Рус
Баш
Академический словарь башкирского языка. Том III. Страница 302
Поиск по словарям
ҒӘЙРӘТЛЕЛЕК
Дәртле, көслө, ҡеүәтле, уңған. □ Сильный, мощный; энергичный. Ғәйрәтле up. Ғәйрәтле кеше. Ғәйрәтле ҡул. Ғәйрәтле булыу. ■ Куктәрҙән ингән изге иман менән пәйғәмбәребеҙҙе әҫәрле итеусе вә, беренсе мөьмин булып, Ислам динен ҡабул итеусе вә пәйғәмбәребеҙҙе йыуатып куңелен кутә-реусе, дингә өндәуенә ярҙамлашып вә рух биреп тороусы беҙ ҡатындар араһынан бер тырыш вә ғәйрәтле һәм дә аҡыллы вә зиһенле бер ҡатын ине. Р. Фәхретдинов. • Аяғы ҙур — ғәйрәтле, ҡулы ҙур — йөрәкле. Әйтем. Ҡайғыны ғәйрәтле еңә. Әйтем. Һәр буренең балаһы алты булыр, биш булыр, араһында ғәйрәтлеһе булыр, шул ғәйрәтленән айырылһа, һәр ҡайһыһы һәр көндә һәр бер эткә ем булыр. Мәҡәл.
ҒӘЙРӘТЛЕЛЕК (ғәйрәтлелеге) (Р.: смелость, мощность; энергичность; И.: boldness, courage; T.: gayret) и.
Батырлыҡ, ҡыйыулыҡ. □ Смелость, мощность; энергичность. ■ Башкортостан улдары Тыуған ил өсөн барған һуғыштарҙа батырлыҡ һәм ғәйрәтлек курһәттеләр. Ә. Ихсан.
ҒӘЙРӘТЛӘНДЕРЕҮ (ғәйрәтләндер-) (Р: вдохновлять; И.: encourage, hearten; T.: gayretlendirmek) ҡ.
Дәрт уятыу, ҡеүәт өҫтәү; көс биреү, ғәйрәт биреү. □ Вдохновлять, ободрять, поощрять. Йөрәкте ғәйрәтләндереу. Куңел-де ғәйрәтләндереу. һалдаттарҙы ғәйрәтләндереу.
ҒӘЙРӘТЛӘНЕҮ (ғәйрәтлән-) (Р: вдохновляться; И.: take heart, cheer up; T.: gayretlenmek) ҡ.
Дәрт, ҡеүәт менән тоҡаныу; ярһыу □ Вдохновляться, ободряться. Ғәйрәтләнеп эшкә тотоноу. ■ Ғәйрәтләнеп һелкенеп, ҡойроҡ менән һелтәнеп, саң-туҙандар ҡубарҙы — таш-ҡаялар ауҙарҙы. Ҡобайырҙан. Бөтөнләй ғәйрәтләнеп китергә лә тегеләрҙе [кешеләрҙе] ҡыйратып ташларға иҫәбе бар икән дейеуҙең. Әкиәттән.
ҒӘЙРӘТ САРЫФ ҠЫЛЫУ (ғәйрәт сарыф ҡыл-) ҡ. ҡар. ғәйрәт итеү. ■ Ләкин куҙем менән курәмен: меңдәрсә әҙәмдәр
минең балаларым артынан баралар вә уларҙың юлдарында ғәйрәт сарыф ҡылалар. Р. Фәхретдинов.
ҒӘЙРӘТ СӘСЕҮ (ғәйрәт сәс-) (Р.: быть энергичным; И.: summon up courage; T.: gayret etmek) ҡ.
Ныҡ ғәйрәтләнеү, ажарланыу, батырланыу. □ Быть энергичным, действовать энергично; становиться храбрым. Тирә-яҡҡа ғәйрәт сәсеу.
ҒӘЙРӘТҺЕҘ (Р: бесстрастный; И.: impartial; T.: gayretsiz) с.
Дәрте, ҡеүәте булмаған. □ Бесстрастный, бездеятельный, пассивный. Ғәйрәтһеҙ кеше. Ғәйрәтһеҙ куңел.
ҒӘЙРӘТҺЕҘЛЕК (ғәйрәтһеҙлеге) (Р: слабость; И.: weakness, feebleness, debility; T.: gayretsizlik) и.
Көсһөҙлөк, ҡурҡаҡлыҡ, дәртһеҙлек. □ Слабость, бессилие, трусость. ■ Фәҡирҙәр вә уларҙың балалары ғәйрәтһеҙлек тураһында уҙҙәренең фәҡирлектәрен, юҡһыл-лыҡтарын сәбәп итеп курһәтәләр. Р. Фәхретдинов.
ҒӘЙРӘТ ШИҢЕҮ (ғәйрәт шиң-) ҡ. ҡар. ғәйрәт ҡайтыу. ■ Бәдер һуғышы ваҡытында Мөхәммәт (ғәләйһис-сәләм) мөш-риҡтәргә ҡаршы бер ус тупраҡ һипте, шуның менән дошмандарҙың куҙе томанланды, ғәйрәттәре шиңде, мосолмандар хәтәр һуғышып, етмеш дошманды ултерҙе. Ҡөрьән тәфсире.
ҒӘЙСӘР [ғәр. (Р: гейзер; И.: geyser; T.: gayzer) и.
Эҫе шишмә. □ Гейзер. Ҡеуәтле ғәйсәр.
ҒӘЙҮР [ғәр. j>] с. ҡар. ғәййәр 1. ■ Айукә шул тараҡ менән интиҡам, йәғни ус алған, куп уҫал һәм ғәйур булған. М. Өмөтбаев.
ҒӘЙШӘ-ФАТИМА (Р.: святые женщины; И.: saint women; T.: Ayşe ve Fatima) и. дини.
(баш хәреф менән) Мосолман динендә Мөхәммәт пәйғәмбәрҙең ҡатыны һәм ҡыҙының исеме; ауырыуҙы, баланы, ҡатын-ҡыҙҙы ҡурсалаусылар. □ Гайша-Фатима (святые женщины, покровительницы женщин, детей,
302
Дәртле, көслө, ҡеүәтле, уңған. □ Сильный, мощный; энергичный. Ғәйрәтле up. Ғәйрәтле кеше. Ғәйрәтле ҡул. Ғәйрәтле булыу. ■ Куктәрҙән ингән изге иман менән пәйғәмбәребеҙҙе әҫәрле итеусе вә, беренсе мөьмин булып, Ислам динен ҡабул итеусе вә пәйғәмбәребеҙҙе йыуатып куңелен кутә-реусе, дингә өндәуенә ярҙамлашып вә рух биреп тороусы беҙ ҡатындар араһынан бер тырыш вә ғәйрәтле һәм дә аҡыллы вә зиһенле бер ҡатын ине. Р. Фәхретдинов. • Аяғы ҙур — ғәйрәтле, ҡулы ҙур — йөрәкле. Әйтем. Ҡайғыны ғәйрәтле еңә. Әйтем. Һәр буренең балаһы алты булыр, биш булыр, араһында ғәйрәтлеһе булыр, шул ғәйрәтленән айырылһа, һәр ҡайһыһы һәр көндә һәр бер эткә ем булыр. Мәҡәл.
ҒӘЙРӘТЛЕЛЕК (ғәйрәтлелеге) (Р.: смелость, мощность; энергичность; И.: boldness, courage; T.: gayret) и.
Батырлыҡ, ҡыйыулыҡ. □ Смелость, мощность; энергичность. ■ Башкортостан улдары Тыуған ил өсөн барған һуғыштарҙа батырлыҡ һәм ғәйрәтлек курһәттеләр. Ә. Ихсан.
ҒӘЙРӘТЛӘНДЕРЕҮ (ғәйрәтләндер-) (Р: вдохновлять; И.: encourage, hearten; T.: gayretlendirmek) ҡ.
Дәрт уятыу, ҡеүәт өҫтәү; көс биреү, ғәйрәт биреү. □ Вдохновлять, ободрять, поощрять. Йөрәкте ғәйрәтләндереу. Куңел-де ғәйрәтләндереу. һалдаттарҙы ғәйрәтләндереу.
ҒӘЙРӘТЛӘНЕҮ (ғәйрәтлән-) (Р: вдохновляться; И.: take heart, cheer up; T.: gayretlenmek) ҡ.
Дәрт, ҡеүәт менән тоҡаныу; ярһыу □ Вдохновляться, ободряться. Ғәйрәтләнеп эшкә тотоноу. ■ Ғәйрәтләнеп һелкенеп, ҡойроҡ менән һелтәнеп, саң-туҙандар ҡубарҙы — таш-ҡаялар ауҙарҙы. Ҡобайырҙан. Бөтөнләй ғәйрәтләнеп китергә лә тегеләрҙе [кешеләрҙе] ҡыйратып ташларға иҫәбе бар икән дейеуҙең. Әкиәттән.
ҒӘЙРӘТ САРЫФ ҠЫЛЫУ (ғәйрәт сарыф ҡыл-) ҡ. ҡар. ғәйрәт итеү. ■ Ләкин куҙем менән курәмен: меңдәрсә әҙәмдәр
минең балаларым артынан баралар вә уларҙың юлдарында ғәйрәт сарыф ҡылалар. Р. Фәхретдинов.
ҒӘЙРӘТ СӘСЕҮ (ғәйрәт сәс-) (Р.: быть энергичным; И.: summon up courage; T.: gayret etmek) ҡ.
Ныҡ ғәйрәтләнеү, ажарланыу, батырланыу. □ Быть энергичным, действовать энергично; становиться храбрым. Тирә-яҡҡа ғәйрәт сәсеу.
ҒӘЙРӘТҺЕҘ (Р: бесстрастный; И.: impartial; T.: gayretsiz) с.
Дәрте, ҡеүәте булмаған. □ Бесстрастный, бездеятельный, пассивный. Ғәйрәтһеҙ кеше. Ғәйрәтһеҙ куңел.
ҒӘЙРӘТҺЕҘЛЕК (ғәйрәтһеҙлеге) (Р: слабость; И.: weakness, feebleness, debility; T.: gayretsizlik) и.
Көсһөҙлөк, ҡурҡаҡлыҡ, дәртһеҙлек. □ Слабость, бессилие, трусость. ■ Фәҡирҙәр вә уларҙың балалары ғәйрәтһеҙлек тураһында уҙҙәренең фәҡирлектәрен, юҡһыл-лыҡтарын сәбәп итеп курһәтәләр. Р. Фәхретдинов.
ҒӘЙРӘТ ШИҢЕҮ (ғәйрәт шиң-) ҡ. ҡар. ғәйрәт ҡайтыу. ■ Бәдер һуғышы ваҡытында Мөхәммәт (ғәләйһис-сәләм) мөш-риҡтәргә ҡаршы бер ус тупраҡ һипте, шуның менән дошмандарҙың куҙе томанланды, ғәйрәттәре шиңде, мосолмандар хәтәр һуғышып, етмеш дошманды ултерҙе. Ҡөрьән тәфсире.
ҒӘЙСӘР [ғәр. (Р: гейзер; И.: geyser; T.: gayzer) и.
Эҫе шишмә. □ Гейзер. Ҡеуәтле ғәйсәр.
ҒӘЙҮР [ғәр. j>] с. ҡар. ғәййәр 1. ■ Айукә шул тараҡ менән интиҡам, йәғни ус алған, куп уҫал һәм ғәйур булған. М. Өмөтбаев.
ҒӘЙШӘ-ФАТИМА (Р.: святые женщины; И.: saint women; T.: Ayşe ve Fatima) и. дини.
(баш хәреф менән) Мосолман динендә Мөхәммәт пәйғәмбәрҙең ҡатыны һәм ҡыҙының исеме; ауырыуҙы, баланы, ҡатын-ҡыҙҙы ҡурсалаусылар. □ Гайша-Фатима (святые женщины, покровительницы женщин, детей,
302