Рус
Баш
Академический словарь башкирского языка. Том III. Страница 689
Поиск по словарям
ИКСӘҮ
Әҙ генә, саҡ ҡына; әҙ-мәҙ. □ Понемногу, мало-помалу; более или менее, немного. ■ Русса икмәк-тоҙлоҡ ҡына белгән, урыҫтар менән бөтөнләй аралашмаған Рабиға уҙен нисек тоторға белмәй аҙапланды. М. Хужин. Бында [педагогия училищеһында] инде әлеге Кушнарендағы әбей һабаҡтары килеште, урыҫ телен икмәк-тоҙлоҡтан да артыҡ беләм, имеш. 3. Ураҡсин. Икмәк-тоҙлоҡ уҡырға, яҙырға, һанарға өйрәнгәс, Камила түтәйе уға [Мәликәгә] мәктәпкә барыуҙы тыйҙы. Т. Ғарипова.
ИКМӘК-ТӨЙӨР (Р.: сухомятка; И.: dry food; T.: abuk çabuk) и. диал.
Ҡоро аҙыҡ. □ Сухомятка. Юлға икмәк-төйөр алыу. Икмәк-төйөр менән тамаҡ ялғау.
ИКМӘК УБЫРЫ и. ҡар. мәскәй 2.
ИКМӘКХАНА (Р.: пекарня; И.: bakery, bakehouse; T.: ekmek fırını) и.
Икмәк бешерә торған бәләкәй предприятие. □ Пекарня. Икмәкхана асыу. Икмәк-ханала эшләу. ■ Красноусолда бер нисә урында шәхси икмәкхана эшләй. «Табын», 12 сентябрь 2010.
ИКМӘК ҺАЛЫУ (икмәк һал-) ҡ. ҡар. икмәк бешереү. Мейескә икмәк һалыу.
ИКМӘК ҺАТЫУСЫ (Р: булочник; И.: baker; T: ekmekçi) и.
Икмәк (1) һатҡан кеше. □ Булочник, хлебодар; продавец. Икмәк һатыусы булып эшләу.
ИКМӘК ҺАУЫТЫ (Р: хлебница; И.: breadbasket, bread bin; T: ekmek tabağı) u.
Икмәк һалыу өсөн тәғәйенләнгән һауыт. □ Хлебница. Кәштәлә төрлө икмәк һауыттары теҙеп ҡуйылған.
ИКМӘКҺЕҘЛЕК (икмәкһеҙлеге) (Р: бесхлебье; И.: absence of bread; T: ekmek-sizlik) u.
Икмәк булмау хәле. □ Бесхлебье, отсутствие хлеба. Икмәкһеҙлектән интегеү.
ИКМӘК-ҺЫУ МЕНӘН ЙӘШӘҮ (ик-мәк-һыу менән йәшә-) (Р: жить впроголодь; И.: half starving; T: aç yaşamak) ҡ.
Ашау яғы насар булыу. □ Жить впроголодь. Хәҙерге заманда аҡсаһыҙлыҡтан ик-мәк-һыу менән йәшәгәндәр ҙә юҡ тугел.
ИКОНА [рус.] и. ҡар. тәре.
ИКОНОСТАС [рус. < гр. eikon ‘һүрәт’ + stasis ‘торған урыны’] (Р: иконостас; И.: iconostasis; T: Doğu kiliselerinde en mukaddes yeri) и.
Христиан храмдарының бер өлөшө. □ Иконостас {алтарная перегородка). Иконостас үҙенсәлектәре. Иконостас биҙәктәре.
ИКРА [рус.] и.
1. ҡар. ыуылдырыҡ. ■ [Мағазов] нимә генә килтертмәне:.. ҡыҙыл, ҡара икра, треска бауыры, апельсин, лимон-фәлән тураһында һуҙ ҙә юҡ. Р. Солтангәрәев.
2. Йәшелсәне һ. б. ваҡлап, иҙеп әҙерләнгән ашамлыҡ. □ Икра. Йәшелсә икраһы. Икра эшләу. Кабаҡ икраһы.
ИКРАМ [ғәр. е*»] (Р: уважение; И.: respect, esteem; T: saygı) и. иҫк. t
Ихтирам, ҡәҙер-хөрмәт. □ Уважение, почитание, почёт, почтение. Икрам йөҙөнән. Икрам менән иҫкә алыу.
ИКРАМ ИТЕҮ (икрам ит-) (Р: почитать;
И.: honour; revere; T: saygısı olmak) ҡ.
Хөрмәтләү, ололау. □ Чтить, почитать, уважать кого', оказывать уважение, почтение, честь кому. Ололарҙы икрам итеу. ■ Икрам итәм Берҙән-берҙе, Тәңребеҙҙе. Бәйеттән.
ИКРӘНЕҮ (икрән-) (Р: кричать; И.: cry, shout; bark (at); T: bağırmak) ҡ. диал.
Екеренеү. □ Кричать; гаркать, орать на кого. Юҡ-барға икрәнеу. Икрәнеп йөрөү.
ИКС [рус.] (Р: икс; И.: letter X; T: iks) и.
1. Латин алфавитында аҙаҡтан өсөнсө хәреф. □ Икс.
2. мат. Шул хәреф менән күрһәтелгән билдәһеҙ дәүмәл (х). □ Икс. Икс һанының бөтөн өлөшө.
3. һөйл. Билдәһеҙ кешене йәки кешенең исемен махсус әйтергә теләмәгәндә ҡулланылған шартлы билдә. □ Условное обозначение неизвестного или неназываемого лица.
ИКСӘҮ (иксә-) (Р: точить ножницы; И.: clank, clang; T.: şangırdamak) ҡ.
689
Әҙ генә, саҡ ҡына; әҙ-мәҙ. □ Понемногу, мало-помалу; более или менее, немного. ■ Русса икмәк-тоҙлоҡ ҡына белгән, урыҫтар менән бөтөнләй аралашмаған Рабиға уҙен нисек тоторға белмәй аҙапланды. М. Хужин. Бында [педагогия училищеһында] инде әлеге Кушнарендағы әбей һабаҡтары килеште, урыҫ телен икмәк-тоҙлоҡтан да артыҡ беләм, имеш. 3. Ураҡсин. Икмәк-тоҙлоҡ уҡырға, яҙырға, һанарға өйрәнгәс, Камила түтәйе уға [Мәликәгә] мәктәпкә барыуҙы тыйҙы. Т. Ғарипова.
ИКМӘК-ТӨЙӨР (Р.: сухомятка; И.: dry food; T.: abuk çabuk) и. диал.
Ҡоро аҙыҡ. □ Сухомятка. Юлға икмәк-төйөр алыу. Икмәк-төйөр менән тамаҡ ялғау.
ИКМӘК УБЫРЫ и. ҡар. мәскәй 2.
ИКМӘКХАНА (Р.: пекарня; И.: bakery, bakehouse; T.: ekmek fırını) и.
Икмәк бешерә торған бәләкәй предприятие. □ Пекарня. Икмәкхана асыу. Икмәк-ханала эшләу. ■ Красноусолда бер нисә урында шәхси икмәкхана эшләй. «Табын», 12 сентябрь 2010.
ИКМӘК ҺАЛЫУ (икмәк һал-) ҡ. ҡар. икмәк бешереү. Мейескә икмәк һалыу.
ИКМӘК ҺАТЫУСЫ (Р: булочник; И.: baker; T: ekmekçi) и.
Икмәк (1) һатҡан кеше. □ Булочник, хлебодар; продавец. Икмәк һатыусы булып эшләу.
ИКМӘК ҺАУЫТЫ (Р: хлебница; И.: breadbasket, bread bin; T: ekmek tabağı) u.
Икмәк һалыу өсөн тәғәйенләнгән һауыт. □ Хлебница. Кәштәлә төрлө икмәк һауыттары теҙеп ҡуйылған.
ИКМӘКҺЕҘЛЕК (икмәкһеҙлеге) (Р: бесхлебье; И.: absence of bread; T: ekmek-sizlik) u.
Икмәк булмау хәле. □ Бесхлебье, отсутствие хлеба. Икмәкһеҙлектән интегеү.
ИКМӘК-ҺЫУ МЕНӘН ЙӘШӘҮ (ик-мәк-һыу менән йәшә-) (Р: жить впроголодь; И.: half starving; T: aç yaşamak) ҡ.
Ашау яғы насар булыу. □ Жить впроголодь. Хәҙерге заманда аҡсаһыҙлыҡтан ик-мәк-һыу менән йәшәгәндәр ҙә юҡ тугел.
ИКОНА [рус.] и. ҡар. тәре.
ИКОНОСТАС [рус. < гр. eikon ‘һүрәт’ + stasis ‘торған урыны’] (Р: иконостас; И.: iconostasis; T: Doğu kiliselerinde en mukaddes yeri) и.
Христиан храмдарының бер өлөшө. □ Иконостас {алтарная перегородка). Иконостас үҙенсәлектәре. Иконостас биҙәктәре.
ИКРА [рус.] и.
1. ҡар. ыуылдырыҡ. ■ [Мағазов] нимә генә килтертмәне:.. ҡыҙыл, ҡара икра, треска бауыры, апельсин, лимон-фәлән тураһында һуҙ ҙә юҡ. Р. Солтангәрәев.
2. Йәшелсәне һ. б. ваҡлап, иҙеп әҙерләнгән ашамлыҡ. □ Икра. Йәшелсә икраһы. Икра эшләу. Кабаҡ икраһы.
ИКРАМ [ғәр. е*»] (Р: уважение; И.: respect, esteem; T: saygı) и. иҫк. t
Ихтирам, ҡәҙер-хөрмәт. □ Уважение, почитание, почёт, почтение. Икрам йөҙөнән. Икрам менән иҫкә алыу.
ИКРАМ ИТЕҮ (икрам ит-) (Р: почитать;
И.: honour; revere; T: saygısı olmak) ҡ.
Хөрмәтләү, ололау. □ Чтить, почитать, уважать кого', оказывать уважение, почтение, честь кому. Ололарҙы икрам итеу. ■ Икрам итәм Берҙән-берҙе, Тәңребеҙҙе. Бәйеттән.
ИКРӘНЕҮ (икрән-) (Р: кричать; И.: cry, shout; bark (at); T: bağırmak) ҡ. диал.
Екеренеү. □ Кричать; гаркать, орать на кого. Юҡ-барға икрәнеу. Икрәнеп йөрөү.
ИКС [рус.] (Р: икс; И.: letter X; T: iks) и.
1. Латин алфавитында аҙаҡтан өсөнсө хәреф. □ Икс.
2. мат. Шул хәреф менән күрһәтелгән билдәһеҙ дәүмәл (х). □ Икс. Икс һанының бөтөн өлөшө.
3. һөйл. Билдәһеҙ кешене йәки кешенең исемен махсус әйтергә теләмәгәндә ҡулланылған шартлы билдә. □ Условное обозначение неизвестного или неназываемого лица.
ИКСӘҮ (иксә-) (Р: точить ножницы; И.: clank, clang; T.: şangırdamak) ҡ.
689