Рус
Баш
Академический словарь башкирского языка. Том III. Страница 309
Поиск по словарям
ҒӘРЕШ
оло йәштә булһам да, йәш ҡыҙҙы бисәлеккә алыуҙы ғәнимәт һанар инем. Я. Хамматов.
3. иҫк. Уңыш, бәхет. □ Удача, успех; счастье. ■ Тән һаулығы — ғәнимәт, сырхаулығы булмаһа. М. Аҡмулла. [Аҡһаҡал:] Был донъяла ике нәмә ғәнимәт, — тип аңлата йоҡоһоҙ ятҡан шәкертенә, — береһе һәнәр, сәнғәт булһа, икенсеһе — көс-ҡеуәттер. Ә. Хәкимов.
4. кусм. Көрәштә яулап алынған нәмә; уңыш, ҡаҙаныш. □ Успех, добытый в борьбе, завоевание, достижение. ■ Баҡтиһәң, ир-атты уҙ-ара мөнәсәбәттәр ту гел, ә яратҡан ғәнимәтенең башҡаса ғорурлыҡ билгеһе була алмауы ҡайғырта икән. «Башҡортостан ҡыҙы», № 12, 2010.
ҒӘНИМӘТ БЕЛЕҮ (ғәнимәт бел-) (Р.: воспользоваться случаем; И.: take advantage of; T.: fırsat bilmek) ҡ.
Берәй нәмәнән, осраҡтан файҙаланыу, уңай, форсат тип һанау. □ Воспользоваться случаем. Форсатты ғәнимәт белеу.
ҒӘНИМӘТСЕ (Р.: добытчик; И.: breadwinner; T.: geçimi sağlayan kimse) и.
Табыусы, хәстәрләүсе. □ Добытчик. ■ Эй дуҫтарым, ҡани шул меңәр һумдар, ғәнимәтсе ағайҙар, шул йөҙәр һумдар? Бәйеттән.
ҒӘНИФ [ғәр. (Р: жестокий; И.: cruel; T.: anif) с.
Ҡаты ҡуллы, аяуһыҙ, ярһыу. □ Жестокий. Ғәниф кеше.
ҒӘНҮӘ [ғәр. öjb] (Pj сила, насилие; И.: power; T.: güç) и.
1. Көслөк, көс. □ Сила, насилие. Ғәнуә менән этеу.
2. Йәбер. □ Гнёт, притеснение, угнетение. Ғәнуә ҡылыу.
ҒӘР I [ғәр. jbî] (Р: лавр; И.: laurel leaf; T: defne) и. бот.
Япрағы тәмләткес итеп ашҡа һалына торған хуш еҫле мәңге йәшел көньяҡ ағасы; лавр. □ Лавр. / Лавровый (лат. Taurus). Ғәр япрағы.
ҒӘР II [ғәр. Jb] (Р: совесть; И.: conscience; Т.: аг) и.
Намыҫ хисе. □ Совесть, честь. ■ Гузәл-леге куңелемә тәьҫир иткәндән бирле, ҡәҙерем китте, намыҫым, ғәрем ҡалманы.
3. Шәмсетдин. • Тәнен һатҡан ғәрен һатыр. Әйтем. Бар барын ашар, оятһыҙ ғәрен ашар. Әйтем. Яман аттың ялын һаҡлағансы, яҡшы ирҙең ғәрен һаҡла. Әйтем.
ҒӘРАИБ [ғәр. >■] (Р: своеобразный; И.: strange very much; T: garaip) c.
Иҫ киткес сәйер, аптырарлыҡ. □ Своеобразный. ■ Ғәжәйеп һәм ғәраиб таштар, шишмәләр һәм нәбаттар — барыһы ла мәғрифәт эйәһенә мөғтәбәрҙер. М. Өмөтбаев.
ҒӘРБИ I [ғәр. (»•] (Р: западный; И.: West; T.: garplı) с. иҫк.
Көнбайыштағы, көнбайыш. □ Западный, европейский. Ғәрби Европа илдәре.
ҒӘРБИ II [ғәр. <»] (Р: европеец; И.: Westerner; T.: garplı) и. иҫк.
Европала, Көнбайышта йәшәгән кеше. □ Европеец, житель, уроженец Запада, Европы. Ғәрби халыҡтар. ■ Ғәрбиҙең куҙе көлөр, куңеле һәр ваҡыт илар. Бәйеттән.
ҒӘРГӘ ТЕЙЕҮ (ғәргә тей-) (Р: задеть гордость; И.: touch one’s honous; T.: onuruna dokunmak) ҡ.
Ғәрләндереү. □ Задеть гордость. Был һуҙҙәр ғәремә тейҙе.
ҒӘРЕЗ [ғәр. >=>•] и. ҡар. ғарыз.
ҒӘРЕП (ғәребе) [ғәр. ч-»>] (Р: запад, западная сторона; И.: the west; T.: Garp) и. иҫк.
Көнбайыш, көнбайыш яҡ. □ Запад, западная сторона. Ғәреп илдәре.
ҒӘРЕПСЕЛӘҮ (ғәрепселә-) (Р: попрошайничать; И.: beg; T.: dilenmek) ҡ. диал.
Теләнселәү, хәйерселәү. □ Попрошайничать. Ғәрепселәп йөрөу.
ҒӘРЕШ [ғәр. иЪ0] (Р: небо, небеса; И.: sky, welkin; T: gök) и. иҫк.
1. Күк, күк йөҙө. □ Небо, небеса. Куҙҙе ғәрешкә текәу. ■ Бәғзе ваҡытта йылан саян ағыуы сәбәбенән уләлер. Бәлҡистың ғәрешен һөдһөд йыҡты, бынан элек Маърәб, шәһәренең быуаһын сысҡан тишеп һәләк ҡылған ине. Р. Фәхретдинов. Кешенең йәне сыҡҡас та куккә, ғәрештәргә аша, тиҙәр. «Ағиҙел», № 2, 2010. Кисен — куҙҙәр ғәрешкә
309
оло йәштә булһам да, йәш ҡыҙҙы бисәлеккә алыуҙы ғәнимәт һанар инем. Я. Хамматов.
3. иҫк. Уңыш, бәхет. □ Удача, успех; счастье. ■ Тән һаулығы — ғәнимәт, сырхаулығы булмаһа. М. Аҡмулла. [Аҡһаҡал:] Был донъяла ике нәмә ғәнимәт, — тип аңлата йоҡоһоҙ ятҡан шәкертенә, — береһе һәнәр, сәнғәт булһа, икенсеһе — көс-ҡеуәттер. Ә. Хәкимов.
4. кусм. Көрәштә яулап алынған нәмә; уңыш, ҡаҙаныш. □ Успех, добытый в борьбе, завоевание, достижение. ■ Баҡтиһәң, ир-атты уҙ-ара мөнәсәбәттәр ту гел, ә яратҡан ғәнимәтенең башҡаса ғорурлыҡ билгеһе була алмауы ҡайғырта икән. «Башҡортостан ҡыҙы», № 12, 2010.
ҒӘНИМӘТ БЕЛЕҮ (ғәнимәт бел-) (Р.: воспользоваться случаем; И.: take advantage of; T.: fırsat bilmek) ҡ.
Берәй нәмәнән, осраҡтан файҙаланыу, уңай, форсат тип һанау. □ Воспользоваться случаем. Форсатты ғәнимәт белеу.
ҒӘНИМӘТСЕ (Р.: добытчик; И.: breadwinner; T.: geçimi sağlayan kimse) и.
Табыусы, хәстәрләүсе. □ Добытчик. ■ Эй дуҫтарым, ҡани шул меңәр һумдар, ғәнимәтсе ағайҙар, шул йөҙәр һумдар? Бәйеттән.
ҒӘНИФ [ғәр. (Р: жестокий; И.: cruel; T.: anif) с.
Ҡаты ҡуллы, аяуһыҙ, ярһыу. □ Жестокий. Ғәниф кеше.
ҒӘНҮӘ [ғәр. öjb] (Pj сила, насилие; И.: power; T.: güç) и.
1. Көслөк, көс. □ Сила, насилие. Ғәнуә менән этеу.
2. Йәбер. □ Гнёт, притеснение, угнетение. Ғәнуә ҡылыу.
ҒӘР I [ғәр. jbî] (Р: лавр; И.: laurel leaf; T: defne) и. бот.
Япрағы тәмләткес итеп ашҡа һалына торған хуш еҫле мәңге йәшел көньяҡ ағасы; лавр. □ Лавр. / Лавровый (лат. Taurus). Ғәр япрағы.
ҒӘР II [ғәр. Jb] (Р: совесть; И.: conscience; Т.: аг) и.
Намыҫ хисе. □ Совесть, честь. ■ Гузәл-леге куңелемә тәьҫир иткәндән бирле, ҡәҙерем китте, намыҫым, ғәрем ҡалманы.
3. Шәмсетдин. • Тәнен һатҡан ғәрен һатыр. Әйтем. Бар барын ашар, оятһыҙ ғәрен ашар. Әйтем. Яман аттың ялын һаҡлағансы, яҡшы ирҙең ғәрен һаҡла. Әйтем.
ҒӘРАИБ [ғәр. >■] (Р: своеобразный; И.: strange very much; T: garaip) c.
Иҫ киткес сәйер, аптырарлыҡ. □ Своеобразный. ■ Ғәжәйеп һәм ғәраиб таштар, шишмәләр һәм нәбаттар — барыһы ла мәғрифәт эйәһенә мөғтәбәрҙер. М. Өмөтбаев.
ҒӘРБИ I [ғәр. (»•] (Р: западный; И.: West; T.: garplı) с. иҫк.
Көнбайыштағы, көнбайыш. □ Западный, европейский. Ғәрби Европа илдәре.
ҒӘРБИ II [ғәр. <»] (Р: европеец; И.: Westerner; T.: garplı) и. иҫк.
Европала, Көнбайышта йәшәгән кеше. □ Европеец, житель, уроженец Запада, Европы. Ғәрби халыҡтар. ■ Ғәрбиҙең куҙе көлөр, куңеле һәр ваҡыт илар. Бәйеттән.
ҒӘРГӘ ТЕЙЕҮ (ғәргә тей-) (Р: задеть гордость; И.: touch one’s honous; T.: onuruna dokunmak) ҡ.
Ғәрләндереү. □ Задеть гордость. Был һуҙҙәр ғәремә тейҙе.
ҒӘРЕЗ [ғәр. >=>•] и. ҡар. ғарыз.
ҒӘРЕП (ғәребе) [ғәр. ч-»>] (Р: запад, западная сторона; И.: the west; T.: Garp) и. иҫк.
Көнбайыш, көнбайыш яҡ. □ Запад, западная сторона. Ғәреп илдәре.
ҒӘРЕПСЕЛӘҮ (ғәрепселә-) (Р: попрошайничать; И.: beg; T.: dilenmek) ҡ. диал.
Теләнселәү, хәйерселәү. □ Попрошайничать. Ғәрепселәп йөрөу.
ҒӘРЕШ [ғәр. иЪ0] (Р: небо, небеса; И.: sky, welkin; T: gök) и. иҫк.
1. Күк, күк йөҙө. □ Небо, небеса. Куҙҙе ғәрешкә текәу. ■ Бәғзе ваҡытта йылан саян ағыуы сәбәбенән уләлер. Бәлҡистың ғәрешен һөдһөд йыҡты, бынан элек Маърәб, шәһәренең быуаһын сысҡан тишеп һәләк ҡылған ине. Р. Фәхретдинов. Кешенең йәне сыҡҡас та куккә, ғәрештәргә аша, тиҙәр. «Ағиҙел», № 2, 2010. Кисен — куҙҙәр ғәрешкә
309