Рус
Баш
Академический словарь башкирского языка. Том III. Страница 319
Поиск по словарям
ҒӘШҮРӘ БАЙРАМЫ
йыл булды, кәмселектәремде ғәфу итеусе вә хаталарыма куҙ йомоусы, ғәйептәремде пәрҙәләусе бер генә әҙәм дә булманы», — ти. Р. Фәхретдинов.
ҒӘФҮ ҠЫЛЫУ (ғәфү ҡыл-) к. ҡар. ғәфү итеү. ■ Батша иһә Ермактыңмөҡҡәтдәм боҙоҡтарын ғәфу ҡылған. М. Өмөтбаев.
ҒӘФҮ ҮТЕНЕҮ (ғәфү үтен-) (Р.: просить прощения; И.: ask one’s pardon; T.: af dilemek) ҡ.
Кемдәндер ғәйепләмәүҙе, кисереүҙе һорау. □ Просить прощения. ■ Шул ғәйебем, төйөр булып, ултырҙы бит тамаҡҡа. Их, ғәфу утенер инем, тотоп һукһәм нахаҡҡа. М. Кәрим. Уның әбей алдында теҙләнеп ғәфу утенгеһе, илағыһы килеп китте. Р. Сурағол. [Мәрйәм:] Иптәш Саматов, минең буласаҡ кейәуем уҙенең һеҙгә ҡысҡырып әйткән уҫал һәм уйламай әйтелгән һуҙҙәре өсөн һеҙҙән ғәфу утенә. М. Буранғолов.
ҒӘФФАР [ғәр. JÜC-] (Р: всепрощающий; И.: all forgiving; T.: gaffar) и. иҫк.
Ғәфү итеүсе, кисереүсе. □ Всепрощающий, прощающий. ■ Әле генә ләғнәт ороп таштым, шаштым. Әле ғәффар булып, әле ҡәһһар булып, холоҡландым тәңрем холҡон-дай. Ш. Бабич.
ҒӘҺДИ [ғәр. (Р: обещанный; И.: promised; T.: vadedilen) с. иҫк. кит.
Вәғәҙәле. □ Договорной; обещанный. Ғәһди һөйләшеу буйынса килдем.
ҒӘҺЕД I [ғәр. -4е-! (Р: обет; И.: vow, promise; T.: vaat) и. иҫк. кит.
Вәғәҙә, ант. □ Обет, обещание, клятва. Ғә-һед биреу. Ғәһедеңде тотоу. Ғәһедеңдә тороу.
ҒӘҺЕД II [ғәр. (Р: долг по договору; И.: duty; obligation T.: vaat) и. иҫк. кит.
Һөйләшеп, килешеп алған йөкләмә; бурыс. □ Долг по договору, обязанность, поручение. Ғәһедеңде утәу. Ғәһедте аңлатып биреу. Ғәһедте билдәләу.
ҒӘҺЕД БИРЕҮ (ғәһед бир-) ҡ. иҫк. ҡар. ғәһед итеү. Ғәскәр алдында ғәһед биреу. Ғәһед биргәс, ғәһедкә тоғро ҡалырға кәрәк.
ҒӘҺЕД ИТЕҮ (ғәһед ит-) (Р: обещать;
И.: take an oath; swear; T.: vadetmek) ҡ. иҫк.
Ант итеү, һүҙ биреү. □ Обещать, дать клятву. Ата-әсә алдында ғәһед итеу. Хал-ҡыма ғәһед иттем.
ҒӘҺЕД ҠЫЛЫУ (ғәһед ҡыл-) ҡ. иҫк. ҡар. ғәһед итеү. ■ Ғәһед ҡылдым, йәмин иттем, Ҡыҙыл байраҡ тотоп ҡулға. М. Ғафури.
ҒӘҺЕДНАМӘ [ғәр. + фарс. (Р: договор; И.: agreement; treaty; T.: anlaşma) и. иҫк.
Килешеү яҙыуы, вәғәҙә итеү яҙыуы; килешеү ҡағыҙы. □ Договор, конвенция. Ғәһед-намә тултырыу. Ғәһеднамәгә ҡул ҡуйыу. Ғә-һеднамә менән ризалашыу. Ғәһеднамәне хуплау.
ҒӘША [ғәр. (Р: ужин; И.: evening meal; T.: akşam yemeği) и. иҫк.
Киске аш. □ Ужин. Бай ғәша. Еңел ғәша. Саҡырылған ғәша.
ҒӘШИР [ғәр. (р: сборщик десятины (налога); И.: tax collector; T.: aşir) и. иҫк.
Ғөшөр йыйған кеше. □ Сборщик десятины (налога).
ҒӘШРӘТ I [ғәр. (Р: пирование; И.: feasting; T.: eğlence) и. иҫк.
Эсеү, типтереү. □ Пирование, веселье; наслаждение. Ғәшрәт ҡороу.
ҒӘШРӘТ II [ғәр. (Р: дружба; И.: friendship; T.: arkadaşlık) и. иҫк.
Дуҫлыҡ, яҡынлыҡ. □ Дружба, близость. Туғандар менән ғәшрәттә йәшәу.
ҒӘШҮРӘ [ғәр. (Р: по лунному календарю, название десятого дня первого месяца мухаррам; И.: Moslem name of the 1st lunar month; T.: Aşura) и. дини.
(баш хәреф менән) Ай календарында беренсе мөхәррәм айының унынсы көнө атамаһы. □ По лунному календарю, название десятого дня первого месяца мухаррам. ■ Мөхәррәм айының уны — Ғәшурә көнө. Ғәрәп телендәге «ғашәрә» — ун тигән һуҙҙән алынған. Башҡортса дини календарҙан. Ғә-шурәлә — унан алдағы һәм унан һуңғы көндө лә индереп — мосолман өс көн ураҙа тота. Башҡортса дини календарҙан.
ҒӘШҮРӘ БАЙРАМЫ (Р.: праздник Га шуры; И.: Moslem religious holiday; T.: Aşura günü) и. дини.
319
йыл булды, кәмселектәремде ғәфу итеусе вә хаталарыма куҙ йомоусы, ғәйептәремде пәрҙәләусе бер генә әҙәм дә булманы», — ти. Р. Фәхретдинов.
ҒӘФҮ ҠЫЛЫУ (ғәфү ҡыл-) к. ҡар. ғәфү итеү. ■ Батша иһә Ермактыңмөҡҡәтдәм боҙоҡтарын ғәфу ҡылған. М. Өмөтбаев.
ҒӘФҮ ҮТЕНЕҮ (ғәфү үтен-) (Р.: просить прощения; И.: ask one’s pardon; T.: af dilemek) ҡ.
Кемдәндер ғәйепләмәүҙе, кисереүҙе һорау. □ Просить прощения. ■ Шул ғәйебем, төйөр булып, ултырҙы бит тамаҡҡа. Их, ғәфу утенер инем, тотоп һукһәм нахаҡҡа. М. Кәрим. Уның әбей алдында теҙләнеп ғәфу утенгеһе, илағыһы килеп китте. Р. Сурағол. [Мәрйәм:] Иптәш Саматов, минең буласаҡ кейәуем уҙенең һеҙгә ҡысҡырып әйткән уҫал һәм уйламай әйтелгән һуҙҙәре өсөн һеҙҙән ғәфу утенә. М. Буранғолов.
ҒӘФФАР [ғәр. JÜC-] (Р: всепрощающий; И.: all forgiving; T.: gaffar) и. иҫк.
Ғәфү итеүсе, кисереүсе. □ Всепрощающий, прощающий. ■ Әле генә ләғнәт ороп таштым, шаштым. Әле ғәффар булып, әле ҡәһһар булып, холоҡландым тәңрем холҡон-дай. Ш. Бабич.
ҒӘҺДИ [ғәр. (Р: обещанный; И.: promised; T.: vadedilen) с. иҫк. кит.
Вәғәҙәле. □ Договорной; обещанный. Ғәһди һөйләшеу буйынса килдем.
ҒӘҺЕД I [ғәр. -4е-! (Р: обет; И.: vow, promise; T.: vaat) и. иҫк. кит.
Вәғәҙә, ант. □ Обет, обещание, клятва. Ғә-һед биреу. Ғәһедеңде тотоу. Ғәһедеңдә тороу.
ҒӘҺЕД II [ғәр. (Р: долг по договору; И.: duty; obligation T.: vaat) и. иҫк. кит.
Һөйләшеп, килешеп алған йөкләмә; бурыс. □ Долг по договору, обязанность, поручение. Ғәһедеңде утәу. Ғәһедте аңлатып биреу. Ғәһедте билдәләу.
ҒӘҺЕД БИРЕҮ (ғәһед бир-) ҡ. иҫк. ҡар. ғәһед итеү. Ғәскәр алдында ғәһед биреу. Ғәһед биргәс, ғәһедкә тоғро ҡалырға кәрәк.
ҒӘҺЕД ИТЕҮ (ғәһед ит-) (Р: обещать;
И.: take an oath; swear; T.: vadetmek) ҡ. иҫк.
Ант итеү, һүҙ биреү. □ Обещать, дать клятву. Ата-әсә алдында ғәһед итеу. Хал-ҡыма ғәһед иттем.
ҒӘҺЕД ҠЫЛЫУ (ғәһед ҡыл-) ҡ. иҫк. ҡар. ғәһед итеү. ■ Ғәһед ҡылдым, йәмин иттем, Ҡыҙыл байраҡ тотоп ҡулға. М. Ғафури.
ҒӘҺЕДНАМӘ [ғәр. + фарс. (Р: договор; И.: agreement; treaty; T.: anlaşma) и. иҫк.
Килешеү яҙыуы, вәғәҙә итеү яҙыуы; килешеү ҡағыҙы. □ Договор, конвенция. Ғәһед-намә тултырыу. Ғәһеднамәгә ҡул ҡуйыу. Ғә-һеднамә менән ризалашыу. Ғәһеднамәне хуплау.
ҒӘША [ғәр. (Р: ужин; И.: evening meal; T.: akşam yemeği) и. иҫк.
Киске аш. □ Ужин. Бай ғәша. Еңел ғәша. Саҡырылған ғәша.
ҒӘШИР [ғәр. (р: сборщик десятины (налога); И.: tax collector; T.: aşir) и. иҫк.
Ғөшөр йыйған кеше. □ Сборщик десятины (налога).
ҒӘШРӘТ I [ғәр. (Р: пирование; И.: feasting; T.: eğlence) и. иҫк.
Эсеү, типтереү. □ Пирование, веселье; наслаждение. Ғәшрәт ҡороу.
ҒӘШРӘТ II [ғәр. (Р: дружба; И.: friendship; T.: arkadaşlık) и. иҫк.
Дуҫлыҡ, яҡынлыҡ. □ Дружба, близость. Туғандар менән ғәшрәттә йәшәу.
ҒӘШҮРӘ [ғәр. (Р: по лунному календарю, название десятого дня первого месяца мухаррам; И.: Moslem name of the 1st lunar month; T.: Aşura) и. дини.
(баш хәреф менән) Ай календарында беренсе мөхәррәм айының унынсы көнө атамаһы. □ По лунному календарю, название десятого дня первого месяца мухаррам. ■ Мөхәррәм айының уны — Ғәшурә көнө. Ғәрәп телендәге «ғашәрә» — ун тигән һуҙҙән алынған. Башҡортса дини календарҙан. Ғә-шурәлә — унан алдағы һәм унан һуңғы көндө лә индереп — мосолман өс көн ураҙа тота. Башҡортса дини календарҙан.
ҒӘШҮРӘ БАЙРАМЫ (Р.: праздник Га шуры; И.: Moslem religious holiday; T.: Aşura günü) и. дини.
319