Рус
Баш
Академический словарь башкирского языка. Том III. Страница 638
Поиск по словарям
ЗӘҢГӘРӘЙЕҮ
ЗӘҢГӘРӘЙЕҮ (зәңгәрәй-) (Р.: становиться голубым; И.: turn blue; T.: mavileşmek) ҡ.
Зәңгәр төҫ алыу, зәңгәр төҫкә инеү. □ Становиться голубым, голубеть. ■ Алыҫта тауҙар зәңгәрәйеп куренә. Ә. Вәли.
ЗӘҢГӘР ЯҠУТ (Р.: сапфир; И.: sapphire; T.: safir) и. мин.
1. Зәңгәр йәки күк төҫтәге аҫыл таш. □ Сапфир. ■ Дөрөҫлөк, сафлыҡ һәм ғәҙеллек символы булған зәңгәр яҡут иң изге таштарҙың береһе иҫәпләнә. «Йәшлек», 3 ноябрь 2011.
2. Шул таш төҫө. □ Сапфировый.
ЗӘҢКЕ (Р: крючкообразный; И.: hooked; T.: çengel gibi) с. диал.
Сәкеш. □ Крючкообразный, крючковатый; выпирающий, задёрнутый. Зәңке башлы йылан.
ЗӘҢКЕҮ (зәңке-) (Р: ныть до костей; И.: bite; nip; T.: sızlamak) ҡ. диал.
Өшөүҙән, ауыртыуҙан әрнеп сәнсеп һыҙлау. □ Ныть до костей, щемить, неметь от холода, щипать (от мороза). Зәңкеп һыҙлау. Бармаҡтар зәңкеу. Үҙәккә уткес зәңкеу.
ЗӘҢКӘЛТӘЙ (Р.: трескучий мороз; И.: sharp frost; T.: pek şiddetli soğuk) и. диал.
Сатнама һыуыҡ. □ Трескучий мороз.
ЗӘП-ЗӘП-ЗӘҮ саҡ. ҡар. зәб-зәб-зәү.
ЗӘР I [фарс. jj] (Р: золото; И.: gold; T: altın, zer) и. иҫк.
1. Алтын. □ Золото. • Зәр ҡәҙерен зәргәр белер. Мәҡәл.
2. диал. Уҡа. □ Позумент. Еләнгә зәр һалып тегеу.
3. диал. елбәҙәк. □ Блёстки. Зәр менән биҙәкләу.
ЗӘР II с. диал. ҡар. зәһәр III, 1. Зәр саҡ. Бына тигән зәр егет.
ЗӘРГӘР [фарс. J>jj] (Р: ювелир; И.: jeweller; T: zerger) и.
Алтын-көмөштән төрлө нәмә эшләгән оҫта; көмөшсө. □ Ювелир, золотых дел мастер, золотарь. • Зәр ҡәҙерен зәргәр белер, һуҙ ҡәҙерен сәсән белер. Мәҡәл.
ЗӘРЖӘ (Р: пастернак; И.: parsnip; T: yaban havucu) и. бот. диал.
Иртә яҙ сыҡҡан ашарға яраҡлы үлән; ҡуянтубыҡ. □ Пастернак (весенняя съедобная трава ).
ЗӘРҠӘН [фарс. >jj] и. ҡар. зәргәр.
ЗӘРЛЕ (Р: позолоченный; И.: gilded; T: zerendut) с.
1. Алтын уҡалы. □ Позолоченный, покрытый позолотой. Зәрле елән. Зәрле иҙеу.
2. диал. Ялтырауыҡ менән биҙәлгән.
□ Расшитый блёстками. Зәрле таҡыя. Зәрле итеп сигелгән.
ЗӘРЛӘНЕҮ (зәрлән-) ҡ. төш. ҡар. зәрләү, страд, от зәрләү.
ЗӘРЛӘТЕҮ (зәрләт-) ҡ. йөкм. ҡар. зәрләү, понуд. от зәрләү.
ЗӘРЛӘҮ (зәрлә-) (Р: позолотить; И.: gild; T.: altmlamak) ҡ.
1. Алтынлау, алтын ялатыу. □ Позолотить, покрыть позолотой. Йөҙөктө зәрләу. Беләҙекте оҫта зәрләу.
2. Алтын уҡа менән сигеү. □ Расшить блёстками. Тубәтәйҙе зәрләу.
ЗӘРРӘ [ғәр. s>] (Р: мельчайшая частица; И.: grain, grit; T.: zerre) и.
1. Бәләкәй генә бер бөрток; иң бәләкәй өлөшсә, остоҡ. □ Мельчайшая частица; крупинка; песчинка; пылинка. Зәррәләй ҙә юҡ. Зәррәләй генә өмөт.
2. диал. Күҙ кешелеге. □ Зрачок. Кешенең куҙендә зәррә төрлөсә була.
3. диал. Ваҡ мәрйен. □ Мелкий коралл.
♦ Зәррә ҡәҙәр {йәки тиклем, саҡлы, хәтле) бик әҙ генә, әҙ генә лә; бик бәләкәй.
□ Мизерное количество, капельку. Зәррә лә айырылмай. Зәррә ҡәҙәр ҙә (йәки тиклем дә, саҡлы ла, хәтле лә) юҡ әҙ генә лә юҡ.
□ Нисколько, ни капельки. Зәррә ҡәҙәре лә ярҙам итмәй. ■ Минең зәррә ҡәҙәре лә шигем юҡ, бына куреп тор, борсаҡ ишелеп уңасаҡ. Ә. Гәрәев. Зәррә ҡәҙәр нур юҡ дошманыма, дуҫҡа һалҡын таш юҡ йөрәктә. С. Кулибай. Зәррә миҡдар ҡар. зәррә ҡәҙәр. Зәррә миҡдар ауырлыҡтың улыңа киләсәге башыңа килмәнеме ни, әсәкәйем? Картотека фондынан.
638
ЗӘҢГӘРӘЙЕҮ (зәңгәрәй-) (Р.: становиться голубым; И.: turn blue; T.: mavileşmek) ҡ.
Зәңгәр төҫ алыу, зәңгәр төҫкә инеү. □ Становиться голубым, голубеть. ■ Алыҫта тауҙар зәңгәрәйеп куренә. Ә. Вәли.
ЗӘҢГӘР ЯҠУТ (Р.: сапфир; И.: sapphire; T.: safir) и. мин.
1. Зәңгәр йәки күк төҫтәге аҫыл таш. □ Сапфир. ■ Дөрөҫлөк, сафлыҡ һәм ғәҙеллек символы булған зәңгәр яҡут иң изге таштарҙың береһе иҫәпләнә. «Йәшлек», 3 ноябрь 2011.
2. Шул таш төҫө. □ Сапфировый.
ЗӘҢКЕ (Р: крючкообразный; И.: hooked; T.: çengel gibi) с. диал.
Сәкеш. □ Крючкообразный, крючковатый; выпирающий, задёрнутый. Зәңке башлы йылан.
ЗӘҢКЕҮ (зәңке-) (Р: ныть до костей; И.: bite; nip; T.: sızlamak) ҡ. диал.
Өшөүҙән, ауыртыуҙан әрнеп сәнсеп һыҙлау. □ Ныть до костей, щемить, неметь от холода, щипать (от мороза). Зәңкеп һыҙлау. Бармаҡтар зәңкеу. Үҙәккә уткес зәңкеу.
ЗӘҢКӘЛТӘЙ (Р.: трескучий мороз; И.: sharp frost; T.: pek şiddetli soğuk) и. диал.
Сатнама һыуыҡ. □ Трескучий мороз.
ЗӘП-ЗӘП-ЗӘҮ саҡ. ҡар. зәб-зәб-зәү.
ЗӘР I [фарс. jj] (Р: золото; И.: gold; T: altın, zer) и. иҫк.
1. Алтын. □ Золото. • Зәр ҡәҙерен зәргәр белер. Мәҡәл.
2. диал. Уҡа. □ Позумент. Еләнгә зәр һалып тегеу.
3. диал. елбәҙәк. □ Блёстки. Зәр менән биҙәкләу.
ЗӘР II с. диал. ҡар. зәһәр III, 1. Зәр саҡ. Бына тигән зәр егет.
ЗӘРГӘР [фарс. J>jj] (Р: ювелир; И.: jeweller; T: zerger) и.
Алтын-көмөштән төрлө нәмә эшләгән оҫта; көмөшсө. □ Ювелир, золотых дел мастер, золотарь. • Зәр ҡәҙерен зәргәр белер, һуҙ ҡәҙерен сәсән белер. Мәҡәл.
ЗӘРЖӘ (Р: пастернак; И.: parsnip; T: yaban havucu) и. бот. диал.
Иртә яҙ сыҡҡан ашарға яраҡлы үлән; ҡуянтубыҡ. □ Пастернак (весенняя съедобная трава ).
ЗӘРҠӘН [фарс. >jj] и. ҡар. зәргәр.
ЗӘРЛЕ (Р: позолоченный; И.: gilded; T: zerendut) с.
1. Алтын уҡалы. □ Позолоченный, покрытый позолотой. Зәрле елән. Зәрле иҙеу.
2. диал. Ялтырауыҡ менән биҙәлгән.
□ Расшитый блёстками. Зәрле таҡыя. Зәрле итеп сигелгән.
ЗӘРЛӘНЕҮ (зәрлән-) ҡ. төш. ҡар. зәрләү, страд, от зәрләү.
ЗӘРЛӘТЕҮ (зәрләт-) ҡ. йөкм. ҡар. зәрләү, понуд. от зәрләү.
ЗӘРЛӘҮ (зәрлә-) (Р: позолотить; И.: gild; T.: altmlamak) ҡ.
1. Алтынлау, алтын ялатыу. □ Позолотить, покрыть позолотой. Йөҙөктө зәрләу. Беләҙекте оҫта зәрләу.
2. Алтын уҡа менән сигеү. □ Расшить блёстками. Тубәтәйҙе зәрләу.
ЗӘРРӘ [ғәр. s>] (Р: мельчайшая частица; И.: grain, grit; T.: zerre) и.
1. Бәләкәй генә бер бөрток; иң бәләкәй өлөшсә, остоҡ. □ Мельчайшая частица; крупинка; песчинка; пылинка. Зәррәләй ҙә юҡ. Зәррәләй генә өмөт.
2. диал. Күҙ кешелеге. □ Зрачок. Кешенең куҙендә зәррә төрлөсә була.
3. диал. Ваҡ мәрйен. □ Мелкий коралл.
♦ Зәррә ҡәҙәр {йәки тиклем, саҡлы, хәтле) бик әҙ генә, әҙ генә лә; бик бәләкәй.
□ Мизерное количество, капельку. Зәррә лә айырылмай. Зәррә ҡәҙәр ҙә (йәки тиклем дә, саҡлы ла, хәтле лә) юҡ әҙ генә лә юҡ.
□ Нисколько, ни капельки. Зәррә ҡәҙәре лә ярҙам итмәй. ■ Минең зәррә ҡәҙәре лә шигем юҡ, бына куреп тор, борсаҡ ишелеп уңасаҡ. Ә. Гәрәев. Зәррә ҡәҙәр нур юҡ дошманыма, дуҫҡа һалҡын таш юҡ йөрәктә. С. Кулибай. Зәррә миҡдар ҡар. зәррә ҡәҙәр. Зәррә миҡдар ауырлыҡтың улыңа киләсәге башыңа килмәнеме ни, әсәкәйем? Картотека фондынан.
638