Рус
Баш
Академический словарь башкирского языка. Том III. Страница 303
Поиск по словарям
ғәлиәссәләм
больных, жена и дочь пророка Мухаммеда). ■ Минең ҡулым ту гел, Ғәйшә-Фатима ҡулы. Минең телем ту гел, Ғәйшә-Фатима теле. Башҡорт мифологияһынан.
ҒӘЙӘР [ғәр. j>] с.
1. кар. ғәййәр. ■ Курәһеңме? Ана ғәйәр ирҙәр юлға сығыр өсөн атлығып, шоңҡар ҡоштай тора талпынып. М. Тажи.
2. диал. Хәйләкәр. □ Хитрый. ■ Төлкө бик ғәйәр була ул. Экспедиция материалдарынан.
ҒӘЙӘТ I [ғәр. *#] (Р.: очень; И.: very, quite; too; T: gayet) p.
Бик, сикһеҙ. □ Очень, весьма; крайне, слишком, чрезвычайно. Ғәйәт ҙур. Ғәйәт көслө. ■ Туңгәуерҙең батыры Тимерғотло бер бәһлеуән икән ғәйәт ныҡлы. «Бабсаҡ менән Күсәк». Мәрйәм әсәһенең һалҡын көндө урманға утынға китеуенә ғәйәт бөрсөлдө. М. Ғафури. Ғәрәп әҙәбиәтенең остаҙы булған имам Хәлил ҡамыш шалашта ғәйәт фәҡир хәлдә ғумер һөрәлер ине. Р. Фәхретдинов.
ҒӘЙӘТ II [ғәр. (Р: цель; И.: target; Т: gaye) и.
1. Маҡсат, ынтылыш. □ Цель, стремление. Ғәйәткә ынтылыу. Ғәйәткә ирешеу.
2. Уй, фекер. □ Умысел.
ҒӘЙЯШ [ғәр. иМ] и. ҡар. икмәк һатыусы.
ҒӘКЕТ [ғәр. -^1 (Р.: договор; И.: treaty; T: anlaşma) и. иҫк.
Килешеү, алдан һөйләшеү. □ Договор, соглашение, контракт, акт. Ғәкет төҙөу. Ғәкет буйынса эш итеу.
ҒӘКИДӘ [ғәр. Цй*] (Р: вера; И.: faith; Т: inanç) и. иҫк. дини.
Ышаныу, иман. □ Вера, убеждение, догма, воззрение, кредо, идеология. ■ Бала булһа, ата-инә һөйөнә, миҫле керҙе бер дәуләт өйөнә ғәкидә ҡорбанын уға сала. Ш. Әминев.
ҒӘҠРӘП (ғәҡрәбе) [ғәр. (Р: скорпион (зодиакальное созвездие)', И.: Scorpio; T: Akrep) и.
1. (баш хәреф менән) астр. Ун ике бөрөждөң бере; Мизан һәм Ҡәүес бөрөждәре
уртаһында урынлашҡан. □ Скорпион (зодиакальное созвездие).
2. иҫк. Ҡояш календары буйынса, һигеҙенсе айҙың ғәрәпсә исеме. □ Гакраб (название восьмого месяца солнечного года). Ғәҡрәп айында тыуыу. ■ Тәтегәс бей булғандан һуң, тарих туғыҙ йөҙ илле туғыҙҙа, сысҡан йылында, ғәҡрәптең икенсе көнөндә Ҡазан ҡалаһын урыҫ алды. «Башҡорт шәжәрәләре». • Ғәҡрәп башында ҡар яуһа, ҡырҡ көн ҡара ятыр. Әйтем.
ҒӘҠС [ғәр. (Р: противоположность; И.: contrast, opposition; T: aksi) и. иҫк. кит.
1. Ҡапма-ҡаршылыҡ, ниҙеңдер киреһе. □ Противоположность.
2. Боролоу, әйләнеү. □ Оборачивание, переворачивание.
3. Кире, тиҫкәре яҡ, ҡаршы яҡ. □ Обратная сторона. Ғәҡсҡа ҡарап тороу.
4. Яҡтылыҡ нурының кире ҡайтыуы, сағылыуы. □ Отражение (лучей, света).
ҒӘҠСЕЛ (Р: противоположный; И.: counter persuasion; T: aksi) с. иҫк. кит.
Ҡаршы, кире. □ Противоположный, обратный. Ғәҡсел хәрәкәтсе.
ҒӘҠС ИТЕҮ (ғәҡс ит-) (Р: препятствовать; И.: limp; T.: aksatmak) ҡ.
Ҡаршылыҡ итеү. □ Препятствовать, чинить препятствия, мешать, вредить.
ҒӘҠСӘН [ғәр. t-(Р: вопреки; И.: rather; T.: aksine) р. иҫк. кит.
Киреһенсә. □ Вопреки, назло.
ҒӘЛИЗ [ғәр. -Мь] (Р: скабрезный; И.: dirty; T.: galiz) c.
Оятһыҙ, әҙәпһеҙ. □ Скабрезный, непристойный, бесстыдный, похабный, нецензурный, бесстыжий.
ҒӘЛИЛ [ғәр. сМ] (Р: больной; И.: allyl; T.: alil) с.
Ауырыу. □ Больной, хромой.
ҒӘЛИӘССӘЛӘМ [ғәр. Jc] и. дини. ҡар. ғәләйһис-сәләм. ■ Һәр хәлдә, Рәсулулла салиулла ғәлиәссәләмдең донъяла ғумер һөрөуе өмөт өсөн өлгө ителергә вә, уның кургән мәшәҡәттәрен хәтерҙәргә төшөрөп,
303
больных, жена и дочь пророка Мухаммеда). ■ Минең ҡулым ту гел, Ғәйшә-Фатима ҡулы. Минең телем ту гел, Ғәйшә-Фатима теле. Башҡорт мифологияһынан.
ҒӘЙӘР [ғәр. j>] с.
1. кар. ғәййәр. ■ Курәһеңме? Ана ғәйәр ирҙәр юлға сығыр өсөн атлығып, шоңҡар ҡоштай тора талпынып. М. Тажи.
2. диал. Хәйләкәр. □ Хитрый. ■ Төлкө бик ғәйәр була ул. Экспедиция материалдарынан.
ҒӘЙӘТ I [ғәр. *#] (Р.: очень; И.: very, quite; too; T: gayet) p.
Бик, сикһеҙ. □ Очень, весьма; крайне, слишком, чрезвычайно. Ғәйәт ҙур. Ғәйәт көслө. ■ Туңгәуерҙең батыры Тимерғотло бер бәһлеуән икән ғәйәт ныҡлы. «Бабсаҡ менән Күсәк». Мәрйәм әсәһенең һалҡын көндө урманға утынға китеуенә ғәйәт бөрсөлдө. М. Ғафури. Ғәрәп әҙәбиәтенең остаҙы булған имам Хәлил ҡамыш шалашта ғәйәт фәҡир хәлдә ғумер һөрәлер ине. Р. Фәхретдинов.
ҒӘЙӘТ II [ғәр. (Р: цель; И.: target; Т: gaye) и.
1. Маҡсат, ынтылыш. □ Цель, стремление. Ғәйәткә ынтылыу. Ғәйәткә ирешеу.
2. Уй, фекер. □ Умысел.
ҒӘЙЯШ [ғәр. иМ] и. ҡар. икмәк һатыусы.
ҒӘКЕТ [ғәр. -^1 (Р.: договор; И.: treaty; T: anlaşma) и. иҫк.
Килешеү, алдан һөйләшеү. □ Договор, соглашение, контракт, акт. Ғәкет төҙөу. Ғәкет буйынса эш итеу.
ҒӘКИДӘ [ғәр. Цй*] (Р: вера; И.: faith; Т: inanç) и. иҫк. дини.
Ышаныу, иман. □ Вера, убеждение, догма, воззрение, кредо, идеология. ■ Бала булһа, ата-инә һөйөнә, миҫле керҙе бер дәуләт өйөнә ғәкидә ҡорбанын уға сала. Ш. Әминев.
ҒӘҠРӘП (ғәҡрәбе) [ғәр. (Р: скорпион (зодиакальное созвездие)', И.: Scorpio; T: Akrep) и.
1. (баш хәреф менән) астр. Ун ике бөрөждөң бере; Мизан һәм Ҡәүес бөрөждәре
уртаһында урынлашҡан. □ Скорпион (зодиакальное созвездие).
2. иҫк. Ҡояш календары буйынса, һигеҙенсе айҙың ғәрәпсә исеме. □ Гакраб (название восьмого месяца солнечного года). Ғәҡрәп айында тыуыу. ■ Тәтегәс бей булғандан һуң, тарих туғыҙ йөҙ илле туғыҙҙа, сысҡан йылында, ғәҡрәптең икенсе көнөндә Ҡазан ҡалаһын урыҫ алды. «Башҡорт шәжәрәләре». • Ғәҡрәп башында ҡар яуһа, ҡырҡ көн ҡара ятыр. Әйтем.
ҒӘҠС [ғәр. (Р: противоположность; И.: contrast, opposition; T: aksi) и. иҫк. кит.
1. Ҡапма-ҡаршылыҡ, ниҙеңдер киреһе. □ Противоположность.
2. Боролоу, әйләнеү. □ Оборачивание, переворачивание.
3. Кире, тиҫкәре яҡ, ҡаршы яҡ. □ Обратная сторона. Ғәҡсҡа ҡарап тороу.
4. Яҡтылыҡ нурының кире ҡайтыуы, сағылыуы. □ Отражение (лучей, света).
ҒӘҠСЕЛ (Р: противоположный; И.: counter persuasion; T: aksi) с. иҫк. кит.
Ҡаршы, кире. □ Противоположный, обратный. Ғәҡсел хәрәкәтсе.
ҒӘҠС ИТЕҮ (ғәҡс ит-) (Р: препятствовать; И.: limp; T.: aksatmak) ҡ.
Ҡаршылыҡ итеү. □ Препятствовать, чинить препятствия, мешать, вредить.
ҒӘҠСӘН [ғәр. t-(Р: вопреки; И.: rather; T.: aksine) р. иҫк. кит.
Киреһенсә. □ Вопреки, назло.
ҒӘЛИЗ [ғәр. -Мь] (Р: скабрезный; И.: dirty; T.: galiz) c.
Оятһыҙ, әҙәпһеҙ. □ Скабрезный, непристойный, бесстыдный, похабный, нецензурный, бесстыжий.
ҒӘЛИЛ [ғәр. сМ] (Р: больной; И.: allyl; T.: alil) с.
Ауырыу. □ Больной, хромой.
ҒӘЛИӘССӘЛӘМ [ғәр. Jc] и. дини. ҡар. ғәләйһис-сәләм. ■ Һәр хәлдә, Рәсулулла салиулла ғәлиәссәләмдең донъяла ғумер һөрөуе өмөт өсөн өлгө ителергә вә, уның кургән мәшәҡәттәрен хәтерҙәргә төшөрөп,
303