Рус
Баш
Академический словарь башкирского языка. Том III. Страница 649
Поиск по словарям
ИГЕН
лин. Әлмисаҡтан алып бөгөнгө көнгә тиклем әҙәм балаһының бөтә булмышы — үҙенән һуң игелекле балалар ҡалдырыу. Башҡортса дини календарҙан. • Игелекле эштең иртә-кисе юҡ. Мәҡәл.
2. Бай, мул. □ Благодатный, полезный. Игелекле ер. Игелекле тупраҡ.
ИГЕЛЕКЛЕ БУЛЫУ (игелекле бул-) (Р.: быть добрым; И.: to be benevolent; T.: iyilikçi olmak) ҡ.
Яҡшы күңелле, һәйбәт булыу. □ Быть добрым, доброжелательным. Игелекле булыу өсөн куп кәрәкмәй, бары тик кешеләрҙе яратырға кәрәк.
ИГЕЛЕКЛЕЛЕК (игелеклелеге) (Р.: доброжелательность; И.: benevolence; T.: hayırhahlık) и.
Яҡшылыҡ, киң күңеллелек. □ Доброжелательность, добродетельность, великодушие. Ул беҙгә куп игелеклектәр курһәтте. Игелеклелек ҡылыу.
ИГЕЛ ЕК Л ӘНЕҮ (игелеклән-) (Р: стать доброжелательным; И.: to be benevolent; T.: iyilikçi olmak) ҡ.
Изге, яҡшы кешегә әйләнеү. □ Стать доброжелательным. Игелекләнеп тә китмәй бит, исмаһам.
ИГЕЛЕКҺЕҘ (Р: неблагодарный; И.: ungrateful; T.: iyilikbilmez) с. диал.
Күңеле насар булған, изгелекһеҙ. □ Неблагодарный. Игелекһеҙ әҙәм. ■ Игелекһеҙ әҙәмдәр, туҡтале, елкәләренән алайым! — Дарья әбей ҡаты итеп ишектәрен шаҡыны. Р. Низамов. Ирекһеҙҙән ҡолаҡ һалырға һәм игелекһеҙ баланың нисек итеп әсәһен рәнйетеуен ишетергә тура килде. Ә. Байрамов.
ИГЕЛЕКҺЕҘ БУЛЫУ (игелекһеҙ бул-) (Р: быть неблагодарным; И.: ingrate; T.: nankör olmak) ҡ.
Изгелекһеҙ булыу. □ Быть неблагодарным. Бәләкәйҙән ололарҙы хөрмәт итергә өйрәтмәһәң, бала игелекһеҙ булып үҫә .
ИГЕ Л ЕКҺЕҘ Л ӘНЕҮ (игелекһеҙлән-) (Р.: быть неблагодарным; И.: ungrateful; T.: iyilikbilmez) ҡ.
Игелекһеҙ, игелек килтермәй торған кешегә әүерелеү. □ Становиться неблагодарным. Игелекһеҙләнеп китеу. Игелекһеҙ-ләнеп йөрөу.
ИГЕЛЕҮ (игел ) ҡ. төш. ҡар. игеү. страд, от игеү. ■ [Йәуҙәт] атаһы әҙенән яҙғы сәсеүгә сығасаҡ бына быйыл, тере орлоҡтоң ергә игелеу бәхетен татыясаҡ. Й. Солтанов.
ИГЕМ Л Е (Р: предназначенный для жатвы; И.: intended for harvest; T.: hasat için tasarlanmış) с. һөйл.
Игеү өсөн тәғәйенләнгән (ер, баҫыу һ. б.), игелә торған. □ Предназначенный для жатвы. Игемле баҫыу. Игемле ер.
ИГЕН [боронғо төрки экин\ (Р: хлеб, хлеба; И.: corn; T.: ekin) u. бот.
1. Үҫеп ултырған бөртөклө ашлыҡ. □ Хлеб, хлеба. / Хлебный. Иген уҫте-реу. Иген сәсеу. ■ [Гөлзифа:] Һеҙҙең туй бик куңелле ваҡытҡа тура килә. Игендәр уңған. Ҡ. Даян. Иген бешеп килгән мәл тугел, ҡорал-ҡорамалды ҡарап, йәтешләп ҡуйыу ҙа кәрәк, ырҙындар ҙа таҙартылмай суп-сар баҫҡан көйө ята. 3. Ураҡсин. [Миңлеғәле:] Игенде урып йыйыу беҙҙең мәктәпкә йөкмәтелгән! Я. Хамматов. Бына бер заман йотлоҡ килгән: иген уңмаған, үлән дә үҫмәгән. Әкиәттән. • Ер ҡәҙере — игендә, ир ҡәҙере — белемдә. Мәҡәл. Иген ҡамылынан билгеле. Әйтем.
2. Һуғылған бөртөклө ашлыҡ. □ Зерно. Иген эшкәртеү. ■ Йоҡо алдынан Үмәр уҙенең иртә таң менән баҙарға иген тейәп китәсәген һөйләне, һ. Дәүләтшина. Бөтә республика йән-тиргә төшөп дәүләткә иген тапшырғанда, таулыҡайҙар шым ғына, уҙ белдегенә йәшәй бирә. Д. Бүләков. Ашыға ҡуштирәктәр, һанаулы ғына аяҙ көндәрҙән файҙаланып, игенде өҫәктәргә һалып өлгөрөргә тырыша. Ә. Хәкимов. • Эшлеклене иген баҫыр, эшлекһеҙҙе йоҡо баҫыр. Мәҡәл. Иген келәттә, кеше хеҙмәттә күренә. Әйтем.
3. ҡар. игенлек. ■ Ҡара көҙ етеп, ер туңғансы игендә эшләне Алтынбай. 3. Ураҡсин.
649
лин. Әлмисаҡтан алып бөгөнгө көнгә тиклем әҙәм балаһының бөтә булмышы — үҙенән һуң игелекле балалар ҡалдырыу. Башҡортса дини календарҙан. • Игелекле эштең иртә-кисе юҡ. Мәҡәл.
2. Бай, мул. □ Благодатный, полезный. Игелекле ер. Игелекле тупраҡ.
ИГЕЛЕКЛЕ БУЛЫУ (игелекле бул-) (Р.: быть добрым; И.: to be benevolent; T.: iyilikçi olmak) ҡ.
Яҡшы күңелле, һәйбәт булыу. □ Быть добрым, доброжелательным. Игелекле булыу өсөн куп кәрәкмәй, бары тик кешеләрҙе яратырға кәрәк.
ИГЕЛЕКЛЕЛЕК (игелеклелеге) (Р.: доброжелательность; И.: benevolence; T.: hayırhahlık) и.
Яҡшылыҡ, киң күңеллелек. □ Доброжелательность, добродетельность, великодушие. Ул беҙгә куп игелеклектәр курһәтте. Игелеклелек ҡылыу.
ИГЕЛ ЕК Л ӘНЕҮ (игелеклән-) (Р: стать доброжелательным; И.: to be benevolent; T.: iyilikçi olmak) ҡ.
Изге, яҡшы кешегә әйләнеү. □ Стать доброжелательным. Игелекләнеп тә китмәй бит, исмаһам.
ИГЕЛЕКҺЕҘ (Р: неблагодарный; И.: ungrateful; T.: iyilikbilmez) с. диал.
Күңеле насар булған, изгелекһеҙ. □ Неблагодарный. Игелекһеҙ әҙәм. ■ Игелекһеҙ әҙәмдәр, туҡтале, елкәләренән алайым! — Дарья әбей ҡаты итеп ишектәрен шаҡыны. Р. Низамов. Ирекһеҙҙән ҡолаҡ һалырға һәм игелекһеҙ баланың нисек итеп әсәһен рәнйетеуен ишетергә тура килде. Ә. Байрамов.
ИГЕЛЕКҺЕҘ БУЛЫУ (игелекһеҙ бул-) (Р: быть неблагодарным; И.: ingrate; T.: nankör olmak) ҡ.
Изгелекһеҙ булыу. □ Быть неблагодарным. Бәләкәйҙән ололарҙы хөрмәт итергә өйрәтмәһәң, бала игелекһеҙ булып үҫә .
ИГЕ Л ЕКҺЕҘ Л ӘНЕҮ (игелекһеҙлән-) (Р.: быть неблагодарным; И.: ungrateful; T.: iyilikbilmez) ҡ.
Игелекһеҙ, игелек килтермәй торған кешегә әүерелеү. □ Становиться неблагодарным. Игелекһеҙләнеп китеу. Игелекһеҙ-ләнеп йөрөу.
ИГЕЛЕҮ (игел ) ҡ. төш. ҡар. игеү. страд, от игеү. ■ [Йәуҙәт] атаһы әҙенән яҙғы сәсеүгә сығасаҡ бына быйыл, тере орлоҡтоң ергә игелеу бәхетен татыясаҡ. Й. Солтанов.
ИГЕМ Л Е (Р: предназначенный для жатвы; И.: intended for harvest; T.: hasat için tasarlanmış) с. һөйл.
Игеү өсөн тәғәйенләнгән (ер, баҫыу һ. б.), игелә торған. □ Предназначенный для жатвы. Игемле баҫыу. Игемле ер.
ИГЕН [боронғо төрки экин\ (Р: хлеб, хлеба; И.: corn; T.: ekin) u. бот.
1. Үҫеп ултырған бөртөклө ашлыҡ. □ Хлеб, хлеба. / Хлебный. Иген уҫте-реу. Иген сәсеу. ■ [Гөлзифа:] Һеҙҙең туй бик куңелле ваҡытҡа тура килә. Игендәр уңған. Ҡ. Даян. Иген бешеп килгән мәл тугел, ҡорал-ҡорамалды ҡарап, йәтешләп ҡуйыу ҙа кәрәк, ырҙындар ҙа таҙартылмай суп-сар баҫҡан көйө ята. 3. Ураҡсин. [Миңлеғәле:] Игенде урып йыйыу беҙҙең мәктәпкә йөкмәтелгән! Я. Хамматов. Бына бер заман йотлоҡ килгән: иген уңмаған, үлән дә үҫмәгән. Әкиәттән. • Ер ҡәҙере — игендә, ир ҡәҙере — белемдә. Мәҡәл. Иген ҡамылынан билгеле. Әйтем.
2. Һуғылған бөртөклө ашлыҡ. □ Зерно. Иген эшкәртеү. ■ Йоҡо алдынан Үмәр уҙенең иртә таң менән баҙарға иген тейәп китәсәген һөйләне, һ. Дәүләтшина. Бөтә республика йән-тиргә төшөп дәүләткә иген тапшырғанда, таулыҡайҙар шым ғына, уҙ белдегенә йәшәй бирә. Д. Бүләков. Ашыға ҡуштирәктәр, һанаулы ғына аяҙ көндәрҙән файҙаланып, игенде өҫәктәргә һалып өлгөрөргә тырыша. Ә. Хәкимов. • Эшлеклене иген баҫыр, эшлекһеҙҙе йоҡо баҫыр. Мәҡәл. Иген келәттә, кеше хеҙмәттә күренә. Әйтем.
3. ҡар. игенлек. ■ Ҡара көҙ етеп, ер туңғансы игендә эшләне Алтынбай. 3. Ураҡсин.
649