Рус
Баш
Академический словарь башкирского языка. Том III. Страница 304
Поиск по словарям
ҒӘЛЛАМ
уҙ баштарына килгән мәшәҡәттәргә сабыр ҡылырға тейешле. Р. Фәхретдинов.
ҒӘЛЛАМ [ғәр. А| и. ҡар. ғалим 1.
ҒӘЛЛАМӘ [ғәр. ҡар. ғалим 1.
ҒӘЛӘБӘ [ғәр. (Р.: превосходство; И.: supremacy; T.: galebe) и. иҫк. кит.
1. Яуланған өҫтөнлөк, еңеү. □ Превосходство, триумф, преимущество. ■ Рус ғәләбәһе камил булып, бер заман Ҡазан, Әстрхан һәм Себер ханы, Кусем йорто, Иҫкер ҡалаһы русҡа ҡалғас, башҡорт уртала тороп ҡалған. М. Өмөтбаев.
2. Шау-шыу. □ Шум, суматоха. Ғәләбәләр тыуҙырыу. Ғәләбә сығарыу. ■ Ундағы ғәләбәләр, бер-береһенә бәйләнешле булмаған куренештәр Хәмиҙәнең куҙ алдынан утәләр ине. М. Ғафури.
ҒӘЛӘЙҺИС-СӘЛӘМ [ғәр.
(Р: Да приветствует его Аллах!; И.: Lord be praised!; T.: aleyhisselam) и. дини.
«Уға Алланың сәләме булһын!», «Уны Алла сәләмләй» тигән мәғәнәләргә эйә булып, мосолмандарҙа пәйғәмбәр исеменә ҡушып әйтелә торған именлек теләү, ололау һүҙе. □ В значении «Да приветствует его Аллах!» (употребляется для возвеличения пророков). Мөхәммәт ғәләйһис-сәләм нәсихәттәре.
ҒӘЛӘЙҺӨССӘЛӘМ [ғәр. Puı U. дини. ҡар. ғәләйһис-сәләм. ■ Мөхәммәт ғәләйһөссәләм миғраж көнөндә куккә кутэрелгән. Б. Ишемғол.
ҒӘЛӘКӘ [ғәр. (Р: отношение; И.: relation; T.: alâka) и. иҫк.
Бәйләнеш, үҙ-ара яҡынлыҡ. □ Связь, отношение; близость, привязанность. Дуҫтар араһындағы ғәләкә.
ҒӘЛӘМ [ғәр. и. ҡар. ғаләм.
ҒӘЛӘМӘТ I [ғәр. (Р: знак; И.: sign; T.: alâmet) и.
1. Билге, билдә. □ Знак, признак; подобие. Ҡартлыҡ ғәләмәте. Ауырыу ғәләмәте. Көнләшеу ғәләмәте. ■ Нимә тип яҙырһығыҙ икән? — бабайҙың йөҙөндә ҡыҙыҡһыныу ғәләмәте сағылды. Ф. Аҡбулатова. Үҙ мәртәбәһенән тубәнлек — һаранлыҡ вә дәнилек
дәлиле булған кеуек, уҙ мәртәбәһенән юғары дәрәжәлә булыу — хәфәтлек вә мәғрурлыҡ ғәләмәтелер. Р. Фәхретдинов.
2. Ғәжәпләндерә, аптырата торған хәл.
□ Диво. Был ни ғәләмәт! ■ Мәсем хан быны ишетеп ҡәнәғәт булды... Кисекмәҫтән бында Бабсаҡ килһен, тине, курәһегеҙ, бына ниндәй ғәләмәт булды! «Бабсаҡ менән Күсәк». Уларҙа [башҡорттарҙа] юҡ-барға ышаныу ғәҙәте ҡалмаған тиерлек, сихырлау кеуек ғәләмәттәр бөтөнләй юҡ. М. Өмөтбаев.
3. Ығы-зығы, бола. □ Суматоха, суета.
♦ Был ни ғәләмәт! аптырағанда әйтелә.
□ Что за вздор! Что за чудеса! Был ни ғәләмәт булды һуң?!
ҒӘЛӘМӘТ II [ғәр. (Р: странный; И.: strange; T.: acayip) с.
Ғәжәп, аптырарлыҡ. □ Странный, удивительный. Ғәләмәт хәлдәр булды. ■ Ҡайтып инеу менән ҡаҙалдым журналға. Ғәләмәт, ҡыҙыҡлы, ҡатмарлы ла унда яҙылғандар. Г. Яҡупова.
ҒӘЛӘМӘТ III [ғәр. (Р: очень; И.: very; T.: gayet) р.
Бик, сикһеҙ, иҫ киткес. □ Очень, слишком. Ғәләмәт куп ашау. Ғәләмәт ныҡ ҡысҡырыу. Ғәләмәт куп йоҡлау.
ҒӘЛӘМӘТ-ҒӨРӨЙӘТ [ғәр. и.
диал. ҡар. ғәләмәт I, 3.
ҒӘЛӘМӘТ-ҒӨРӨЙӘТ БУЛЫУ (ғәлә-мәт-ғөрөйәт бул-) (Р: суетиться; И.: fuss, bustle; T.: telaşlanmak) ҡ. диал.
Ығы-зығы килеү, ығы-зығы ҡубыу.
□ Суетиться.
ҒӘЛӘМӘТЛӘНЕҮ (ғәләмәтлән-) (Р: проказничать; И.: play pranks; T.: yaramazlık yapmak) ҡ. һөйл.
1. Төрлө ҡыҙыҡ эшләү, ғәләмәтләнерлек эштәр, ҡыҙыҡ, хәлгә ҡалыу. □ Проказничать. Шаярып, көлөп ғәләмәтләнеп бөтөу.
2. Ниҙер эшләп аҙапланыу, нимә менәндер булышыу. □ Возиться. Иҙән буяп ғәлә-мәтләнеу. Юҡ-бар менән ғәләмәтләнеп йө-рөу.
304
уҙ баштарына килгән мәшәҡәттәргә сабыр ҡылырға тейешле. Р. Фәхретдинов.
ҒӘЛЛАМ [ғәр. А| и. ҡар. ғалим 1.
ҒӘЛЛАМӘ [ғәр. ҡар. ғалим 1.
ҒӘЛӘБӘ [ғәр. (Р.: превосходство; И.: supremacy; T.: galebe) и. иҫк. кит.
1. Яуланған өҫтөнлөк, еңеү. □ Превосходство, триумф, преимущество. ■ Рус ғәләбәһе камил булып, бер заман Ҡазан, Әстрхан һәм Себер ханы, Кусем йорто, Иҫкер ҡалаһы русҡа ҡалғас, башҡорт уртала тороп ҡалған. М. Өмөтбаев.
2. Шау-шыу. □ Шум, суматоха. Ғәләбәләр тыуҙырыу. Ғәләбә сығарыу. ■ Ундағы ғәләбәләр, бер-береһенә бәйләнешле булмаған куренештәр Хәмиҙәнең куҙ алдынан утәләр ине. М. Ғафури.
ҒӘЛӘЙҺИС-СӘЛӘМ [ғәр.
(Р: Да приветствует его Аллах!; И.: Lord be praised!; T.: aleyhisselam) и. дини.
«Уға Алланың сәләме булһын!», «Уны Алла сәләмләй» тигән мәғәнәләргә эйә булып, мосолмандарҙа пәйғәмбәр исеменә ҡушып әйтелә торған именлек теләү, ололау һүҙе. □ В значении «Да приветствует его Аллах!» (употребляется для возвеличения пророков). Мөхәммәт ғәләйһис-сәләм нәсихәттәре.
ҒӘЛӘЙҺӨССӘЛӘМ [ғәр. Puı U. дини. ҡар. ғәләйһис-сәләм. ■ Мөхәммәт ғәләйһөссәләм миғраж көнөндә куккә кутэрелгән. Б. Ишемғол.
ҒӘЛӘКӘ [ғәр. (Р: отношение; И.: relation; T.: alâka) и. иҫк.
Бәйләнеш, үҙ-ара яҡынлыҡ. □ Связь, отношение; близость, привязанность. Дуҫтар араһындағы ғәләкә.
ҒӘЛӘМ [ғәр. и. ҡар. ғаләм.
ҒӘЛӘМӘТ I [ғәр. (Р: знак; И.: sign; T.: alâmet) и.
1. Билге, билдә. □ Знак, признак; подобие. Ҡартлыҡ ғәләмәте. Ауырыу ғәләмәте. Көнләшеу ғәләмәте. ■ Нимә тип яҙырһығыҙ икән? — бабайҙың йөҙөндә ҡыҙыҡһыныу ғәләмәте сағылды. Ф. Аҡбулатова. Үҙ мәртәбәһенән тубәнлек — һаранлыҡ вә дәнилек
дәлиле булған кеуек, уҙ мәртәбәһенән юғары дәрәжәлә булыу — хәфәтлек вә мәғрурлыҡ ғәләмәтелер. Р. Фәхретдинов.
2. Ғәжәпләндерә, аптырата торған хәл.
□ Диво. Был ни ғәләмәт! ■ Мәсем хан быны ишетеп ҡәнәғәт булды... Кисекмәҫтән бында Бабсаҡ килһен, тине, курәһегеҙ, бына ниндәй ғәләмәт булды! «Бабсаҡ менән Күсәк». Уларҙа [башҡорттарҙа] юҡ-барға ышаныу ғәҙәте ҡалмаған тиерлек, сихырлау кеуек ғәләмәттәр бөтөнләй юҡ. М. Өмөтбаев.
3. Ығы-зығы, бола. □ Суматоха, суета.
♦ Был ни ғәләмәт! аптырағанда әйтелә.
□ Что за вздор! Что за чудеса! Был ни ғәләмәт булды һуң?!
ҒӘЛӘМӘТ II [ғәр. (Р: странный; И.: strange; T.: acayip) с.
Ғәжәп, аптырарлыҡ. □ Странный, удивительный. Ғәләмәт хәлдәр булды. ■ Ҡайтып инеу менән ҡаҙалдым журналға. Ғәләмәт, ҡыҙыҡлы, ҡатмарлы ла унда яҙылғандар. Г. Яҡупова.
ҒӘЛӘМӘТ III [ғәр. (Р: очень; И.: very; T.: gayet) р.
Бик, сикһеҙ, иҫ киткес. □ Очень, слишком. Ғәләмәт куп ашау. Ғәләмәт ныҡ ҡысҡырыу. Ғәләмәт куп йоҡлау.
ҒӘЛӘМӘТ-ҒӨРӨЙӘТ [ғәр. и.
диал. ҡар. ғәләмәт I, 3.
ҒӘЛӘМӘТ-ҒӨРӨЙӘТ БУЛЫУ (ғәлә-мәт-ғөрөйәт бул-) (Р: суетиться; И.: fuss, bustle; T.: telaşlanmak) ҡ. диал.
Ығы-зығы килеү, ығы-зығы ҡубыу.
□ Суетиться.
ҒӘЛӘМӘТЛӘНЕҮ (ғәләмәтлән-) (Р: проказничать; И.: play pranks; T.: yaramazlık yapmak) ҡ. һөйл.
1. Төрлө ҡыҙыҡ эшләү, ғәләмәтләнерлек эштәр, ҡыҙыҡ, хәлгә ҡалыу. □ Проказничать. Шаярып, көлөп ғәләмәтләнеп бөтөу.
2. Ниҙер эшләп аҙапланыу, нимә менәндер булышыу. □ Возиться. Иҙән буяп ғәлә-мәтләнеу. Юҡ-бар менән ғәләмәтләнеп йө-рөу.
304