була торған, ғәҙәткә ингән. □ Привычный, обыкновенный, обычный. Ғәҙәти хәл. Ғәҙәти тормош. Ғәҙәти нәмә. ■ Бынан һуңғы ваҡиғалар ғәҙәти эштәр булғандағынан, һөйләргә хәжәт юҡ. Р. Фәхретдинов. Ул [М. Кәрим] яңы улсәм, ғәҙәти булмаған рифмалар, быға тиклем ишетелмәгән-курелмәгән образдар һәм метафоралар ҡуллана. Н. Асанбаев.
2. Ябай, ғәҙәттәге. □ Обычный, заурядный. Ғәҙәти кеше. ■ Мәҙкур мәжлестә беҙ уҙебеҙҙең һуҙҙәребеҙҙе ғәҙәти әҙәмдәргә ҡарап һөйләйбеҙ, тип зан иткәйнек Р. Фәхретдинов.
ҒӘҘӘТ ИТЕҮ (ғәҙәт ит-) (Р: приучаться; И.: get accustomed (to); T.: adetlenmek) ҡ.
Ғәҙәтләнеү, ғәҙәткә индереү, ғәҙәткә әйләндереү. □ Взять за привычку, приучаться, привыкнуть. Ғәҙәт итеп алыу. ■ Бик куптән ук изге ғәҙәт иткән уҙ ерендә минең башҡортом, уртаҡлашып, бергә уткәрергә туғандарҙың ҡайғы, шатлығын. С. Ҡудаш.
ҒӘҘӘТ ИТТЕРЕҮ (ғәҙәт иттер-) ҡ.
1. йөкм. ҡар. ғәҙәт итеү. понуд. от ғәҙәт итеү. ■ Хосуса ғаилә идараһынан вә иҡтисад ҡағиҙәләренән хәбәрһеҙ булған ҡатындың исрафҡа ғәҙәт иттереуенән вә юҡ урында кутәрелеп йөрөусән булыуынан әмин булырға ярамай. Р. фәхретдинов.
2. диал. Ғәҙәтләнеү. □ Привыкать. Үҙенә көн һайын бер километр йугереуҙе ғәҙәт иттерҙе малай.
ҒӘҘӘТ-ЙОЛА (Р: обычаи; И.: customs; morals and manners; T.: âdet) и. йыйн.
Ғәҙәт һәм йолалар, ғөрөф-ғәҙәт. □ Привычки и нравы, обычаи. Ғәҙәт-йола буйынса. ■ Новалихин башҡорт турәләренә куп ҡатнашҡан. Куп мәжлестә булған. Был аймаҡтың бөтә ғәҙәт-йолаһын белә. Т. Хәйбуллин.
ҒӘҘӘТЛЕ (Р: имеющий какой-л. нрав; И.: good-tempered; T.: huylu) с.
1. Холҡо, теге йәки был ғәҙәте булған. □ Имеющий какой-л. нрав, характер. Яҡшы ғәҙәтле кеше. ■ Халыҡ яҡшы ғәҙәтле, әҙәпле ҡәрҙәштәребеҙҙе олуғ курә, хөрмәт итә.
«Йәшлек», 11 декабрь 2010. Улар рәуешендә яман холоҡло вә әшәке ғәҙәтле бер кеше булып ҡалдым. Р. Фәхретдинов.
2. Яҡшы холоҡло. □ С хорошим нравом, хороший по характеру. • Ир ғәҙәтле булһа, ҡатын ғәйрәтле була. Әйтем.
ҒӘҘӘТЛЕЛЕК (ғәҙәтлелеге) (Р: нрав; И.: disposition, temper; T.: huy) и.
Ниндәйҙер ғәҙәттәр йыйылмаһы. □ Нрав. Һәйбәт ғәҙәтлелек һаҡлау.
ҒӘҘӘТЛӘНДЕРЕҮ (ғәҙәтләндер ) (Р: приучать; И.: train (to); school (to); T.: alıştırmak) ҡ.
Ғәҙәткә индереү. □ Приучать. Баланы ваҡытында йоҡларға ғәҙәтләндерергә кәрәк. ■ Бала уҙе ацларлыҡ булғандан һуң, йөҙөн асыҡ итеп йоҡлауға ғәҙәтләндереу кәрәк. Р. Фәхретдинов.
ҒӘҘӘТЛӘНДЕРЕЛЕҮ (ғәҙәтләнде-рел-) ҡ. төш. ҡар. ғәҙәтләндереү, страд, от ғәҙәтләндереү. ■ Ваҡыт етеу менән намаҙ уҡыу рәуеше белдерелер вә уҡыуға ғәҙәтләндерелер. Р. Фәхретдинов. Балаларың артыҡ дәрәжәлә төҙәнеу вә биҙә-неугә, өҫтө-өҫтөнә ашау вә һыйланыуға, кейенеу-яһаныуға бирелеуе ярамаған кеуек, йомшаҡ урындарҙа ятыуға вә йәйге кейемдәрҙә йөрөугә лә ғәҙәтләндерелмәһен. Р. Фәхретдинов.
ҒӘҘӘТЛӘНЕЛЕҮ (ғәҙәтләнел-) ҡ. төш. ҡар. ғәҙәтләнеү, страд, от ғәҙәтләнеү. Иртә тороп ғәҙәтләнелгән. Йәй көнө көн дә һыу инеп ғәҙәтләнелде. ■ Берлектә ғумер һөрөу вә донъя көтөу ниәте менән иргә ҡушылған ҡыҙ өсөн беренсе мәртәбәлә лазым булған вазифа — шул ирҙең холҡон вә тәбиғәтен өйрәнеу вә шуға килеш мөғәмәлә ҡылыуға ғәҙәтләнелеуҙер. Р. Фәхретдинов.
ҒӘҘӘТЛӘНЕҮ (ғәҙәтлән-) (Р: привыкать; И.: form a habit; get uzed to; get into the way (of); T.: alışmak) ҡ.
Ғәҙәт итеп алыу; өйрәнеү. □ Привыкать, взять в привычку. Сынығыу кунек-мәләрен яһарға ғәҙәтләнеу. Ғәҙәтләнеп ки-теу. Ғәҙәтләнгән эш. ■ Ғәҙәтләнгән кусмә һәм һунарсылыҡ итеп йәшәуҙән улты-
288