Рус
Баш
Академический словарь башкирского языка. Том III. Страница 661
Поиск по словарям
ИДЕАЛЬ
курсу, аңлау өсөн донъяны. М. Хәй. [Зөләйха:] Идеалдар бит ҡала. Кешеләр генә уҙгәрә. Г. Ғиззәтуллина.
2. Иң камил өлгө, иң юғары дәрәжә. □ Идеал. Матурлыҡ идеалы. Батырлыҡ идеалы. ■ [Таня:] Ҡартлыҡ тупһаһына баҫһам да, мөхәббәт эҙләйем, уҙемдең идеалымды табаһым килә. Р. Камал. Әй, Ғәлиәскәр Камал, Әкбәп Ҡамалды идеал ит, барлыҡ артистарға ҡаршы бойкотыңды иғлан ит! Ш. Бабич.
ИДЕАЛИЗМ [рус. < фр. < лат. < гр. idea} (Р.: идеализм; И.: dealism; T.: idealizm) и. фәлс.
1. Аңды, рухты, идеяны бөтә булған нәмәнең нигеҙе тип иҫәпләп, материализмға ҡапма-ҡаршы ҡуйған фәлсәфәүи йүнәлеш. □ Идеализм. Идеализм тәғлимәттәре. Идеализм йунәлештәре.
2. Юғары идеяларға бирелгәнлек, ысын күңелдән ышанғанлыҡ. □ Идеализм. Идеализм куренештәре. Идеализм яҡлы булыу.
3. һөйл. Ысынбарлыҡты идеаллаштырыу һәүәҫлеге. □ Идеализм. Идеализмға бирелеу.
ИДЕАЛИСЛЫҠ (идеалислығы) (Р: идеализм; И.: idealism; T.: idealizm, ülkücülük) и.
Идеализм менән һуғарылған, юғары идеяларға бирелгәнлек. Идеализм. / Идеалистический. Уға идеалислыҡ хас.
ИДЕАЛИСТ [рус. < гр. idialiste} (Р: идеалист; И.: idealist; Т.: idealist) и.
1. Идеалистик фәлсәфә яҡлы кеше. □ Идеалист. ■ Идеалистар рухи башланғысты, идеяны донъяның төп нигеҙе итеп иҫәпләйҙәр. Картотека фондынан.
2. Юғары идеалдарға бирелеп, шуның менән йәшәгән кеше. □ Идеалист. Идеалист булыу.
3. һөйл. Ысынбарлыҡты идеаллаштырырға яратҡан хыяли кеше. □ Идеалист (мечтатель). Тормошта — ул идеалист.
ИДЕАЛИСТАРСА (Р: идеалистически; И.: idealistically; T.: idealistler gibi) р.
Идеалистарға хас. □ Идеалистически, идеалистично, по-идеалистически. Донъяны
идеалистарса аңлатыу. Идеалистарса фе-керләу.
ИДЕАЛИСТИК (Р: идеалистический; И.: idealistic; Т: idealist) с.
Идеализмға бәйле, идеализмға хас фекер менән һуғарылған. □ Идеалистический, идеалистичный. Идеалистик фекер. Идеалистик фәлсәфә. Идеалистик ҡараш.
ИДЕАЛЛАШТЫРЫЛЫУ (идеаллаш-тырыл-) ҡ. төш. ҡар. идеаллаштырыу, страд, от идеаллаштырыу.
ИДЕАЛЛАШТЫРЫП БИРЕҮ (идеаллаштырып бир-) (Р: идеализировать; И.: idealize; Т.: idealize etmek) ҡ.
Берәй нәмәне, күренеште йәки кешене ысын булмышынан яҡшыраҡ итеп биреү. □ Идеализировать. Повестағы геройҙарҙы идеаллаштырып биреу.
ИДЕАЛЛАШТЫРЫУ (идеаллаштыр-) (Р: идеализировать; И.: idealize; T.: idealleştirmek) ҡ.
Берәй нәмәне, күренеште йәки кешене ысын булмышынан яҡшыраҡ итеп күҙ алдына килтереү йәки һүрәтләү; ысынбарлыҡтан ситләшеү. □ Идеализировать. // Идеализация, идеализирование. Идеаллаштырып биреу. Идеаллаштырып бөтөрөу. И Халыҡ ижадында кесене (кинйә улды, кинйә ҡыҙҙы) һәр яҡтан идеаллаштырыу — ғөмумән, фольклор эстетикаһының мөһим законы ул. К. Мәргән.
ИДЕАЛЛЕК (идеаллеге) (Р.: идеальность; И.: ideality; T.: kusursuzluk) и.
Кәмселекһеҙлек, яҡшылыҡ. □ Идеальность. Идеаллек сифаты.
ИДЕАЛЬ [рус. < фр. < гр. idea ‘төшөнсә’] (Р: идеальный; И.: ideal; Т.: ideal) с.
1. фәлс. Хыялдағы, аңдағы. □ Идеальный. Тышҡы донъяны сағылдырған идеаль образ. Идеаль ҡараш.
2. ҡар. өлгөлө. ■ Халыҡ Ҡуҙыйкурпәс-те уҙ заманының идеаль геройы дәрәжәһенә кутәргән, һәм эпик батыр образында ниндәй яҡшы сифаттарҙы курергә теләһә, уны шундай сифаттар менән биҙәгән. Ә. Сөләймәнов. Ауырлыҡ уларҙы [Гизелла менән Сәлимде]
661
курсу, аңлау өсөн донъяны. М. Хәй. [Зөләйха:] Идеалдар бит ҡала. Кешеләр генә уҙгәрә. Г. Ғиззәтуллина.
2. Иң камил өлгө, иң юғары дәрәжә. □ Идеал. Матурлыҡ идеалы. Батырлыҡ идеалы. ■ [Таня:] Ҡартлыҡ тупһаһына баҫһам да, мөхәббәт эҙләйем, уҙемдең идеалымды табаһым килә. Р. Камал. Әй, Ғәлиәскәр Камал, Әкбәп Ҡамалды идеал ит, барлыҡ артистарға ҡаршы бойкотыңды иғлан ит! Ш. Бабич.
ИДЕАЛИЗМ [рус. < фр. < лат. < гр. idea} (Р.: идеализм; И.: dealism; T.: idealizm) и. фәлс.
1. Аңды, рухты, идеяны бөтә булған нәмәнең нигеҙе тип иҫәпләп, материализмға ҡапма-ҡаршы ҡуйған фәлсәфәүи йүнәлеш. □ Идеализм. Идеализм тәғлимәттәре. Идеализм йунәлештәре.
2. Юғары идеяларға бирелгәнлек, ысын күңелдән ышанғанлыҡ. □ Идеализм. Идеализм куренештәре. Идеализм яҡлы булыу.
3. һөйл. Ысынбарлыҡты идеаллаштырыу һәүәҫлеге. □ Идеализм. Идеализмға бирелеу.
ИДЕАЛИСЛЫҠ (идеалислығы) (Р: идеализм; И.: idealism; T.: idealizm, ülkücülük) и.
Идеализм менән һуғарылған, юғары идеяларға бирелгәнлек. Идеализм. / Идеалистический. Уға идеалислыҡ хас.
ИДЕАЛИСТ [рус. < гр. idialiste} (Р: идеалист; И.: idealist; Т.: idealist) и.
1. Идеалистик фәлсәфә яҡлы кеше. □ Идеалист. ■ Идеалистар рухи башланғысты, идеяны донъяның төп нигеҙе итеп иҫәпләйҙәр. Картотека фондынан.
2. Юғары идеалдарға бирелеп, шуның менән йәшәгән кеше. □ Идеалист. Идеалист булыу.
3. һөйл. Ысынбарлыҡты идеаллаштырырға яратҡан хыяли кеше. □ Идеалист (мечтатель). Тормошта — ул идеалист.
ИДЕАЛИСТАРСА (Р: идеалистически; И.: idealistically; T.: idealistler gibi) р.
Идеалистарға хас. □ Идеалистически, идеалистично, по-идеалистически. Донъяны
идеалистарса аңлатыу. Идеалистарса фе-керләу.
ИДЕАЛИСТИК (Р: идеалистический; И.: idealistic; Т: idealist) с.
Идеализмға бәйле, идеализмға хас фекер менән һуғарылған. □ Идеалистический, идеалистичный. Идеалистик фекер. Идеалистик фәлсәфә. Идеалистик ҡараш.
ИДЕАЛЛАШТЫРЫЛЫУ (идеаллаш-тырыл-) ҡ. төш. ҡар. идеаллаштырыу, страд, от идеаллаштырыу.
ИДЕАЛЛАШТЫРЫП БИРЕҮ (идеаллаштырып бир-) (Р: идеализировать; И.: idealize; Т.: idealize etmek) ҡ.
Берәй нәмәне, күренеште йәки кешене ысын булмышынан яҡшыраҡ итеп биреү. □ Идеализировать. Повестағы геройҙарҙы идеаллаштырып биреу.
ИДЕАЛЛАШТЫРЫУ (идеаллаштыр-) (Р: идеализировать; И.: idealize; T.: idealleştirmek) ҡ.
Берәй нәмәне, күренеште йәки кешене ысын булмышынан яҡшыраҡ итеп күҙ алдына килтереү йәки һүрәтләү; ысынбарлыҡтан ситләшеү. □ Идеализировать. // Идеализация, идеализирование. Идеаллаштырып биреу. Идеаллаштырып бөтөрөу. И Халыҡ ижадында кесене (кинйә улды, кинйә ҡыҙҙы) һәр яҡтан идеаллаштырыу — ғөмумән, фольклор эстетикаһының мөһим законы ул. К. Мәргән.
ИДЕАЛЛЕК (идеаллеге) (Р.: идеальность; И.: ideality; T.: kusursuzluk) и.
Кәмселекһеҙлек, яҡшылыҡ. □ Идеальность. Идеаллек сифаты.
ИДЕАЛЬ [рус. < фр. < гр. idea ‘төшөнсә’] (Р: идеальный; И.: ideal; Т.: ideal) с.
1. фәлс. Хыялдағы, аңдағы. □ Идеальный. Тышҡы донъяны сағылдырған идеаль образ. Идеаль ҡараш.
2. ҡар. өлгөлө. ■ Халыҡ Ҡуҙыйкурпәс-те уҙ заманының идеаль геройы дәрәжәһенә кутәргән, һәм эпик батыр образында ниндәй яҡшы сифаттарҙы курергә теләһә, уны шундай сифаттар менән биҙәгән. Ә. Сөләймәнов. Ауырлыҡ уларҙы [Гизелла менән Сәлимде]
661