Рус
Баш
Академический словарь башкирского языка. Том III. Страница 290
Поиск по словарям
ғәҙәт-холоҡ
буласағы хаҡында уятҡан өмөттө лә, сәсәнлек, хакимдарлыҡ, хөкөмдарлыҡ һәм дипломатлыҡ һәләте башланғысын да аҡлай. Ә. Сөләймәнов.
2. Ғәҙәти эштәр менән ҡаралмаған, төрлө сиктән тыш хәлдәр менән шартландырылған.
□ Чрезвычайный, экстраординарный. Ғәҙәттән тыш хәл. Ғәҙәттән тыш комиссия.
ҒӘҘӘТ-ХОЛОҠ (ғәҙәт-холҡо) (Р.: нрав;
И.: disposition, temper; Т.: hulk, huy) и.
Кешенең үҙен тотошо, тәбиғәте. □ Обычаи, нравы, характер, повадки, замашки. Ғәҙәт-холҡо ипле генә.
ҒӘҘӘТҺЕҘ (Р: с дурным (скверным) нравом; И.: ill-tempered; T.: kötü huylu) c.
Насар холоҡло, ҡылыҡһыҙ, холоҡһоҙ.
□ С дурным (скверным) нравом, дурной (плохой) по характеру. • Ғәҙәтһеҙ кеше — әҙәпһеҙ кеше. Әйтем.
ҒӘҘӘТҺЕҘЛӘНЕҮ (ғәҙәтһеҙлән-) (Р: вести себя плохо; И.: misbehave; T.: kötü davranmak) ҡ.
Ғәҙәтһеҙгә әйләнеү, тәрбиәһеҙ, холоҡһоҙ ҡыланыу. □ Вести себя плохо. Ғәҙәтһеҙләнеп барыу. Ғәҙәтһеҙләнеп китеу. ■ Абышҡам ғәҙәтһеҙләнеп китте әле, ҡоҙағый. Экспедиция материалдарынан.
ҒӘҘӘТӘН [ғәр. р. ҡар. ғәҙәттәгесә.
Ғәҙәтән йәшәу. Ғәҙәтән эшләу.
ҒӘЖЕЗ [ғәр. j^] (Р: бессилие; И.: impotence; feebleness; T.: aciz) и.
Хәлһеҙлек, сараһыҙлыҡ, көсһөҙлөк.
□ Ослабленность, безысходность, обесси-ленность. Ғәжез баҫты. Ғәжез йонсотто.
ҒӘЖИБ [ғәр. с. ҡар. ғәжәп I.
ҒӘЖЛӘ [ғәр. (Р.: торопливый; И.:
prompt; hurried; T.: acele) р. иҫк. кит.
Ашығыс, ҡабалан. □ Поспешно, спешно, торопливо. ■ Аның өсөн ғәжлә ҡылдым бән васыят, Хоҙай биргән ине, тип изге ниәт. М. Өмөтбаев.
ҒӘЖҮЗ [ғәр. jj^l (Р: старик; И.: feeble person; old man; T.: aciz) и. иҫк. кит.
Ҡартайған, ҡаҡшаған кеше; ҡарт. □ Слабый (немощный, бессильный, старый) человек; старик. ■ Ғәжуздәрҙең сәстәренең
ағы хаҡына, йәтимдәрҙең куҙ йәштәре хөрмәтенә был залаләт фетнәһенән вә нәфсе шайтанының мәкеренән хифыз вә мәсун әйлә. М. Өмөтбаев.
ҒӘЖҮЗӘ [ғәр. (Р: пожилая женщина; И.: old lady, old woman, old dame; T.: ihtiyar kadın) и. иҫк. кит.
Ҡартайған ҡатын; әбей. □ Пожилая женщина, старушка. Мөләйем ғәжузә.
ҒӘЖӘИП [ғәр. р. ҡар. ғәжәйеп II. Ғәжәип шәхес. Ғәжәип ваҡиға. Ғәжәип урман. ■ Ә бында, баҡсала тынлыҡ, ғәжәип тынлыҡ. Ф. Әсәнов.
ҒӘЖӘЙЕП I [ғәр. (Р.: чудесный; И.: wonderful, miraculous, striking, startling; T.: acayip) с.
Иҫ китерлек, таң ҡалырлыҡ; ғәжәп. □ Чудесный, поразительный, чудный. ■ Ғәжәйеп фәлсәфә кескенә бал ҡорттарында — һоро ҡорттарҙы тотмайҙар уҙ йорттарында. Р. Шәкүр. Был ғәжәйеп эштәрҙе Исламғәли эшләне, ҡайһын ата, ҡайһын киҫә, рәнйетеп кешеләрҙе. Бәйеттән.
ҒӘЖӘЙЕП II [ғәр. (Р: очень; И.: very; T.: çok) р.
Бик, үтә, ныҡ. □ Очень. ■ 1898 йылдың август айында Америкала Райд исемле әҙәм Ламар ҡалаһына 140 саҡрым ерҙә ер өҫтөндә, бәлки, кешеләр барлыҡҡа килгән замандан мөҡаддәм кисмеш бер ғәжәйеп ҙур хайуан һөйәктәрен тапмыш. М. Өмөтбаев. Тау эсе бер ғәжәйеп киң сәхрә булды. Ғ. Кейеков. Шундайын ғәжәйеп матур куренеш — элеккегә ҡарағанда ла замансараҡ яңғыраны улар! Н. Асанбаев. Яңы Зеландия жәзи-рәһендә ғәжәйеп бейек ағастар бар икән. М. Өмөтбаев. Улар сихыр таяҡтарын ташлап, кешеләрҙең куҙен быуҙылар, ғәжәйеп ҡурҡыныс сихырҙар курһәттеләр. Ҡөрьән тәфсире.
ҒӘЖӘЙЕП III [ғәр. (Р: чудо; И.: wonderful; T.: acayiplik) и.
Ғәжәпләнерлек, аптырарлыҡ нәмә. □ Чудо, нечто удивительное. ■ Иҫ киткес ғәжәйепте тамаша ҡылдығыҙ, эй, йәм. М. Өмөтбаев. Кенәз Кутузов, Суворов
290
буласағы хаҡында уятҡан өмөттө лә, сәсәнлек, хакимдарлыҡ, хөкөмдарлыҡ һәм дипломатлыҡ һәләте башланғысын да аҡлай. Ә. Сөләймәнов.
2. Ғәҙәти эштәр менән ҡаралмаған, төрлө сиктән тыш хәлдәр менән шартландырылған.
□ Чрезвычайный, экстраординарный. Ғәҙәттән тыш хәл. Ғәҙәттән тыш комиссия.
ҒӘҘӘТ-ХОЛОҠ (ғәҙәт-холҡо) (Р.: нрав;
И.: disposition, temper; Т.: hulk, huy) и.
Кешенең үҙен тотошо, тәбиғәте. □ Обычаи, нравы, характер, повадки, замашки. Ғәҙәт-холҡо ипле генә.
ҒӘҘӘТҺЕҘ (Р: с дурным (скверным) нравом; И.: ill-tempered; T.: kötü huylu) c.
Насар холоҡло, ҡылыҡһыҙ, холоҡһоҙ.
□ С дурным (скверным) нравом, дурной (плохой) по характеру. • Ғәҙәтһеҙ кеше — әҙәпһеҙ кеше. Әйтем.
ҒӘҘӘТҺЕҘЛӘНЕҮ (ғәҙәтһеҙлән-) (Р: вести себя плохо; И.: misbehave; T.: kötü davranmak) ҡ.
Ғәҙәтһеҙгә әйләнеү, тәрбиәһеҙ, холоҡһоҙ ҡыланыу. □ Вести себя плохо. Ғәҙәтһеҙләнеп барыу. Ғәҙәтһеҙләнеп китеу. ■ Абышҡам ғәҙәтһеҙләнеп китте әле, ҡоҙағый. Экспедиция материалдарынан.
ҒӘҘӘТӘН [ғәр. р. ҡар. ғәҙәттәгесә.
Ғәҙәтән йәшәу. Ғәҙәтән эшләу.
ҒӘЖЕЗ [ғәр. j^] (Р: бессилие; И.: impotence; feebleness; T.: aciz) и.
Хәлһеҙлек, сараһыҙлыҡ, көсһөҙлөк.
□ Ослабленность, безысходность, обесси-ленность. Ғәжез баҫты. Ғәжез йонсотто.
ҒӘЖИБ [ғәр. с. ҡар. ғәжәп I.
ҒӘЖЛӘ [ғәр. (Р.: торопливый; И.:
prompt; hurried; T.: acele) р. иҫк. кит.
Ашығыс, ҡабалан. □ Поспешно, спешно, торопливо. ■ Аның өсөн ғәжлә ҡылдым бән васыят, Хоҙай биргән ине, тип изге ниәт. М. Өмөтбаев.
ҒӘЖҮЗ [ғәр. jj^l (Р: старик; И.: feeble person; old man; T.: aciz) и. иҫк. кит.
Ҡартайған, ҡаҡшаған кеше; ҡарт. □ Слабый (немощный, бессильный, старый) человек; старик. ■ Ғәжуздәрҙең сәстәренең
ағы хаҡына, йәтимдәрҙең куҙ йәштәре хөрмәтенә был залаләт фетнәһенән вә нәфсе шайтанының мәкеренән хифыз вә мәсун әйлә. М. Өмөтбаев.
ҒӘЖҮЗӘ [ғәр. (Р: пожилая женщина; И.: old lady, old woman, old dame; T.: ihtiyar kadın) и. иҫк. кит.
Ҡартайған ҡатын; әбей. □ Пожилая женщина, старушка. Мөләйем ғәжузә.
ҒӘЖӘИП [ғәр. р. ҡар. ғәжәйеп II. Ғәжәип шәхес. Ғәжәип ваҡиға. Ғәжәип урман. ■ Ә бында, баҡсала тынлыҡ, ғәжәип тынлыҡ. Ф. Әсәнов.
ҒӘЖӘЙЕП I [ғәр. (Р.: чудесный; И.: wonderful, miraculous, striking, startling; T.: acayip) с.
Иҫ китерлек, таң ҡалырлыҡ; ғәжәп. □ Чудесный, поразительный, чудный. ■ Ғәжәйеп фәлсәфә кескенә бал ҡорттарында — һоро ҡорттарҙы тотмайҙар уҙ йорттарында. Р. Шәкүр. Был ғәжәйеп эштәрҙе Исламғәли эшләне, ҡайһын ата, ҡайһын киҫә, рәнйетеп кешеләрҙе. Бәйеттән.
ҒӘЖӘЙЕП II [ғәр. (Р: очень; И.: very; T.: çok) р.
Бик, үтә, ныҡ. □ Очень. ■ 1898 йылдың август айында Америкала Райд исемле әҙәм Ламар ҡалаһына 140 саҡрым ерҙә ер өҫтөндә, бәлки, кешеләр барлыҡҡа килгән замандан мөҡаддәм кисмеш бер ғәжәйеп ҙур хайуан һөйәктәрен тапмыш. М. Өмөтбаев. Тау эсе бер ғәжәйеп киң сәхрә булды. Ғ. Кейеков. Шундайын ғәжәйеп матур куренеш — элеккегә ҡарағанда ла замансараҡ яңғыраны улар! Н. Асанбаев. Яңы Зеландия жәзи-рәһендә ғәжәйеп бейек ағастар бар икән. М. Өмөтбаев. Улар сихыр таяҡтарын ташлап, кешеләрҙең куҙен быуҙылар, ғәжәйеп ҡурҡыныс сихырҙар курһәттеләр. Ҡөрьән тәфсире.
ҒӘЖӘЙЕП III [ғәр. (Р: чудо; И.: wonderful; T.: acayiplik) и.
Ғәжәпләнерлек, аптырарлыҡ нәмә. □ Чудо, нечто удивительное. ■ Иҫ киткес ғәжәйепте тамаша ҡылдығыҙ, эй, йәм. М. Өмөтбаев. Кенәз Кутузов, Суворов
290