Рус
Баш
Академический словарь башкирского языка. Том III. Страница 365
Поиск по словарям
ДЕМАГОГИЯ
ДЕЛИКАТЛЫЛЫҠ (деликатлылығы) (Р.: деликатность; И.: delicacy, tact; T.: naziklik) и.
Тәрбиәлелек, кеселеклелек. □ Деликатность. Деликатлылыҡ курһәтеу.
ДЕЛО [рус.] (Р. : дело; И.: case; file, dossier; T: dosya) и.
1. Берәй хәл, факт йәки кеше тураһында тупланған документтар йыйылмаһы.
□ Дело. Дело биттәре. Репрессия ҡорбандары делолары.
2. Эш ҡағыҙҙарын, документтарҙы теркәй торған папка. □ Дело. Делоға һалып ҡуйыу. Делоны архивҡа тапшырыу.
ДЕЛШАД [фарс. ûUb] (Р: согласный; И.: content(ed); T.: razı) с. иҫк. кит.
Риза, ҡәнәғәт; шат. □ Согласный, довольный; радостный. Делшад булыу.
ДЕЛШАД ИТЕҮ (делшад ит-) (Р: склонить к согласию; И.: persuade to consent; T.: razı etmek) ҡ. иҫк.
Ризалаштырыу, ҡәнәғәтләндереү. □ Склонить к согласию. Куршеләрҙе делшад итеу.
ДЕЛШАД ӘЙЛӘҮ (делшад әйлә-) ҡ. иҫк. ҡар. делшад итеү. Киләсәк быуынды делшад әйләу.
ДЕЛЬТА I [рус. Трек хәрефе Д-ға оҡшаш'] (Р: дельта; И.: delta; Т: delta) и.
Йылғаның күп тармаҡлы тамағы.
□ Дельта. Ағиҙел йылғаһының дельтаһы. Ҡала Волганың дельтаһында урынлашҡан.
ДЕЛЬТА II [рус. < гр. delta} (Р: дельта; И.: delta; Т.: delta) и.
Грек алфавитында дүртенсе хәрефтең (Д S) атамаһы. □ Дельта. Дельта менән билдәләу.
ДЕЛЬТАПЛАН [рус. < гр. delta Трек алфавитың 4-се хәрефе исеме’ + лат. planum ‘яҫылыҡ’] (Р: дельтаплан; И.: hang glider; T.: planör) и.
Өсмөйөшлө оса торған аппарат. □ Дельтаплан. Дельтаплан яһау. Дальтапланда осоу. Хәҙерге дельтапландарҙың тиҙлеге сәғәтенә 130 километрға тиклем етә.
ДЕЛЬФИН [рус. < Yp.delphis(delphinos)} (Р: дельфин; И.: dolphin; T.: yunusbalığı) и. зоол.
1. Тешле киттар төркөмөнөң дельфиндар ғаиләһенә ҡараған һөтимәр диңгеҙ хайуаны. □ Дельфин. / Дельфинный, дельфиновый (лат. Delphinidae). Дрессировкаланған дельфин. Йәш дельфин. ■ Упҡында дельфин уйнауы — минең был мәлем. М. Ғәли. Алушта шәһәрендә Сәйед мөфти әфәнде өйөнән диңгеҙҙәге дельфин балыҡтарына ҡарай-ҡарай яҙҙым. М. Өмөтбаев.
2. спорт. Йөҙөү ысулының бер төрө.
□ Дельфин. Дельфин ысулы менән йөҙөу.
ДЕЛЬФИНАРИЙ [рус. < гр.] (Р: дельфинарий; И.: dolphinarium; T: yunus akvaryumu) и.
Дельфиндарҙы өйрәнеү, уларҙы төрлө нәмәгә өйрәтеп, тамашасыға күрһәтеү өсөн тәғәйенләнгән диңгеҙ һыуы тултырылған ҙур аквариум. □ Дельфинарий. Дельфинарий төҙөу. Дельфинарийҙа булыу.
ДЕЛЯНКА [рус.] и. ҡар. диләнкә. Делянка булеу. Делянка таҙартыу. Делянка ҡырҡыу.
ДЕМАГОГ [рус. < гр. demagogos} (Р: демагог; И.: demagogue; Т: demagog) и.
Демагогия менән шөғөлләнгән кеше.
□ Демагог. ■ [Полк командиры:] Кисәге һуғышта курһәткән батырлығығыҙҙы белмәһәм, һеҙҙе демагог һәм ҡурҡаҡ тиер инем. Я. Хамматов. Форсат барҙа типтереп йәшәп ҡалырға! Рафиҡтың ене һөймәй шун-дайҙарҙы. Әҙме ни беҙҙең арала демагогтар? Л. Якшыбаева. Аҡыллы ғына куренһәң дә, дуҫ кеше, ныҡ яңылышаһың. Гумер буйы демагог булдың һәм шулай ҡалдың. Д. Бүләков.
ДЕМАГОГИК (Р: демагогический; И.: demagogic; T: demagojik) с.
Демагогияға ҡоролған, демагогтарға хас.
□ Демагогический, демагогичный. Демагогик ҡараш.
ДЕМАГОГИЯ [рус. < гр. dёmagögia, dömos ‘халыҡ’ + ago ‘етәкләйем’] (Р: демагогия; И.: demagogy; T.: demagoji) и.
365
ДЕЛИКАТЛЫЛЫҠ (деликатлылығы) (Р.: деликатность; И.: delicacy, tact; T.: naziklik) и.
Тәрбиәлелек, кеселеклелек. □ Деликатность. Деликатлылыҡ курһәтеу.
ДЕЛО [рус.] (Р. : дело; И.: case; file, dossier; T: dosya) и.
1. Берәй хәл, факт йәки кеше тураһында тупланған документтар йыйылмаһы.
□ Дело. Дело биттәре. Репрессия ҡорбандары делолары.
2. Эш ҡағыҙҙарын, документтарҙы теркәй торған папка. □ Дело. Делоға һалып ҡуйыу. Делоны архивҡа тапшырыу.
ДЕЛШАД [фарс. ûUb] (Р: согласный; И.: content(ed); T.: razı) с. иҫк. кит.
Риза, ҡәнәғәт; шат. □ Согласный, довольный; радостный. Делшад булыу.
ДЕЛШАД ИТЕҮ (делшад ит-) (Р: склонить к согласию; И.: persuade to consent; T.: razı etmek) ҡ. иҫк.
Ризалаштырыу, ҡәнәғәтләндереү. □ Склонить к согласию. Куршеләрҙе делшад итеу.
ДЕЛШАД ӘЙЛӘҮ (делшад әйлә-) ҡ. иҫк. ҡар. делшад итеү. Киләсәк быуынды делшад әйләу.
ДЕЛЬТА I [рус. Трек хәрефе Д-ға оҡшаш'] (Р: дельта; И.: delta; Т: delta) и.
Йылғаның күп тармаҡлы тамағы.
□ Дельта. Ағиҙел йылғаһының дельтаһы. Ҡала Волганың дельтаһында урынлашҡан.
ДЕЛЬТА II [рус. < гр. delta} (Р: дельта; И.: delta; Т.: delta) и.
Грек алфавитында дүртенсе хәрефтең (Д S) атамаһы. □ Дельта. Дельта менән билдәләу.
ДЕЛЬТАПЛАН [рус. < гр. delta Трек алфавитың 4-се хәрефе исеме’ + лат. planum ‘яҫылыҡ’] (Р: дельтаплан; И.: hang glider; T.: planör) и.
Өсмөйөшлө оса торған аппарат. □ Дельтаплан. Дельтаплан яһау. Дальтапланда осоу. Хәҙерге дельтапландарҙың тиҙлеге сәғәтенә 130 километрға тиклем етә.
ДЕЛЬФИН [рус. < Yp.delphis(delphinos)} (Р: дельфин; И.: dolphin; T.: yunusbalığı) и. зоол.
1. Тешле киттар төркөмөнөң дельфиндар ғаиләһенә ҡараған һөтимәр диңгеҙ хайуаны. □ Дельфин. / Дельфинный, дельфиновый (лат. Delphinidae). Дрессировкаланған дельфин. Йәш дельфин. ■ Упҡында дельфин уйнауы — минең был мәлем. М. Ғәли. Алушта шәһәрендә Сәйед мөфти әфәнде өйөнән диңгеҙҙәге дельфин балыҡтарына ҡарай-ҡарай яҙҙым. М. Өмөтбаев.
2. спорт. Йөҙөү ысулының бер төрө.
□ Дельфин. Дельфин ысулы менән йөҙөу.
ДЕЛЬФИНАРИЙ [рус. < гр.] (Р: дельфинарий; И.: dolphinarium; T: yunus akvaryumu) и.
Дельфиндарҙы өйрәнеү, уларҙы төрлө нәмәгә өйрәтеп, тамашасыға күрһәтеү өсөн тәғәйенләнгән диңгеҙ һыуы тултырылған ҙур аквариум. □ Дельфинарий. Дельфинарий төҙөу. Дельфинарийҙа булыу.
ДЕЛЯНКА [рус.] и. ҡар. диләнкә. Делянка булеу. Делянка таҙартыу. Делянка ҡырҡыу.
ДЕМАГОГ [рус. < гр. demagogos} (Р: демагог; И.: demagogue; Т: demagog) и.
Демагогия менән шөғөлләнгән кеше.
□ Демагог. ■ [Полк командиры:] Кисәге һуғышта курһәткән батырлығығыҙҙы белмәһәм, һеҙҙе демагог һәм ҡурҡаҡ тиер инем. Я. Хамматов. Форсат барҙа типтереп йәшәп ҡалырға! Рафиҡтың ене һөймәй шун-дайҙарҙы. Әҙме ни беҙҙең арала демагогтар? Л. Якшыбаева. Аҡыллы ғына куренһәң дә, дуҫ кеше, ныҡ яңылышаһың. Гумер буйы демагог булдың һәм шулай ҡалдың. Д. Бүләков.
ДЕМАГОГИК (Р: демагогический; И.: demagogic; T: demagojik) с.
Демагогияға ҡоролған, демагогтарға хас.
□ Демагогический, демагогичный. Демагогик ҡараш.
ДЕМАГОГИЯ [рус. < гр. dёmagögia, dömos ‘халыҡ’ + ago ‘етәкләйем’] (Р: демагогия; И.: demagogy; T.: demagoji) и.
365