Рус
Баш
Академический словарь башкирского языка. Том III. Страница 681
Поиск по словарям
ИКЕГӘ
аптырауҙа булған хәл. □ Меж двух огней. [Әсәһе — Гөлйөҙөмгә:] Мин ҡалай итәйем инде, ике уртала, ҡайһығыҙға булайым?.. Ни эшләп улай итеп атайың биргән ергә бармайым тигән хәбәр сығараһың? Һ. Дәүләтшина. Ике ут араһында <ҡалыу, булыу> 1) ҡапма-ҡаршы яҡтарҙың ҡайһыһына ҡушылырға белмәй, хәүефле хәлдә (тороу). □ Меж двух огней. ■ Саҡай Солтанов та ике ут араһында уртәләнә хәҙер. Б. Бикбай; 2) ҡапма-ҡаршы булған мәсьәләне хәл итә алмай үрһәләнеү. □ соотв. Между молотом и наковальней. ■ Абдулла ла ошондай ике ут араһында йөрой. Үҙе Зәлифәне ғәләмәт бер талпыныу менән һөйә, әуның менән осрашып һөйләшеу тугел, яҡын барырға ла баҙнат итмәй. Н. Мусин. Ике һүҙҙең берендә (йәки береһендә) бик йыш, туҡтауһыҙ. □ На каждом слове, то и дело (упоминать кого-что-л.). ■ Фәхри уҙе сығыш яһауын яһаманы, ләкин ике һуҙҙең берендә: «Шулай кәрәк...» — тип һәр кемде ҡеуәтләп ултырҙы. Б. Бикбай. Ике яҡлы бәке (бысаҡ) юха. □ Подхалим. ■ Ул саҡта [Дилбәр] «уҙ» булғас, бының [иренең сит кешеләргә ҡарата бәғерһеҙлеген] ике яҡлы бысаҡ шикелле ни тиклем хәуефле икәненә иҫәп бирмәгән. Г. Ғиззәтуллина. Ике яры икегә бүленеп. □ Отдельно, раздельно. Ике яры йәшәу. Ике {йәки ете) ятып бер төшөнә инмәү уйлап та ҡарамау; иҫ китмәү. □ соотв. И в ус себе не дует. ■ Мин ҡәләм тота башлаған замандарҙа ҡағыҙ-ҡәләм тигән йән аҙыҡтары куптәрҙең ике ятып бер төшөнә лә кермәй ине, тиһәм, ул саҡлы ныҡ хаталанмамдыр. Ғ. Ғүмәр.
ИКЕ II (Р.: двойка; И.: a two; T.: ikili) и.
Биш баллы баһа системаһындағы «насар» билдәһе. □ Двойка, неудовлетворительно. Ике билдәһе. Икегә уҡыу. Ике ҡуйыу.
ИКЕ АҘНАЛЫҠ (аҙналығы) (Р.: двухнедельник; И.: two-week; T.: iki haftasına) и.
Ике аҙна дауам иткән сара. □ Двухнедельник. /Двухнедельный. Ике аҙналыҡ уткәреу. Ике аҙналыҡ ял.
ИКЕ АЙЛЫҠ (айлығы) (Р: двухмесячник; И.: bi-montly; T.: iki aylık) и.
Ике ай дауам иткән сара. □ Двухмесячник. / Двухмесячный. Ике айлыҡ иғлан итеу. Ике айлыҡ уткәреу.
ИКЕ АУЫҘЛЫЛАР и. зоол. ҡар. ҡуш ауыҙлылар.
ИКЕБАНА [рус. < япон. икэ ‘тормош’ + бана ‘тере сәскәләр’] (Р: икебана; И.: ikebana; T.: ikebana) и.
1. Японияла гөлләмә төҙөү сәнғәте. □ Икебана (японское искусство аранжировки; создание композиций из срезанных цветов). Икебана сәнғәте.
2. Ошо сәнғәт нормаһы буйынса төҙөлгән гөлләмә. □ Икебана (букет).
ИКЕ БАҪЫУЛЫ (Р: двуполье; И.: two-field rotation of crops; T.: almaşlı ekim) и. a. х.
Ерҙе эшкәртеү маҡсатында, йыл һайын уның яртыһын пар аҫтында ҡалдырыу ысулы. □ Двуполье (способ обработку земли, при котором ежегодно половина земли остаётся под паром). Баҫыуҙы эшкәрткәндә ике баҫыулы ысулды ҡулланыу.
ИКЕ БАШЛЫ МУСКУЛ (Р: двуглавая мышца; И.: biceps; T.: iki başlı kas) и. анат.
Ҡулбаштағы ҙур мускул. □ Двуглавая мышца, бицепс.
ИКЕ БАШТАН р. диал. ҡар. барыбер.
ИКЕ ВЛАСЛЫЛЫҠ (власлылығы) (Р: двоевластие; И.: diarchy, dual power; T.: iki hükümdarh yönetim) u.
Ике төрлө властың бер үк ваҡытта йәшәүе. □ Двоевластие. ■ РФ Хөкумәте составындағы уҙгәрештәр арҡаһында уның [РФ Президентының] һәм РФ Президент Хакимиәтенең йоғонтоһо тицләште, ти белгестәр. Бындай «ике власлылыҡ» кәмендә йыл аҙағынаса дауам итәсәк. «Йәшлек», 4 март 2010.
ИКЕГӘ (Р: надвое; И.: in two; T.: ikiye) р.
Ике өлөшкә, урталай. □ Надвое, на две части. ■ Һармыт атлылары туҙмәй, ты-рым-тыраҡайыраҡ ташланырға иткәндә, Ранур уларҙы икегә айыра һалып, ике ҡабырғанан һөжум итте. 3. Ураҡсин. Икегә
681
аптырауҙа булған хәл. □ Меж двух огней. [Әсәһе — Гөлйөҙөмгә:] Мин ҡалай итәйем инде, ике уртала, ҡайһығыҙға булайым?.. Ни эшләп улай итеп атайың биргән ергә бармайым тигән хәбәр сығараһың? Һ. Дәүләтшина. Ике ут араһында <ҡалыу, булыу> 1) ҡапма-ҡаршы яҡтарҙың ҡайһыһына ҡушылырға белмәй, хәүефле хәлдә (тороу). □ Меж двух огней. ■ Саҡай Солтанов та ике ут араһында уртәләнә хәҙер. Б. Бикбай; 2) ҡапма-ҡаршы булған мәсьәләне хәл итә алмай үрһәләнеү. □ соотв. Между молотом и наковальней. ■ Абдулла ла ошондай ике ут араһында йөрой. Үҙе Зәлифәне ғәләмәт бер талпыныу менән һөйә, әуның менән осрашып һөйләшеу тугел, яҡын барырға ла баҙнат итмәй. Н. Мусин. Ике һүҙҙең берендә (йәки береһендә) бик йыш, туҡтауһыҙ. □ На каждом слове, то и дело (упоминать кого-что-л.). ■ Фәхри уҙе сығыш яһауын яһаманы, ләкин ике һуҙҙең берендә: «Шулай кәрәк...» — тип һәр кемде ҡеуәтләп ултырҙы. Б. Бикбай. Ике яҡлы бәке (бысаҡ) юха. □ Подхалим. ■ Ул саҡта [Дилбәр] «уҙ» булғас, бының [иренең сит кешеләргә ҡарата бәғерһеҙлеген] ике яҡлы бысаҡ шикелле ни тиклем хәуефле икәненә иҫәп бирмәгән. Г. Ғиззәтуллина. Ике яры икегә бүленеп. □ Отдельно, раздельно. Ике яры йәшәу. Ике {йәки ете) ятып бер төшөнә инмәү уйлап та ҡарамау; иҫ китмәү. □ соотв. И в ус себе не дует. ■ Мин ҡәләм тота башлаған замандарҙа ҡағыҙ-ҡәләм тигән йән аҙыҡтары куптәрҙең ике ятып бер төшөнә лә кермәй ине, тиһәм, ул саҡлы ныҡ хаталанмамдыр. Ғ. Ғүмәр.
ИКЕ II (Р.: двойка; И.: a two; T.: ikili) и.
Биш баллы баһа системаһындағы «насар» билдәһе. □ Двойка, неудовлетворительно. Ике билдәһе. Икегә уҡыу. Ике ҡуйыу.
ИКЕ АҘНАЛЫҠ (аҙналығы) (Р.: двухнедельник; И.: two-week; T.: iki haftasına) и.
Ике аҙна дауам иткән сара. □ Двухнедельник. /Двухнедельный. Ике аҙналыҡ уткәреу. Ике аҙналыҡ ял.
ИКЕ АЙЛЫҠ (айлығы) (Р: двухмесячник; И.: bi-montly; T.: iki aylık) и.
Ике ай дауам иткән сара. □ Двухмесячник. / Двухмесячный. Ике айлыҡ иғлан итеу. Ике айлыҡ уткәреу.
ИКЕ АУЫҘЛЫЛАР и. зоол. ҡар. ҡуш ауыҙлылар.
ИКЕБАНА [рус. < япон. икэ ‘тормош’ + бана ‘тере сәскәләр’] (Р: икебана; И.: ikebana; T.: ikebana) и.
1. Японияла гөлләмә төҙөү сәнғәте. □ Икебана (японское искусство аранжировки; создание композиций из срезанных цветов). Икебана сәнғәте.
2. Ошо сәнғәт нормаһы буйынса төҙөлгән гөлләмә. □ Икебана (букет).
ИКЕ БАҪЫУЛЫ (Р: двуполье; И.: two-field rotation of crops; T.: almaşlı ekim) и. a. х.
Ерҙе эшкәртеү маҡсатында, йыл һайын уның яртыһын пар аҫтында ҡалдырыу ысулы. □ Двуполье (способ обработку земли, при котором ежегодно половина земли остаётся под паром). Баҫыуҙы эшкәрткәндә ике баҫыулы ысулды ҡулланыу.
ИКЕ БАШЛЫ МУСКУЛ (Р: двуглавая мышца; И.: biceps; T.: iki başlı kas) и. анат.
Ҡулбаштағы ҙур мускул. □ Двуглавая мышца, бицепс.
ИКЕ БАШТАН р. диал. ҡар. барыбер.
ИКЕ ВЛАСЛЫЛЫҠ (власлылығы) (Р: двоевластие; И.: diarchy, dual power; T.: iki hükümdarh yönetim) u.
Ике төрлө властың бер үк ваҡытта йәшәүе. □ Двоевластие. ■ РФ Хөкумәте составындағы уҙгәрештәр арҡаһында уның [РФ Президентының] һәм РФ Президент Хакимиәтенең йоғонтоһо тицләште, ти белгестәр. Бындай «ике власлылыҡ» кәмендә йыл аҙағынаса дауам итәсәк. «Йәшлек», 4 март 2010.
ИКЕГӘ (Р: надвое; И.: in two; T.: ikiye) р.
Ике өлөшкә, урталай. □ Надвое, на две части. ■ Һармыт атлылары туҙмәй, ты-рым-тыраҡайыраҡ ташланырға иткәндә, Ранур уларҙы икегә айыра һалып, ике ҡабырғанан һөжум итте. 3. Ураҡсин. Икегә
681