Рус
Баш
Академический словарь башкирского языка. Том III. Страница 308
Поиск по словарям
ғәмәли
2. миф. Кешенең яҙмыш китабы. □ Книга судьбы человека. ■ Йылына бер тапҡыр кешенең ғәмәл дәфтәре алышына икән. Башҡорт мифологияһынан.
ҒӘМӘЛИ [ғәр. (Р.: практический; И.: practical; applied; T.: ameli) с.
Ғәмәлгә (1, 2) билдәле, тормошҡа нигеҙләнгән; практик. □ Практический, деловой; прикладной. Ғәмәли эш. Ғәмәли фән. ■ Был турала электән ҡайғыртып килһәләр ҙә, ғәмәли рәуештә бер эш тә эшләнелмәгән. «Сәлимә»мәжлесенән һуң быға етдирәуештә керештеләр вә мәсьәләне яҡшы рәуештә хәл иттеләр. Р. Фәхретдинов.
ҒӘМӘЛИӘ [ғәр. (Р: выполнение чего-л:, И.: perfoming(smth); T.: gerçekleştirme) и.
1. Эш башҡарыу, етештереү. □ Выполнение чего-л.
2. Эш-хәрәкәт, әмәл. □ Действие.
ҒӘМӘЛ ҠЫЛЫУ (ғәмәл ҡыл-) (Р: осуществлять; И.: carry out; T.: gerçekleştirmek) ҡ.
Башҡарыу, үтәү, бойомға ашырыу. □ Осуществлять, выполнять. ■ Яҡшыһы — тәубә итеп, дунеу имде. Тәңренән ҡурҡың, яман ғәмәл ҡылмаң, әхирәттә гөнаһлылар булып ҡалмаң. Халыҡ ижадынан. Был тауарҙарҙың башынан тубәнгә атылып аҡҡан һыуҙарҙы һәр төрлө машиналар тәгәрмәстәрен әйләндереу өсөн ғәмәл ҡылалар. М. Өмөтбаев.
ҒӘМӘЛЛӘШЕҮ (ғәмәлләш-) (Р: осуществляться; И.: be realized; T.: gerçekleşmek) ҡ.
Тормошҡа ашырылыу. □ Осуществляться, претворяться в жизнь. ■ Хиуа походы бит быйыл көҙ ук ғәмәлләшә башлаясаҡ, уның өсөн тейешле аҡсаһы ла буленгән.
3. Ураҡсин.
ҒӘМӘЛЛӘШТЕРЕҮ (ғәмәлләштер-) (Р: осуществлять; И.: realize; T.: gerçekleştirmek) ҡ.
Тормошҡа ашырыу. □ Осуществлять. Йыйылыш ҡарарҙарын тиҙерәк ғәмәлләштерергә кәрәк. ■ «Аҡһаҡ Тимер» дастанының сюжетын хасил итеуҙә һәм уның йылдам уҫтерелеуендә инаныстар һәм алда
ғын көн элгәре аллегорик иҫкәртеу алымы мөһим роль уйнай. Һәр кемдең яҙмышы маңлайына яҙылған, әммә һәр кем уны уҙенсә ғәмәлләштерә, тигәндәй була дастан. Ә. Сөләймәнов.
ҒӘМӘЛӘН [ғәр. bUc] (Р/ на деле, в действительности; И.: in reality; T: aslında) р.
Асылында, ысынында, ғәмәлдә. □ На деле, в действительности. Ғәмәлән, мин һеҙгә эш буйынса килдем.
ҒӘНДИЛ [ғәр. (Р: свеча, лампа; И.: candle; T: kandil) и.
Шәм, шәмдәл. □ Свеча, лампа. Ғәндил яндырыу. ■ Балҡыған ғәндилгә бирмәм ҡулда янған май шәмен; таш ҡалаларға алышмам тын ауылдың тон йәмен. Д. Юлтый.
ҒӘНДӘЛИБ [ғәр. (Р: соловей; И.: nightingale; T: bülbül) и. иҫк. кит.
Һандуғас. □ Соловей (лат. Luscinia). Ғәндәлиб һайрауы.
ҒӘНИ [ғәр. (Р: богатый И.: rich; Т: gani) с. иҫк.
Бай, дәүләтле, мул тормошло. □ Богатый, зажиточный. Ғәни кеше. Ғәни булыу. ■ Теләһәң кем дәғи килмәгәйләр: ул кем фәҡир торор — аңа аҡса бурыс биргел, ул кем ғәни торор — андан аҡса теләгел. Картотека фондынан.
ҒӘНИ БУЛЫУ (ғәни бул-) (Р: быть богатым; И.: be rich; T: zengin olmak) ҡ.
Бай йәшәү. □ Быть богатым. Ғәни булып көн итеу. ■ Иҙел буйҙарында һәм урмандарҙа бал ҡорто илән, һыуҙа ҡондоҙ илән, яланда һыуһар, төлкө илән хәрәкәт итеп, ғәни булдылар. Юрматы ырыуы шәжәрәһенән.
ҒӘНИМӘТ [ғәр. (Р: трофей; И.: trophy; T: ganimet) и.
1. һуғышта дошмандан баҫып алынған нәмә; улъя. □ Трофей. ■ Урам ҡыҙыу, бөркөу, һалдаттарҙа йөк ауыр, береһе лә таланған ғәнимәтте ташламай, елкәләренә кутәреп, ҡултыҡтарына ҡыҫтырып, ҡулдарына тотоп алып баралар. Д. Юлтый.
2. кусм. Табылған нәмә; табыш. □ Добыча, лёгкая нажива, находка. ■ [Аҡмулла:] Үҙем
308
2. миф. Кешенең яҙмыш китабы. □ Книга судьбы человека. ■ Йылына бер тапҡыр кешенең ғәмәл дәфтәре алышына икән. Башҡорт мифологияһынан.
ҒӘМӘЛИ [ғәр. (Р.: практический; И.: practical; applied; T.: ameli) с.
Ғәмәлгә (1, 2) билдәле, тормошҡа нигеҙләнгән; практик. □ Практический, деловой; прикладной. Ғәмәли эш. Ғәмәли фән. ■ Был турала электән ҡайғыртып килһәләр ҙә, ғәмәли рәуештә бер эш тә эшләнелмәгән. «Сәлимә»мәжлесенән һуң быға етдирәуештә керештеләр вә мәсьәләне яҡшы рәуештә хәл иттеләр. Р. Фәхретдинов.
ҒӘМӘЛИӘ [ғәр. (Р: выполнение чего-л:, И.: perfoming(smth); T.: gerçekleştirme) и.
1. Эш башҡарыу, етештереү. □ Выполнение чего-л.
2. Эш-хәрәкәт, әмәл. □ Действие.
ҒӘМӘЛ ҠЫЛЫУ (ғәмәл ҡыл-) (Р: осуществлять; И.: carry out; T.: gerçekleştirmek) ҡ.
Башҡарыу, үтәү, бойомға ашырыу. □ Осуществлять, выполнять. ■ Яҡшыһы — тәубә итеп, дунеу имде. Тәңренән ҡурҡың, яман ғәмәл ҡылмаң, әхирәттә гөнаһлылар булып ҡалмаң. Халыҡ ижадынан. Был тауарҙарҙың башынан тубәнгә атылып аҡҡан һыуҙарҙы һәр төрлө машиналар тәгәрмәстәрен әйләндереу өсөн ғәмәл ҡылалар. М. Өмөтбаев.
ҒӘМӘЛЛӘШЕҮ (ғәмәлләш-) (Р: осуществляться; И.: be realized; T.: gerçekleşmek) ҡ.
Тормошҡа ашырылыу. □ Осуществляться, претворяться в жизнь. ■ Хиуа походы бит быйыл көҙ ук ғәмәлләшә башлаясаҡ, уның өсөн тейешле аҡсаһы ла буленгән.
3. Ураҡсин.
ҒӘМӘЛЛӘШТЕРЕҮ (ғәмәлләштер-) (Р: осуществлять; И.: realize; T.: gerçekleştirmek) ҡ.
Тормошҡа ашырыу. □ Осуществлять. Йыйылыш ҡарарҙарын тиҙерәк ғәмәлләштерергә кәрәк. ■ «Аҡһаҡ Тимер» дастанының сюжетын хасил итеуҙә һәм уның йылдам уҫтерелеуендә инаныстар һәм алда
ғын көн элгәре аллегорик иҫкәртеу алымы мөһим роль уйнай. Һәр кемдең яҙмышы маңлайына яҙылған, әммә һәр кем уны уҙенсә ғәмәлләштерә, тигәндәй була дастан. Ә. Сөләймәнов.
ҒӘМӘЛӘН [ғәр. bUc] (Р/ на деле, в действительности; И.: in reality; T: aslında) р.
Асылында, ысынында, ғәмәлдә. □ На деле, в действительности. Ғәмәлән, мин һеҙгә эш буйынса килдем.
ҒӘНДИЛ [ғәр. (Р: свеча, лампа; И.: candle; T: kandil) и.
Шәм, шәмдәл. □ Свеча, лампа. Ғәндил яндырыу. ■ Балҡыған ғәндилгә бирмәм ҡулда янған май шәмен; таш ҡалаларға алышмам тын ауылдың тон йәмен. Д. Юлтый.
ҒӘНДӘЛИБ [ғәр. (Р: соловей; И.: nightingale; T: bülbül) и. иҫк. кит.
Һандуғас. □ Соловей (лат. Luscinia). Ғәндәлиб һайрауы.
ҒӘНИ [ғәр. (Р: богатый И.: rich; Т: gani) с. иҫк.
Бай, дәүләтле, мул тормошло. □ Богатый, зажиточный. Ғәни кеше. Ғәни булыу. ■ Теләһәң кем дәғи килмәгәйләр: ул кем фәҡир торор — аңа аҡса бурыс биргел, ул кем ғәни торор — андан аҡса теләгел. Картотека фондынан.
ҒӘНИ БУЛЫУ (ғәни бул-) (Р: быть богатым; И.: be rich; T: zengin olmak) ҡ.
Бай йәшәү. □ Быть богатым. Ғәни булып көн итеу. ■ Иҙел буйҙарында һәм урмандарҙа бал ҡорто илән, һыуҙа ҡондоҙ илән, яланда һыуһар, төлкө илән хәрәкәт итеп, ғәни булдылар. Юрматы ырыуы шәжәрәһенән.
ҒӘНИМӘТ [ғәр. (Р: трофей; И.: trophy; T: ganimet) и.
1. һуғышта дошмандан баҫып алынған нәмә; улъя. □ Трофей. ■ Урам ҡыҙыу, бөркөу, һалдаттарҙа йөк ауыр, береһе лә таланған ғәнимәтте ташламай, елкәләренә кутәреп, ҡултыҡтарына ҡыҫтырып, ҡулдарына тотоп алып баралар. Д. Юлтый.
2. кусм. Табылған нәмә; табыш. □ Добыча, лёгкая нажива, находка. ■ [Аҡмулла:] Үҙем
308