Рус
Баш
Академический словарь башкирского языка. Том III. Страница 305
Поиск по словарям
ҒӘМҺЕҘ
ҒӘЛӘМӘТ СИГЕҮ (ғәләмәт сик-) (Р.: мучиться; И.: suffer, be tormented; T.: ızdırap çekmek) ҡ.
Мәшәҡәт, ыҙа күреү, ыҙаланыу. □ Мучиться, страдать. Аҡсаһыҙлыҡтан ғәләмәт сигеу. Өйһоҙлөктән ғәләмәт сигеу.
ҒӘЛӘМӘТ ТАРЫУ (ғәләмәт тары-) ҡ. ҡар. ғәләмәт сигеү.
ҒӘЛӘНИ [ғәр. (Р: явный; И.: conspicuous; T.: ilani) с.
һәр кемгә асыҡ, билдәле. □ Явный, нескрытый. Был хәл бөтәбеҙгә лә ғәләни.
ҒӘЛӘНӘН [ғәр. (Р: откровенно; И.: frankly; T.: açıkça) р.
Асыҡтан-асыҡ, йәшермәй. □ Откровенно, открыто. Бәләнән әйтеу. Бәләнән һөйләу.
ҒӘЛӘТ [ғәр. (Р: ошибочный; И.: mistake; T.: galat) с.
Яңылыш, хата (һуҙ). □ Ошибочный (о слове). Бәләт һуҙ.
ҒӘЛӘҮИ [ғәр. <»] (Р: небесный; И.: celestial; T.: göksel) с.
Күккә мөнәсәбәтле. □ Небесный.
ҒӘМ I [ғәр. (Р: забота; И.: trouble; cares; T.: gam) и.
Һәр кемгә ҡараған хәстәр; ауыр кисереш; көйөк, ҡайғы, хәсрәт. □ Забота, хлопоты; печаль, скорбь, сострадание, горечь, общие для всех. Ил ғәме. Халыҡ ғәме. Бәмгә батыу. ■ Халыҡ ғәме менән халыҡ сәме шағир йөрәгендә ҡауыша. X. Назар. Еңел тугел ерҙә шағирҙарға, ә шулай ҙа улар булмаһа, иман һаҡланмаһа был донъяла, халыҡ ғәме — йырҙар тыумаһа, ҡылыс менән генә һелтәнгеләп ниҙәр ҡылмаҫ ине хакимдар. Р. Ғарипов. Ҡунағым ғәмдәрен белдерҙе. Хатта ҡатыраҡ та, әсерәк тә әйтте, буғай. М. Кәрим. • Бәме барҙың йәме бар. Мәҡәл.
♦ Ғәме<ндә> лә юҡ иҫе китмәү, ҡайғырмау, бар тип тә белмәү. □ Быть беззаботным. Эшләргә ғәмендә лә юҡ.
ҒӘМ II [ғәр. (Р: чернь; И.: people, the masses; T.: âm) и.
Бөтә халыҡ, ябай халыҡ. □ Чернь; простонародье. Бөтә ғәм менән бергәләп эшләу. Бәм халҡы. ■ [Байҙар — батшаға:] Бөтә
ғәм бергәләп хәл итә алманыҡ, инде уҙең нишләһәң дә эшлә. Әкиәттән.
ҒӘМ III [ғәр. ftc-J (Р: трудолюбивый; И.: hard-working; T.: çalışkan) с. диал.
Уңған, хәстәрле, ғәмле (2). □ Трудолюбивый, заботливый. ■ Унда ғәм халыҡ эшләй, ти, ҡышлыҡҡа утын килтереп ауҙаралар. Экспедиция материалдарынан.
ҒӘМАМӘ [ғәр. Ҡар. сәллә.
ҒӘМБӘР [ғәр. (Р: амбра; И.: ambergris; T.: amber) и.
Кашалоттың эсәк буйынан сыҡҡан балауыҙ һымаҡ матдә (хушбуйға ҡушыла). □ Амбра. ■ Мисек, ғәмбәр еҫе аңҡый, Бәмбәр, һиндә. Ш. Бабич.
ҒӘМИҠ [ғәр. (Р: глубокий; И.: deep; T: derin) с.
Тәрән. □ Глубокий. Бәмиҡ һыу. Бәмиҡ соҡор.
ҒӘМЛЕ (Р: огорчённый; И.: sorrowful; Т.: gamlı) с.
1. Ҡайғы-хәсрәте булған, ҡайғылы, хәсрәтле. □ Огорчённый, печальный, грустный, скорбный. ■ Зәмзә апай ғәмле куҙҙәре менән беҙгә боролоп ҡараны. Й. Солтанов.
2. Хәстәрле, вайымлы. □ Заботливый, внимательный. ■ Халҡым ғәмен татҡан ғәмле куңел меңдәр ғәме менән яна ул. Д. Юлтый. Шиғриәт ул — иман. Иманлыға — аяуһыҙы ғәмле хеҙмәттең. X. Назар.
ҒӘМЛӘҮ (ғәмлә-) (Р: заботиться; И.: look (after), take care (of); T: merak etmek) ҡ.
Ниҙелер ҡайғыртыу, хәстәрләү. □ Заботиться. // Забота. ■ Бына тәртип, бына низам шулай ул — һине ғәмләп, һине һаҡлап илай ул. Мөнәжәттән.
ҒӘМХУР [фарс. j'] (Р: скорбный; И.: sorrowful; T.: acıklı) с.
Ҡайғылы. □ Скорбный, прискорбный, горький, горестный. Бәмхур хәл. Бәмхур хәбәр.
ҒӘМҺЕҘ I (Р: беспечный; И.: unconcerned; T: gamsız) с.
1. Бер нәмәгә лә бошмаған; уйлана белмәгән; вайымһыҙ, моңһоҙ, ҡайғы-хәсрәте булмаған. □ Беспечный, беззабот-
305
ҒӘЛӘМӘТ СИГЕҮ (ғәләмәт сик-) (Р.: мучиться; И.: suffer, be tormented; T.: ızdırap çekmek) ҡ.
Мәшәҡәт, ыҙа күреү, ыҙаланыу. □ Мучиться, страдать. Аҡсаһыҙлыҡтан ғәләмәт сигеу. Өйһоҙлөктән ғәләмәт сигеу.
ҒӘЛӘМӘТ ТАРЫУ (ғәләмәт тары-) ҡ. ҡар. ғәләмәт сигеү.
ҒӘЛӘНИ [ғәр. (Р: явный; И.: conspicuous; T.: ilani) с.
һәр кемгә асыҡ, билдәле. □ Явный, нескрытый. Был хәл бөтәбеҙгә лә ғәләни.
ҒӘЛӘНӘН [ғәр. (Р: откровенно; И.: frankly; T.: açıkça) р.
Асыҡтан-асыҡ, йәшермәй. □ Откровенно, открыто. Бәләнән әйтеу. Бәләнән һөйләу.
ҒӘЛӘТ [ғәр. (Р: ошибочный; И.: mistake; T.: galat) с.
Яңылыш, хата (һуҙ). □ Ошибочный (о слове). Бәләт һуҙ.
ҒӘЛӘҮИ [ғәр. <»] (Р: небесный; И.: celestial; T.: göksel) с.
Күккә мөнәсәбәтле. □ Небесный.
ҒӘМ I [ғәр. (Р: забота; И.: trouble; cares; T.: gam) и.
Һәр кемгә ҡараған хәстәр; ауыр кисереш; көйөк, ҡайғы, хәсрәт. □ Забота, хлопоты; печаль, скорбь, сострадание, горечь, общие для всех. Ил ғәме. Халыҡ ғәме. Бәмгә батыу. ■ Халыҡ ғәме менән халыҡ сәме шағир йөрәгендә ҡауыша. X. Назар. Еңел тугел ерҙә шағирҙарға, ә шулай ҙа улар булмаһа, иман һаҡланмаһа был донъяла, халыҡ ғәме — йырҙар тыумаһа, ҡылыс менән генә һелтәнгеләп ниҙәр ҡылмаҫ ине хакимдар. Р. Ғарипов. Ҡунағым ғәмдәрен белдерҙе. Хатта ҡатыраҡ та, әсерәк тә әйтте, буғай. М. Кәрим. • Бәме барҙың йәме бар. Мәҡәл.
♦ Ғәме<ндә> лә юҡ иҫе китмәү, ҡайғырмау, бар тип тә белмәү. □ Быть беззаботным. Эшләргә ғәмендә лә юҡ.
ҒӘМ II [ғәр. (Р: чернь; И.: people, the masses; T.: âm) и.
Бөтә халыҡ, ябай халыҡ. □ Чернь; простонародье. Бөтә ғәм менән бергәләп эшләу. Бәм халҡы. ■ [Байҙар — батшаға:] Бөтә
ғәм бергәләп хәл итә алманыҡ, инде уҙең нишләһәң дә эшлә. Әкиәттән.
ҒӘМ III [ғәр. ftc-J (Р: трудолюбивый; И.: hard-working; T.: çalışkan) с. диал.
Уңған, хәстәрле, ғәмле (2). □ Трудолюбивый, заботливый. ■ Унда ғәм халыҡ эшләй, ти, ҡышлыҡҡа утын килтереп ауҙаралар. Экспедиция материалдарынан.
ҒӘМАМӘ [ғәр. Ҡар. сәллә.
ҒӘМБӘР [ғәр. (Р: амбра; И.: ambergris; T.: amber) и.
Кашалоттың эсәк буйынан сыҡҡан балауыҙ һымаҡ матдә (хушбуйға ҡушыла). □ Амбра. ■ Мисек, ғәмбәр еҫе аңҡый, Бәмбәр, һиндә. Ш. Бабич.
ҒӘМИҠ [ғәр. (Р: глубокий; И.: deep; T: derin) с.
Тәрән. □ Глубокий. Бәмиҡ һыу. Бәмиҡ соҡор.
ҒӘМЛЕ (Р: огорчённый; И.: sorrowful; Т.: gamlı) с.
1. Ҡайғы-хәсрәте булған, ҡайғылы, хәсрәтле. □ Огорчённый, печальный, грустный, скорбный. ■ Зәмзә апай ғәмле куҙҙәре менән беҙгә боролоп ҡараны. Й. Солтанов.
2. Хәстәрле, вайымлы. □ Заботливый, внимательный. ■ Халҡым ғәмен татҡан ғәмле куңел меңдәр ғәме менән яна ул. Д. Юлтый. Шиғриәт ул — иман. Иманлыға — аяуһыҙы ғәмле хеҙмәттең. X. Назар.
ҒӘМЛӘҮ (ғәмлә-) (Р: заботиться; И.: look (after), take care (of); T: merak etmek) ҡ.
Ниҙелер ҡайғыртыу, хәстәрләү. □ Заботиться. // Забота. ■ Бына тәртип, бына низам шулай ул — һине ғәмләп, һине һаҡлап илай ул. Мөнәжәттән.
ҒӘМХУР [фарс. j'] (Р: скорбный; И.: sorrowful; T.: acıklı) с.
Ҡайғылы. □ Скорбный, прискорбный, горький, горестный. Бәмхур хәл. Бәмхур хәбәр.
ҒӘМҺЕҘ I (Р: беспечный; И.: unconcerned; T: gamsız) с.
1. Бер нәмәгә лә бошмаған; уйлана белмәгән; вайымһыҙ, моңһоҙ, ҡайғы-хәсрәте булмаған. □ Беспечный, беззабот-
305