Рус
Баш
Академический словарь башкирского языка. Том III. Страница 338
Поиск по словарям
ДАҢҠ-ДОҢҠ КИЛЕҮ
ДАҢҠ-ДОҢҠ КИЛЕҮ (даңҡ-доңҡ кил-) (Р.: издавать гулкий звон; И.: resound dully; T.: çınlamak) ҡ.
Даңҡ-доңҡ иткән тауыштар сығарыу □ Издавать гулкий звон, гулко звенеть. Ҡапҡа елгә даңҡ-доңҡ килә.
ДАҢҠ ИТЕҮ (даңҡ ит-) (Р: вызывать гулкий звон; И.: produce a booming sound; T.: çınlamak) ҡ.
Даңҡылдау □ Вызывать гулкий звон. Даңҡ итеп һуғылыу.
ДАҢҠ ТА ДАҢҠ оҡш. ҡар. даңҡ. Даңҡ та даңҡ килтереу. Даңҡ та даңҡ иттереу.
■ Соләймән ишеккә һылашып һалған көрттө йырып сығыу менән даңҡ та даңҡ килтереп иҫке тасты ҡаға башланы. 3. Ураҡсин.
ДАҢҠ ТА ДОҢҠ КИЛЕҮ (даңҡ та доңҡ кил-) ҡ. ҡар. даңҡ-доңҡ килеү.
ДАҢҠЫЛДАТЫУ (даңҡылдат-) ҡ. йөкм. ҡар. даңҡылдау, понуд. от даңҡылдау. Даңҡылдатып ишек ябыу.
ДАҢҠЫЛДАУ (даңҡылда-) (Р: издавать гулкий звон; И.: resound dully; T.: çınlamak) ҡ.
Даңҡ-доңҡ тигән тауыш сығарыу. □ Издавать гулкий звон, гулко звенеть. Ҡапҡа даңҡылданы.
ДАР [ғәр. jb] (P: виселица; И.: gallows; T.: darağacı) и.
1. Кешене аҫып үлтереү язаһын үтәү өсөн бер йәки ике бағана башына арҡыры ағас ҡуйып яһалған ҡоролма. □ Виселица.
■ Юҡ, дарға аҫылған хәлдә улем ҡабул итеу-ҙең ауырлығы тураһында уйламаны ул [Ядкәр ], ә ғәйепһеҙ көйөнә көтөлмәгән бәләгә дусар булыуы өсөн укенде. К. Мәргән.
2. Бина, ҙур йорт, һарай. □ Здание. М Ҡайғырып ҡалды куп илдәр, һунде һарай, бейек дар. Халыҡ йыры.
ДАР АҒАСЫ и. ҡар. дар 1. Дар ағасына аҫыу. Дар ағасын эшләу. ■ Донецктағы алма сәскәһенең һарғылт һөрөмләнеп кипкәне, төнгө урамдағы дар ағасы куҙ алдынан китмәне. М. Кәрим.
ДАРАЙ (Р: водное растение из семейства луковичных; И.: water plant species; T.: soğanlılardan bir bitki) и. бот.
Һуғанбаш үҫемлектәр ғаиләһенә ҡараған һыу төбөндә үҫә торған томбойоҡ кеүек үлән. □ Водное растение из семейства луковичных. Дарайҙы таный белеу. һыу аҫтындағы дарай.
ДАРАЙЛАНЫУ (дарайлан-) (Р: сильно распухать; И.: become much inflated; T: şişmek) ҡ. диал.
Ҡыҙарып тулышып шешеү. □ Сильно распухать. Яралары дарайланып киткән.
ДАРАЙЛЫҠ (дарайлығы) (Р.: местность с луковичными; И.: place grown with specific water plants; T.: soğanlılar yetişen yer) и.
Һыу төбөндә дарай үҫкән урын. □ Местность, где растут растения из семейства луковичных. Дарайлыҡтың урыны. ■ Ҡамышлыҡтың ҡәҙерҙәрен ҡама менән ҡондоҙ белер, дарайлыҡтың ҡәҙерҙәрен баҡа менән йәйен белер. Ҡобайырҙан.
ДАРАН [рус. таран] и. ҡар. таран.
ДАРАНА и. диал. ҡар. ҡайраҡ. Дарана кеуек ҡатҡан.
ДАРБАҒАЙ (Р: лягушка; И.: frog; Т.: kurbağa) и. диал.
Тәлмәрйен. □ Лягушка. Дарбағай тауышы. Дарбағай ҡысҡырыуы.
ДАРБАЙЫУ (дарбай-) (Р: топорщиться; И.: bristle; T: dik durmak) ҡ. диал.
Тырпайыу. □ Топорщиться. Сәстәре дар-байған. Дарбайып тора.
ДАРБЫҠ (Р: ветвистый; И.: branchy; Т: budaklı) с. диал.
Тармаҡлы. □ Ветвистый. Дарбыҡ ағас.
ДАРВИНИЗМ [рус. < ингл. Darwin ‘инглиз натуралисы Чарльз Дарвин фамилияһынан’] (Р: дарвинизм; И.: Darwinism; T: Darvincilik) и.
Тере тәбиғәттең тарихи үҫеше, хайуан һәм үҫемлек төрҙәренең тәбиғи һайланыш юлы менән барлыҡҡа килеүе тураһындағы тәғлимәт. □ Дарвинизм. Дарвинизм нигеҙҙәре. Дарвинизм тәғлимәте.
338
ДАҢҠ-ДОҢҠ КИЛЕҮ (даңҡ-доңҡ кил-) (Р.: издавать гулкий звон; И.: resound dully; T.: çınlamak) ҡ.
Даңҡ-доңҡ иткән тауыштар сығарыу □ Издавать гулкий звон, гулко звенеть. Ҡапҡа елгә даңҡ-доңҡ килә.
ДАҢҠ ИТЕҮ (даңҡ ит-) (Р: вызывать гулкий звон; И.: produce a booming sound; T.: çınlamak) ҡ.
Даңҡылдау □ Вызывать гулкий звон. Даңҡ итеп һуғылыу.
ДАҢҠ ТА ДАҢҠ оҡш. ҡар. даңҡ. Даңҡ та даңҡ килтереу. Даңҡ та даңҡ иттереу.
■ Соләймән ишеккә һылашып һалған көрттө йырып сығыу менән даңҡ та даңҡ килтереп иҫке тасты ҡаға башланы. 3. Ураҡсин.
ДАҢҠ ТА ДОҢҠ КИЛЕҮ (даңҡ та доңҡ кил-) ҡ. ҡар. даңҡ-доңҡ килеү.
ДАҢҠЫЛДАТЫУ (даңҡылдат-) ҡ. йөкм. ҡар. даңҡылдау, понуд. от даңҡылдау. Даңҡылдатып ишек ябыу.
ДАҢҠЫЛДАУ (даңҡылда-) (Р: издавать гулкий звон; И.: resound dully; T.: çınlamak) ҡ.
Даңҡ-доңҡ тигән тауыш сығарыу. □ Издавать гулкий звон, гулко звенеть. Ҡапҡа даңҡылданы.
ДАР [ғәр. jb] (P: виселица; И.: gallows; T.: darağacı) и.
1. Кешене аҫып үлтереү язаһын үтәү өсөн бер йәки ике бағана башына арҡыры ағас ҡуйып яһалған ҡоролма. □ Виселица.
■ Юҡ, дарға аҫылған хәлдә улем ҡабул итеу-ҙең ауырлығы тураһында уйламаны ул [Ядкәр ], ә ғәйепһеҙ көйөнә көтөлмәгән бәләгә дусар булыуы өсөн укенде. К. Мәргән.
2. Бина, ҙур йорт, һарай. □ Здание. М Ҡайғырып ҡалды куп илдәр, һунде һарай, бейек дар. Халыҡ йыры.
ДАР АҒАСЫ и. ҡар. дар 1. Дар ағасына аҫыу. Дар ағасын эшләу. ■ Донецктағы алма сәскәһенең һарғылт һөрөмләнеп кипкәне, төнгө урамдағы дар ағасы куҙ алдынан китмәне. М. Кәрим.
ДАРАЙ (Р: водное растение из семейства луковичных; И.: water plant species; T.: soğanlılardan bir bitki) и. бот.
Һуғанбаш үҫемлектәр ғаиләһенә ҡараған һыу төбөндә үҫә торған томбойоҡ кеүек үлән. □ Водное растение из семейства луковичных. Дарайҙы таный белеу. һыу аҫтындағы дарай.
ДАРАЙЛАНЫУ (дарайлан-) (Р: сильно распухать; И.: become much inflated; T: şişmek) ҡ. диал.
Ҡыҙарып тулышып шешеү. □ Сильно распухать. Яралары дарайланып киткән.
ДАРАЙЛЫҠ (дарайлығы) (Р.: местность с луковичными; И.: place grown with specific water plants; T.: soğanlılar yetişen yer) и.
Һыу төбөндә дарай үҫкән урын. □ Местность, где растут растения из семейства луковичных. Дарайлыҡтың урыны. ■ Ҡамышлыҡтың ҡәҙерҙәрен ҡама менән ҡондоҙ белер, дарайлыҡтың ҡәҙерҙәрен баҡа менән йәйен белер. Ҡобайырҙан.
ДАРАН [рус. таран] и. ҡар. таран.
ДАРАНА и. диал. ҡар. ҡайраҡ. Дарана кеуек ҡатҡан.
ДАРБАҒАЙ (Р: лягушка; И.: frog; Т.: kurbağa) и. диал.
Тәлмәрйен. □ Лягушка. Дарбағай тауышы. Дарбағай ҡысҡырыуы.
ДАРБАЙЫУ (дарбай-) (Р: топорщиться; И.: bristle; T: dik durmak) ҡ. диал.
Тырпайыу. □ Топорщиться. Сәстәре дар-байған. Дарбайып тора.
ДАРБЫҠ (Р: ветвистый; И.: branchy; Т: budaklı) с. диал.
Тармаҡлы. □ Ветвистый. Дарбыҡ ағас.
ДАРВИНИЗМ [рус. < ингл. Darwin ‘инглиз натуралисы Чарльз Дарвин фамилияһынан’] (Р: дарвинизм; И.: Darwinism; T: Darvincilik) и.
Тере тәбиғәттең тарихи үҫеше, хайуан һәм үҫемлек төрҙәренең тәбиғи һайланыш юлы менән барлыҡҡа килеүе тураһындағы тәғлимәт. □ Дарвинизм. Дарвинизм нигеҙҙәре. Дарвинизм тәғлимәте.
338