Рус
Баш
Академический словарь башкирского языка. Том III. Страница 370
Поиск по словарям
ДЕНДРАРИЙ
ДЕНДРАРИЙ [рус. < гр. dendron ‘ағас’] (Р.: дендрарий; И.: arboretum; Т.: arboretum) и.
Төрлө ағас һәм ҡыуаҡтар үҫтереп, күҙәтеүҙәр алып бара торған махсус тәжрибә баҡсаһы. □ Дендрарий. Дендрарийға экскурсияға барыу.
ДЕНДРОЛОГИК (Р: дендрологический; И.: dendrologic(al); T.: dendroloji) с.
Дендрологияға ҡағылышлы, дендрологияға бәйле. □ Дендрологический. Дендрологик баҡса.
ДЕНДРОЛОГИЯ [рус. < гр. dendron ‘ағас’ + logos ‘һүҙ’] (Р: дендрология; И.: dendrology; Т.: dendroloji) и.
Ботаниканың ағастарҙы һәм ҡыуаҡ төрҙәрен өйрәнә торған бүлеге. □ Дендрология. / Дендрологический. Дендрологияны өйрәнеүсе ғалим. Дендрология паркы.
ДЕНОНСАЦИЯ [рус. < фр. denoncer ‘өҙөү, юҡҡа сығарыу’] (Р: денонсация; И.: termination, abrogation; T: iptal) и. dun.
Ниндәйҙер бер дәүләттең халыҡ-ара килешеүҙе өҙөү тураһында белдереүе. □ Денонсация. Денонсация иғлан итеү.
ДЕНТИН [рус. <лат. dens, dentis ‘теш’] (Р: дентин; И.: dentine; T: diş kemiği) и.
Тештең төп өлөшөн тәшкил иткән һөйәк туҡымаһы. □ Дентин. Оло кешенец теш дентинында 28% органик, 64% органик булмаған матдә, 8% һыу була.
ДЕНЩИК (денщигы) [рус. день ‘көн’] (Р: денщик; И.: batman; T: hizmet eri) и. иҫк.
Октябрь инҡилабына тиклем элекке Рәсәй армияһында офицерға хеҙмәтсе булып торған һалдат (XVII быуатта барлыҡҡа килгән, тәү осорҙа денщик бер көнгә генә билдәләнгән). □ Денщик. / Денщицкий. ■ Әфәнделәр, артабан һыуҙа йөҙөп барасаҡбыҙ! Аттарығыҙҙы денщиктарығыҙға тапшырығыҙ ҙа үҙегеҙ пароходҡа рәхим итегеҙ! Я. Хамматов.
ДЕҢ I (Р: динь; И.: tinkling, jingling; T: dan) оҡш.
Тимер-томор бер-береһенә һуғылғанда яңғырап сыҡҡан нәҙек тауышты белдергән һүҙ. □ Подражание звону или звяканью
металлических предметов: динь. Дец иткән тауыш.
ДЕҢ II (Р: прямо, твёрдо; И.: upright; T: dik) р. диал.
Төп-төҙ, ныҡ. □ Прямо, твёрдо. Дец атлау. ■ Аҡъял менән Тау батырыц да .. дец баҫып, ары торған булған, ти. Әкиәттән.
ДЕҢ БЕР ҮҘЕ (Р: совершенно одиноко; И.: all alone; T: yapayalnız) p.
Япа-яңғыҙ. □ Совершенно одиноко. Дец бер үҙец ҡалыу. Дец бер үҙец йәшәү.
ДЕҢГЕЛ оҡш. ҡар. дең I. Децгел итеп ҡалды.
ДЕҢГЕЛ-ДЕҢГЕЛ оҡш. ҡар. дең I. Децгел-децгел итеп яцғырау.
ДЕҢГЕЛДӘТЕҮ (деңгелдәт-) (Р: звякать; И.: tinkle; T: şıngırdamak) ҡ.
Дең-дең иттереү, деңгел-деңгел иттереү.
□ Звякать, тренькать. Тимерҙе децгелдәтеү.
ДЕҢГЕЛДӘҮ (деңгелдә-) (Р: звякать; И.: strum; T: şıngırdamak) ҡ.
Дең-дең тигән, тауыш сығарыу, деңгел-деңгел итеү. □ Звякать, позвякивать; тренькать. Ҡыцғырауҙыц децгелдәгән тауышы.
ДЕҢГЕР (Р: подражание равномерному звуку; И.: sound imitative word; T: şıngır) оҡш.
Хәрәкәт ваҡытында тигеҙ генә сыҡҡан тауышты белдергән һүҙ (мәҫәлән, арба тигеҙ, шыма юлдан барғанда, тимер-томор бер-береһенә һуғылғанда яцғырап сыҡҡан нәҙек тауышты белдергән һүҙ). □ Подражание равномерному звуку (возникающему при движении). Децгер генә бара.
ДЕҢГЕРЛӘҮ (деңгерлә-) (Р: греметь слабо; И.: thunder feebly; T.: şıngırdamak) ҡ.
Деңгер-деңгер тигән тауыш сығарыу.
□ Греметь слабо. Децгерләү тауышы ишетелә.
ДЕҢ-ДЕҢ (Р: динь-динь; И.: jingl(e), tinkl; T.: şıngır) оҡш.
Ҡабат-ҡабат дең иткән тауышты белдергән һүҙ. □ Подражание звону или звяканью металлических предметов: динь-динь. Дец-дец килеү.
370
ДЕНДРАРИЙ [рус. < гр. dendron ‘ағас’] (Р.: дендрарий; И.: arboretum; Т.: arboretum) и.
Төрлө ағас һәм ҡыуаҡтар үҫтереп, күҙәтеүҙәр алып бара торған махсус тәжрибә баҡсаһы. □ Дендрарий. Дендрарийға экскурсияға барыу.
ДЕНДРОЛОГИК (Р: дендрологический; И.: dendrologic(al); T.: dendroloji) с.
Дендрологияға ҡағылышлы, дендрологияға бәйле. □ Дендрологический. Дендрологик баҡса.
ДЕНДРОЛОГИЯ [рус. < гр. dendron ‘ағас’ + logos ‘һүҙ’] (Р: дендрология; И.: dendrology; Т.: dendroloji) и.
Ботаниканың ағастарҙы һәм ҡыуаҡ төрҙәрен өйрәнә торған бүлеге. □ Дендрология. / Дендрологический. Дендрологияны өйрәнеүсе ғалим. Дендрология паркы.
ДЕНОНСАЦИЯ [рус. < фр. denoncer ‘өҙөү, юҡҡа сығарыу’] (Р: денонсация; И.: termination, abrogation; T: iptal) и. dun.
Ниндәйҙер бер дәүләттең халыҡ-ара килешеүҙе өҙөү тураһында белдереүе. □ Денонсация. Денонсация иғлан итеү.
ДЕНТИН [рус. <лат. dens, dentis ‘теш’] (Р: дентин; И.: dentine; T: diş kemiği) и.
Тештең төп өлөшөн тәшкил иткән һөйәк туҡымаһы. □ Дентин. Оло кешенец теш дентинында 28% органик, 64% органик булмаған матдә, 8% һыу була.
ДЕНЩИК (денщигы) [рус. день ‘көн’] (Р: денщик; И.: batman; T: hizmet eri) и. иҫк.
Октябрь инҡилабына тиклем элекке Рәсәй армияһында офицерға хеҙмәтсе булып торған һалдат (XVII быуатта барлыҡҡа килгән, тәү осорҙа денщик бер көнгә генә билдәләнгән). □ Денщик. / Денщицкий. ■ Әфәнделәр, артабан һыуҙа йөҙөп барасаҡбыҙ! Аттарығыҙҙы денщиктарығыҙға тапшырығыҙ ҙа үҙегеҙ пароходҡа рәхим итегеҙ! Я. Хамматов.
ДЕҢ I (Р: динь; И.: tinkling, jingling; T: dan) оҡш.
Тимер-томор бер-береһенә һуғылғанда яңғырап сыҡҡан нәҙек тауышты белдергән һүҙ. □ Подражание звону или звяканью
металлических предметов: динь. Дец иткән тауыш.
ДЕҢ II (Р: прямо, твёрдо; И.: upright; T: dik) р. диал.
Төп-төҙ, ныҡ. □ Прямо, твёрдо. Дец атлау. ■ Аҡъял менән Тау батырыц да .. дец баҫып, ары торған булған, ти. Әкиәттән.
ДЕҢ БЕР ҮҘЕ (Р: совершенно одиноко; И.: all alone; T: yapayalnız) p.
Япа-яңғыҙ. □ Совершенно одиноко. Дец бер үҙец ҡалыу. Дец бер үҙец йәшәү.
ДЕҢГЕЛ оҡш. ҡар. дең I. Децгел итеп ҡалды.
ДЕҢГЕЛ-ДЕҢГЕЛ оҡш. ҡар. дең I. Децгел-децгел итеп яцғырау.
ДЕҢГЕЛДӘТЕҮ (деңгелдәт-) (Р: звякать; И.: tinkle; T: şıngırdamak) ҡ.
Дең-дең иттереү, деңгел-деңгел иттереү.
□ Звякать, тренькать. Тимерҙе децгелдәтеү.
ДЕҢГЕЛДӘҮ (деңгелдә-) (Р: звякать; И.: strum; T: şıngırdamak) ҡ.
Дең-дең тигән, тауыш сығарыу, деңгел-деңгел итеү. □ Звякать, позвякивать; тренькать. Ҡыцғырауҙыц децгелдәгән тауышы.
ДЕҢГЕР (Р: подражание равномерному звуку; И.: sound imitative word; T: şıngır) оҡш.
Хәрәкәт ваҡытында тигеҙ генә сыҡҡан тауышты белдергән һүҙ (мәҫәлән, арба тигеҙ, шыма юлдан барғанда, тимер-томор бер-береһенә һуғылғанда яцғырап сыҡҡан нәҙек тауышты белдергән һүҙ). □ Подражание равномерному звуку (возникающему при движении). Децгер генә бара.
ДЕҢГЕРЛӘҮ (деңгерлә-) (Р: греметь слабо; И.: thunder feebly; T.: şıngırdamak) ҡ.
Деңгер-деңгер тигән тауыш сығарыу.
□ Греметь слабо. Децгерләү тауышы ишетелә.
ДЕҢ-ДЕҢ (Р: динь-динь; И.: jingl(e), tinkl; T.: şıngır) оҡш.
Ҡабат-ҡабат дең иткән тауышты белдергән һүҙ. □ Подражание звону или звяканью металлических предметов: динь-динь. Дец-дец килеү.
370