Рус
Баш
Академический словарь башкирского языка. Том III. Страница 300
Поиск по словарям
ҒӘЙЕШ
1. Тормош, эш-хәл. □ Жизнь, существование. Ауыр ғәйеш. Бәхетле ғәйеш.
2. Икмәк, аҙыҡ, ашамлыҡтар, туҡланыу.
□ Хлеб, пища, пропитание. Ғәйеш табыу.
ҒӘЙЕШ II [ғәр. (Р.: вот тебе и на!; И.: well, really!; T: yapma!) ымл.
Аптырауҙы белдергәндә әйтелә торған һүҙ; бынағайыш. □ Слово, произносимое при выражении удивления: ба, вот тебе и на! ■ «Был ни ғәйеш? Дәжжәл һуҙҙәрен тылҡыйҙар», — тип старшиналарға, ахундарға шикәйәт менән барҙылар... Ғ. Ибраһимов.
ҒӘЙЙӘР [ғәр. (Р.: отважный;
И.: brave, courageous; T.: gayur) с.
1. Ғәйрәтле, ҡыйыу, батыр; бик көслө.
□ Отважный, смелый, крепкий, прочный; выносливый, сильный; стойкий. Ғәййәр егет. Ғәййәр булыу. ■ Минең инаныуымса, Салауат уҙенең һынмаҫ рухы менән тотҡонлоҡтан мәңге азат, мәңге ирекле ғәййәр азамат ул!.. Н. Асанбаев. Салауат китте тип ук шатланмағыҙ, унан ғәййәр тыуыр донъяға. Халыҡ йырынан. Борон бер Мәсем атлы хан булған, ти, уҙе ғәййәр, тәкәббер бер йән булған, ти. Халыҡ ижадынан. Ҡаһарман кантон — ғәййәр ир, штатский оҡшамай, Петербурға уҙе барған, штатлыҡҡа ышанмай. Халыҡ ижадынан.
2. Тырыш, дәртле. □ Усердный, очень старательный. Ғәййәр кеше.
3. Бейек, мөһабәт, ҙур. □ Большой, огромный. К Иң ғәййәр тау ҡайһы тау, тип, йөрәгемдән һораным. Йөрәгем һинең исемде ҡат-ҡат әйтте, Уралым. А. Игебаев.
ҒӘЙЙӘРЛЕК (ғәййәрлеге) (Р: храбрость; И.: bravery, courage, valour; T: cesurluk) и.
1. Ғәйрәтлелек, ҡыйыулыҡ, батырлыҡ; бик көслөлөк. □ Храбрость, смелость, отважность.
2. Тырышлыҡ, дәртлелек. □ Усердие. ■ Минең бөтә ғәййәрлектән һәнәрҙәрем. М. Өмөтбаев.
ҒӘЙЙӘРЛӘНЕҮ (ғәййәрлән-) (Р: про явить отвагу, храбрость, смелость; И.: display courage; T: cesaret göstermek) ҡ.
1. Ғәйрәтләнеү, дәртләнеү, батырланыу, ярһыу. □ Проявить отвагу, храбрость, смелость. ■ Француз, француз килә, mu. Яуы еткән Мәскәугә лә, буҫағала тора, ти, ғәййәрләнмәк була, ти, юҡ итәм тип илеңде. Ҡобайырҙан.
2. Тырышлыҡ күрһәтеү. □ Проявить
рвение, усердие, пыл. Ғәййәрләнеп эшкә тотоноу. *
ҒӘЙНАН [ғәр. (р.; одинаково; И.: identical; Т: ауш)/?, иҫк. кит.
Үҙгәрешһеҙ көйө, үҙгәртмәй, шул кө-йөнсә. □ Одинаково, в точности, точь-в-точь; подлинно; в подлиннике. ■ [Хатты] ғәйнан кусерәм. М. Ғафури.
ҒӘЙНӘ (Р: гайна; И.: name of a Bashkir clan; T: bir Başkurt soyunun ismi) и. этн.
Төньяҡ башҡорттары ырыуының исеме; гәйнә. □ Род северных башкир гайна. Бисер-ғәйнә ырыуы. Мул-ғәйнә ырыуы. Тол-ғәйнә. Тор-ғәйнә. Ғәйнә ырыуы. Ғәйнә башҡорто. ■ Уның өсөн был [Әхмәтшәйех] асыуланып, ерен-һыуын ташлап, Ғәйнә, Уса яланы, ҡәлғәгә яҡын, Ирәкте яланына килеп тереклек ҡылып торған. Ғ. Кейеков.
ҒӘЙНӘ ҠУРАЙЫ (Р: маленький женский курай; И.: small females’ kuraj (flute); T: küçük kuray) и. муз.
Бәләкәй генә ҡатын-ҡыҙҙар ҡурайы. □ Маленький женский курай. ■ Бәләкәй генә ҡурайҙы ғәйнә ҡурайы тиҙәр. Башҡортостан календарынан.
ҒӘЙРЕ [ғәр. j^] (Р: кроме; И.: but for; T: gayri) бәйл. юғары.
1. Бүтән, башҡа. □ Кроме; иное, другое; не то, что; не без; другие, чужие. ■ Мулла яҙыу тапмай икән, «Һәфтиәк» илә «Шәриф »тән ғәйре китабы юҡ икән. Ғ. Кейеков. Һуғышып нәфсемде ултерһәм, һиңә барыр өсөн, ғәйре дошманға зарым да, хәлем дә ҡалманы. 3. Шәмсетдин.
2. Һуң. □ После.» Бынан ғәйре лә шунда ризыҡланырмын әле. В. Нафиков.
300
1. Тормош, эш-хәл. □ Жизнь, существование. Ауыр ғәйеш. Бәхетле ғәйеш.
2. Икмәк, аҙыҡ, ашамлыҡтар, туҡланыу.
□ Хлеб, пища, пропитание. Ғәйеш табыу.
ҒӘЙЕШ II [ғәр. (Р.: вот тебе и на!; И.: well, really!; T: yapma!) ымл.
Аптырауҙы белдергәндә әйтелә торған һүҙ; бынағайыш. □ Слово, произносимое при выражении удивления: ба, вот тебе и на! ■ «Был ни ғәйеш? Дәжжәл һуҙҙәрен тылҡыйҙар», — тип старшиналарға, ахундарға шикәйәт менән барҙылар... Ғ. Ибраһимов.
ҒӘЙЙӘР [ғәр. (Р.: отважный;
И.: brave, courageous; T.: gayur) с.
1. Ғәйрәтле, ҡыйыу, батыр; бик көслө.
□ Отважный, смелый, крепкий, прочный; выносливый, сильный; стойкий. Ғәййәр егет. Ғәййәр булыу. ■ Минең инаныуымса, Салауат уҙенең һынмаҫ рухы менән тотҡонлоҡтан мәңге азат, мәңге ирекле ғәййәр азамат ул!.. Н. Асанбаев. Салауат китте тип ук шатланмағыҙ, унан ғәййәр тыуыр донъяға. Халыҡ йырынан. Борон бер Мәсем атлы хан булған, ти, уҙе ғәййәр, тәкәббер бер йән булған, ти. Халыҡ ижадынан. Ҡаһарман кантон — ғәййәр ир, штатский оҡшамай, Петербурға уҙе барған, штатлыҡҡа ышанмай. Халыҡ ижадынан.
2. Тырыш, дәртле. □ Усердный, очень старательный. Ғәййәр кеше.
3. Бейек, мөһабәт, ҙур. □ Большой, огромный. К Иң ғәййәр тау ҡайһы тау, тип, йөрәгемдән һораным. Йөрәгем һинең исемде ҡат-ҡат әйтте, Уралым. А. Игебаев.
ҒӘЙЙӘРЛЕК (ғәййәрлеге) (Р: храбрость; И.: bravery, courage, valour; T: cesurluk) и.
1. Ғәйрәтлелек, ҡыйыулыҡ, батырлыҡ; бик көслөлөк. □ Храбрость, смелость, отважность.
2. Тырышлыҡ, дәртлелек. □ Усердие. ■ Минең бөтә ғәййәрлектән һәнәрҙәрем. М. Өмөтбаев.
ҒӘЙЙӘРЛӘНЕҮ (ғәййәрлән-) (Р: про явить отвагу, храбрость, смелость; И.: display courage; T: cesaret göstermek) ҡ.
1. Ғәйрәтләнеү, дәртләнеү, батырланыу, ярһыу. □ Проявить отвагу, храбрость, смелость. ■ Француз, француз килә, mu. Яуы еткән Мәскәугә лә, буҫағала тора, ти, ғәййәрләнмәк була, ти, юҡ итәм тип илеңде. Ҡобайырҙан.
2. Тырышлыҡ күрһәтеү. □ Проявить
рвение, усердие, пыл. Ғәййәрләнеп эшкә тотоноу. *
ҒӘЙНАН [ғәр. (р.; одинаково; И.: identical; Т: ауш)/?, иҫк. кит.
Үҙгәрешһеҙ көйө, үҙгәртмәй, шул кө-йөнсә. □ Одинаково, в точности, точь-в-точь; подлинно; в подлиннике. ■ [Хатты] ғәйнан кусерәм. М. Ғафури.
ҒӘЙНӘ (Р: гайна; И.: name of a Bashkir clan; T: bir Başkurt soyunun ismi) и. этн.
Төньяҡ башҡорттары ырыуының исеме; гәйнә. □ Род северных башкир гайна. Бисер-ғәйнә ырыуы. Мул-ғәйнә ырыуы. Тол-ғәйнә. Тор-ғәйнә. Ғәйнә ырыуы. Ғәйнә башҡорто. ■ Уның өсөн был [Әхмәтшәйех] асыуланып, ерен-һыуын ташлап, Ғәйнә, Уса яланы, ҡәлғәгә яҡын, Ирәкте яланына килеп тереклек ҡылып торған. Ғ. Кейеков.
ҒӘЙНӘ ҠУРАЙЫ (Р: маленький женский курай; И.: small females’ kuraj (flute); T: küçük kuray) и. муз.
Бәләкәй генә ҡатын-ҡыҙҙар ҡурайы. □ Маленький женский курай. ■ Бәләкәй генә ҡурайҙы ғәйнә ҡурайы тиҙәр. Башҡортостан календарынан.
ҒӘЙРЕ [ғәр. j^] (Р: кроме; И.: but for; T: gayri) бәйл. юғары.
1. Бүтән, башҡа. □ Кроме; иное, другое; не то, что; не без; другие, чужие. ■ Мулла яҙыу тапмай икән, «Һәфтиәк» илә «Шәриф »тән ғәйре китабы юҡ икән. Ғ. Кейеков. Һуғышып нәфсемде ултерһәм, һиңә барыр өсөн, ғәйре дошманға зарым да, хәлем дә ҡалманы. 3. Шәмсетдин.
2. Һуң. □ После.» Бынан ғәйре лә шунда ризыҡланырмын әле. В. Нафиков.
300