Рус
Баш
Академический словарь башкирского языка. Том III. Страница 653
Поиск по словарям
игәт-мөлкәт
Ҡыпсаҡ ырыуына ҡараған бер башҡорт аймағының исеме. □ Название одного из родовых подразделений башкир племени кыпчак.
ИГЕҮ I (ик-) ҡ. ҡар. иген игеү. • Игә белгән иген ашар. Әйтем.
ИГЕҮ II (ик-) ҡ. диал. ҡар. эйеү I.
ИГЕ-ҺАҒА БУЛЫУ (иге-һаға бул-) ҡ. диал. ҡар. балиғ булыу. Хәҙер инде иге-һаға булдың.
ИГЛУ [рус. < эскимос igdlu ‘өй’] (Р.: иглу;
И.: igloo; T.: eskimo kulübesi) и.
Көмбәҙ формаһында ҡар һәм боҙҙан эшләнгән эскимос халҡының өйө. □ Иглу (зимнее жилище эскимосов). Торло формалағы иглу. Иглу төҙөу. Иглу төрҙәре.
ИГРЕК (Р.: игрек; И.: the (Latin) letter «у»; T.: Latin alfebesinin «y» harfi) u.
1. Латин алфавитында егерме бишенсе хәреф исеме. □ Игрек.
2. мат. Шул хәреф менән күрһәтелгән билдәһеҙ дәүмәл (у). □ Игрек. Икс, игрек менән мәсьәлә. Игректы табыу.
ИГУМЕН [рус. < гр. hegumenos ‘алда барыусы’] (Р: игумен; И.: Father Superior (о/ a monastery)', T.: başrahip) и.
Ирҙәр монастыры башлығы. □ Игумен. / Игуменский. Игумен кейеме. Игумен булыу. Игумен сығышы.
ИГУМЕНЬЯ [рус. < гр. hegumenos ‘алда барыусы’] (Р.: игуменья; И.: Mother Superior {of a nunnery)', T.: başrahibe) и.
Ҡатын-ҡыҙҙар монастыры башлығы.
□ Игуменья. Игуменья һайлау. Игуменья бурыстары.
ИГӘЛЕҮ (игәл-) ҡ. төш. ҡар. игәү I. страд, от игәү I.
ИГӘП БӨТӨРӨҮ (игәп бөтөр ) (Р: извести попрёками; И.: annoy; T.: kahretmek) ҡ.
Кешене шелтәләп, әрләп бөтөрөү. □ Извести попрёками, придирками. Баланы игәп бөтөрҙөң инде.
ИГӘП ТАШЛАУ (игәп ташла-) (Р: отругать; И.: dress down; T.: sövmek) ҡ.
Әрләп ташлау. □ Отругать. Ирҙе игәп ташлау. Баланы игәп ташлау.
ИГӘР I [дөйөм төрки әкәр\ (Р: помесь собаки с волком; И.: a cross of wolf and dog; T.: melez) и.
1. Эттең бүренән булған көсөгө. □ Помесь собаки с волком. Урманда быйыл игәрҙәр кубәйгән.
2. Һунар эте. □ Охотничья собака. Игәремде урлағандар.
3. Ҡаты әр һүҙе («эгтг» мәғәнәһендә).
□ Злой, скверный; вредный. Кит, был тиклем дә игәр булырһың икән!
ИГӘР II с. диал. ҡар. ялҡау. Игәр булыу.
ИГӘРЕШЕҮ (игәреш-) ҡ. диал.
1. ҡар. һүҙ көрәштереү. Игәрешеп китеу.
2. ҡар. шаяртыу. Игәрәшеп һөйләшеу.
3. ҡар. талашыу. Игәрешеп йөрөу.
4. ҡар. үсекләшеү. Балалар игәрешеп китте.
ИГӘТ [боронғо төрки эгәт] (Р: приданое невесты; И.: bride’s dowry; T.: çeyiz) и.
1. Атаһы тарафынан ҡыҙға бирелгән, килен артынан килгән мал. □ Приданое невесты. ■ Алтын Урҙа дәуләте һутелгәс, башҡорт ерҙәрен атанан ҡалған игәт һымаҡ итеп, уҙ табышын өҙгәләгән ас буреләрҙәй, булгеләп алғандар. Ғ. Ибраһимов.
2. диал. Эйәрсән бала. □ Пасынок, падчерица. • Игәт хәлен иркә белмәй. Әйтем.
ИГӘТ АЛЫУ (игәт ал-) (Р: получить долю в виде скота; И.: receive one’s share in livestock; T.: çeyiz almak) ҡ.
Өлөш алыу. □ Получить долю в виде скота. Атанан игәт алыу.
ИГӘТЕҮ (игәт-) ҡ. йөкм. ҡар. игәү I. понуд. от игәү I.
ИГӘТ МАЛЫ и. ҡар. игәт 1. ■ Шаҡман турә лә уҙенсә ҡарар итте: «Туйҙың алды нисек булһа, арты ла шулай булыр. Тиҙерәк игәт малын ҡулға төшөрөргә кәрәк». К. Мәргән.
ИГӘТ-МӨЛКӘТ (Р: приданое невесты; И.: bride’s dowry; T.: çeyiz) и. йыйн.
Атаһы тарафынан ҡыҙға бирелгән мал, байлыҡ. □ Приданое невесты. ■ [Таңһылыу — апайына:] һин минең игәт-мөлкә-темде уҙеңә ҡалдырырға тырышып, куңелем ятырҙай кейәуҙәрҙе һанға һуҡмай, мине
653
Ҡыпсаҡ ырыуына ҡараған бер башҡорт аймағының исеме. □ Название одного из родовых подразделений башкир племени кыпчак.
ИГЕҮ I (ик-) ҡ. ҡар. иген игеү. • Игә белгән иген ашар. Әйтем.
ИГЕҮ II (ик-) ҡ. диал. ҡар. эйеү I.
ИГЕ-ҺАҒА БУЛЫУ (иге-һаға бул-) ҡ. диал. ҡар. балиғ булыу. Хәҙер инде иге-һаға булдың.
ИГЛУ [рус. < эскимос igdlu ‘өй’] (Р.: иглу;
И.: igloo; T.: eskimo kulübesi) и.
Көмбәҙ формаһында ҡар һәм боҙҙан эшләнгән эскимос халҡының өйө. □ Иглу (зимнее жилище эскимосов). Торло формалағы иглу. Иглу төҙөу. Иглу төрҙәре.
ИГРЕК (Р.: игрек; И.: the (Latin) letter «у»; T.: Latin alfebesinin «y» harfi) u.
1. Латин алфавитында егерме бишенсе хәреф исеме. □ Игрек.
2. мат. Шул хәреф менән күрһәтелгән билдәһеҙ дәүмәл (у). □ Игрек. Икс, игрек менән мәсьәлә. Игректы табыу.
ИГУМЕН [рус. < гр. hegumenos ‘алда барыусы’] (Р: игумен; И.: Father Superior (о/ a monastery)', T.: başrahip) и.
Ирҙәр монастыры башлығы. □ Игумен. / Игуменский. Игумен кейеме. Игумен булыу. Игумен сығышы.
ИГУМЕНЬЯ [рус. < гр. hegumenos ‘алда барыусы’] (Р.: игуменья; И.: Mother Superior {of a nunnery)', T.: başrahibe) и.
Ҡатын-ҡыҙҙар монастыры башлығы.
□ Игуменья. Игуменья һайлау. Игуменья бурыстары.
ИГӘЛЕҮ (игәл-) ҡ. төш. ҡар. игәү I. страд, от игәү I.
ИГӘП БӨТӨРӨҮ (игәп бөтөр ) (Р: извести попрёками; И.: annoy; T.: kahretmek) ҡ.
Кешене шелтәләп, әрләп бөтөрөү. □ Извести попрёками, придирками. Баланы игәп бөтөрҙөң инде.
ИГӘП ТАШЛАУ (игәп ташла-) (Р: отругать; И.: dress down; T.: sövmek) ҡ.
Әрләп ташлау. □ Отругать. Ирҙе игәп ташлау. Баланы игәп ташлау.
ИГӘР I [дөйөм төрки әкәр\ (Р: помесь собаки с волком; И.: a cross of wolf and dog; T.: melez) и.
1. Эттең бүренән булған көсөгө. □ Помесь собаки с волком. Урманда быйыл игәрҙәр кубәйгән.
2. Һунар эте. □ Охотничья собака. Игәремде урлағандар.
3. Ҡаты әр һүҙе («эгтг» мәғәнәһендә).
□ Злой, скверный; вредный. Кит, был тиклем дә игәр булырһың икән!
ИГӘР II с. диал. ҡар. ялҡау. Игәр булыу.
ИГӘРЕШЕҮ (игәреш-) ҡ. диал.
1. ҡар. һүҙ көрәштереү. Игәрешеп китеу.
2. ҡар. шаяртыу. Игәрәшеп һөйләшеу.
3. ҡар. талашыу. Игәрешеп йөрөу.
4. ҡар. үсекләшеү. Балалар игәрешеп китте.
ИГӘТ [боронғо төрки эгәт] (Р: приданое невесты; И.: bride’s dowry; T.: çeyiz) и.
1. Атаһы тарафынан ҡыҙға бирелгән, килен артынан килгән мал. □ Приданое невесты. ■ Алтын Урҙа дәуләте һутелгәс, башҡорт ерҙәрен атанан ҡалған игәт һымаҡ итеп, уҙ табышын өҙгәләгән ас буреләрҙәй, булгеләп алғандар. Ғ. Ибраһимов.
2. диал. Эйәрсән бала. □ Пасынок, падчерица. • Игәт хәлен иркә белмәй. Әйтем.
ИГӘТ АЛЫУ (игәт ал-) (Р: получить долю в виде скота; И.: receive one’s share in livestock; T.: çeyiz almak) ҡ.
Өлөш алыу. □ Получить долю в виде скота. Атанан игәт алыу.
ИГӘТЕҮ (игәт-) ҡ. йөкм. ҡар. игәү I. понуд. от игәү I.
ИГӘТ МАЛЫ и. ҡар. игәт 1. ■ Шаҡман турә лә уҙенсә ҡарар итте: «Туйҙың алды нисек булһа, арты ла шулай булыр. Тиҙерәк игәт малын ҡулға төшөрөргә кәрәк». К. Мәргән.
ИГӘТ-МӨЛКӘТ (Р: приданое невесты; И.: bride’s dowry; T.: çeyiz) и. йыйн.
Атаһы тарафынан ҡыҙға бирелгән мал, байлыҡ. □ Приданое невесты. ■ [Таңһылыу — апайына:] һин минең игәт-мөлкә-темде уҙеңә ҡалдырырға тырышып, куңелем ятырҙай кейәуҙәрҙе һанға һуҡмай, мине
653