Рус
Баш
Академический словарь башкирского языка. Том III. Страница 703
Поиск по словарям
ИЛЛЮМИНАЦИЯ
Д. Бүләков. Илленсе йәште ҡыуған әсәһенең ҡасан да булһа ҡыҙып киткәнен йәки берәйһен ғәйепһеҙ рәнйеткәнен иҫләмәй Миңлеғәле. Я. Хамматов.
ИЛЛЕШӘР (Р.: по пятьдесят; И.: fifty each; T.: ellişer) бул. һ.
Һәр береһе иллегә тиң. □ По пятьдесят. ■ Арҡырыһы-буйы иллешәр аҙым самаһы ғына тип-тигеҙ тубә өҫтөндә, бер ҡарағанда, килбәтһеҙ оло ҡош һынын хә-терләтеусе, икенсе ҡараһаң, бәләкәс кенә самолётҡа, унан да бигерәк ҙур энәғараҡҡа оҡшаш ниндәйҙер ҡоролма тора. Ә. Хәкимов. Бағауылдар төнөн генә тугел, көндөҙ ҙә һаҡҡа сыға башланы, мылтыҡ — ҡылыслы һыбай кешеләр дала эсенә иллешәр саҡрымға уҡ инеп куҙәтергә тейеш булып китте. 3. Ураҡсин.
ИЛЛЕШӘРЛӘП (Р: по пятьдесят; И.: fifty each; T.: ellişer) р.
Һәр береһен иллегә тиң итеп. □ По пятьдесят, по пятидесяти. Иллешәрләп бәйләу. Иллешәрләп ултыртыу.
ИЛ МӨСТӘНЕ и. диал. ҡар. ауылсы 1.
ИЛЛӘ I ымл. ҡар. илла I. ■ Иллә хәйләкәр ҙә һуң һин, ни кем, Сәхибгәрәй энем. И. Ғиззәтуллин. Иллә был Кейеҙбай улым башлы ла булып сыҡты һуң! Әкиәттән.
ИЛЛӘ II кире терк. ҡар. илла III. ■ Хәҙер пугачёвсыларҙы конвой йөрөтмәй, иллә куҙ ҙә яҙҙырмайҙар. Б. Рафиҡов. [Әхмәҙиә:] Пугач менән Салауат яуында беҙҙең ауыл кешеләре лә ҡатнашҡан. Дөрөҫ, яҙыуҙа, китапта осрата алғаным юҡ, иллә ҡарттар шулай һөйләй торғайны. Р. Солтангәрәев.
ИЛЛӘ-МӘГӘР ымл. ҡар. илла I. ■ Бер нәмә лә курмәнем. Иллә-мәгәр иртән торо-уыма таш тоҙ бәләкәйләнә төшкәйне, — тип әйтте, ти. Әкиәттән.
ИЛЛӘ-МӘГӘР кире терк. ҡар. илла III. ■ Әлбиттә, гел генә шәп тә, дөрөҫ уй ҙа килмәйҙер әҙәм башына, иллә-мәгәр бутәндең бында ни эше бар? Р. Солтангәрәев. Ҡарабайҙың мал-тыуары ишле булған, ырыуҙаштарын да ул мал аҫрауға һәуәҫләндергән. Уның өс бисәһе булған, иллә-мәгәр береһенән
дә бала булмаған. «Ҡуҙыйкүрпәс менән Маянһылыу».
ИЛЛЮЗИОНИЗМ [рус. < лат. illusio ‘ялған’] (Р: иллюзионизм; И.: illusionism; T.: hokkabazlık) и.
Махсус ҡорамал ярҙамында төрлө фокус күрһәтеү эше. □ Иллюзионизм. Иллюзионизм серҙәре.
ИЛЛЮЗИОНИСТ [рус.] (Р: иллюзионист; И.: illusionist; T.: illüzyonist) и.
Циркта фокус күрһәткән артист. □ Иллюзионист; фокусник. Иллюзионист сығышы.
ИЛЛЮЗИЯ [рус. < фр. illusion ‘хата’] (Р: иллюзия; И.: illusion; T.: yanılsama) и.
1. Тойғоноң алдауы нигеҙендә ысынбарлыҡты боҙоп күҙ алдына килтереү.
□ Иллюзия. ■ Үксәләренә баҫып килгән ҡартлыҡтан ҡурҡыу тойғоһонан ҡотолоуҙың иң еңел юлы — йәшлек иллюзияһы тыуҙырыу. «Башҡортостан ҡыҙы», № 8,2010.
2. Тормошҡа ашмай торған өмөт, хыял.
□ Иллюзия. Төрлө иллюзиялар менән йәшәу.
ИЛЛЮЗОР [рус. < лат. illusorius] (Р: ил-люзор; И.: illusionary; T: yanılsama) с.
Хыялдағы, тормошҡа ашмай торған.
□ Иллюзорный. Иллюзор уйҙар менән йәшәу.
ИЛЛЮМИНАТОР I [рус. < лат. illuminator ‘яҡтыртҡыс’] (Р: иллюминатор; И.: porthole; T: lomboz) и.
Герметик рәүештә ябыла торған түңәрәк тәҙрә (самолёт йәки судно һ. б. була). □ Иллюминатор. Борт иллюминаторҙары. И Ҙур шарҙы хәтерләткән өйҙәр. Тәҙрәләре лә ту-ңәрәк, әйтерһең, иллюминатор. Н. Ғәйетбаев.
ИЛЛЮМИНАТОР II [рус. < лат. illuminator ‘яҡтыртыусы’] (Р.: иллюминатор; И.: illuminator; T: lomboz) и.
Иллюминация белгесе. □ Иллюминатор. Тәжрибәле иллюминатор.
ИЛЛЮМИНАЦИЯ [рус. < лат. illumi-natio ‘яҡтыртыу’] (Р: иллюминация; И.: illuminations); T.: ışıklarla donanma) и.
Берәй тантана, байрам хөрмәтенә урам, йорттарҙы биҙәү өсөн яҡтыртылған төрлө
703
Д. Бүләков. Илленсе йәште ҡыуған әсәһенең ҡасан да булһа ҡыҙып киткәнен йәки берәйһен ғәйепһеҙ рәнйеткәнен иҫләмәй Миңлеғәле. Я. Хамматов.
ИЛЛЕШӘР (Р.: по пятьдесят; И.: fifty each; T.: ellişer) бул. һ.
Һәр береһе иллегә тиң. □ По пятьдесят. ■ Арҡырыһы-буйы иллешәр аҙым самаһы ғына тип-тигеҙ тубә өҫтөндә, бер ҡарағанда, килбәтһеҙ оло ҡош һынын хә-терләтеусе, икенсе ҡараһаң, бәләкәс кенә самолётҡа, унан да бигерәк ҙур энәғараҡҡа оҡшаш ниндәйҙер ҡоролма тора. Ә. Хәкимов. Бағауылдар төнөн генә тугел, көндөҙ ҙә һаҡҡа сыға башланы, мылтыҡ — ҡылыслы һыбай кешеләр дала эсенә иллешәр саҡрымға уҡ инеп куҙәтергә тейеш булып китте. 3. Ураҡсин.
ИЛЛЕШӘРЛӘП (Р: по пятьдесят; И.: fifty each; T.: ellişer) р.
Һәр береһен иллегә тиң итеп. □ По пятьдесят, по пятидесяти. Иллешәрләп бәйләу. Иллешәрләп ултыртыу.
ИЛ МӨСТӘНЕ и. диал. ҡар. ауылсы 1.
ИЛЛӘ I ымл. ҡар. илла I. ■ Иллә хәйләкәр ҙә һуң һин, ни кем, Сәхибгәрәй энем. И. Ғиззәтуллин. Иллә был Кейеҙбай улым башлы ла булып сыҡты һуң! Әкиәттән.
ИЛЛӘ II кире терк. ҡар. илла III. ■ Хәҙер пугачёвсыларҙы конвой йөрөтмәй, иллә куҙ ҙә яҙҙырмайҙар. Б. Рафиҡов. [Әхмәҙиә:] Пугач менән Салауат яуында беҙҙең ауыл кешеләре лә ҡатнашҡан. Дөрөҫ, яҙыуҙа, китапта осрата алғаным юҡ, иллә ҡарттар шулай һөйләй торғайны. Р. Солтангәрәев.
ИЛЛӘ-МӘГӘР ымл. ҡар. илла I. ■ Бер нәмә лә курмәнем. Иллә-мәгәр иртән торо-уыма таш тоҙ бәләкәйләнә төшкәйне, — тип әйтте, ти. Әкиәттән.
ИЛЛӘ-МӘГӘР кире терк. ҡар. илла III. ■ Әлбиттә, гел генә шәп тә, дөрөҫ уй ҙа килмәйҙер әҙәм башына, иллә-мәгәр бутәндең бында ни эше бар? Р. Солтангәрәев. Ҡарабайҙың мал-тыуары ишле булған, ырыуҙаштарын да ул мал аҫрауға һәуәҫләндергән. Уның өс бисәһе булған, иллә-мәгәр береһенән
дә бала булмаған. «Ҡуҙыйкүрпәс менән Маянһылыу».
ИЛЛЮЗИОНИЗМ [рус. < лат. illusio ‘ялған’] (Р: иллюзионизм; И.: illusionism; T.: hokkabazlık) и.
Махсус ҡорамал ярҙамында төрлө фокус күрһәтеү эше. □ Иллюзионизм. Иллюзионизм серҙәре.
ИЛЛЮЗИОНИСТ [рус.] (Р: иллюзионист; И.: illusionist; T.: illüzyonist) и.
Циркта фокус күрһәткән артист. □ Иллюзионист; фокусник. Иллюзионист сығышы.
ИЛЛЮЗИЯ [рус. < фр. illusion ‘хата’] (Р: иллюзия; И.: illusion; T.: yanılsama) и.
1. Тойғоноң алдауы нигеҙендә ысынбарлыҡты боҙоп күҙ алдына килтереү.
□ Иллюзия. ■ Үксәләренә баҫып килгән ҡартлыҡтан ҡурҡыу тойғоһонан ҡотолоуҙың иң еңел юлы — йәшлек иллюзияһы тыуҙырыу. «Башҡортостан ҡыҙы», № 8,2010.
2. Тормошҡа ашмай торған өмөт, хыял.
□ Иллюзия. Төрлө иллюзиялар менән йәшәу.
ИЛЛЮЗОР [рус. < лат. illusorius] (Р: ил-люзор; И.: illusionary; T: yanılsama) с.
Хыялдағы, тормошҡа ашмай торған.
□ Иллюзорный. Иллюзор уйҙар менән йәшәу.
ИЛЛЮМИНАТОР I [рус. < лат. illuminator ‘яҡтыртҡыс’] (Р: иллюминатор; И.: porthole; T: lomboz) и.
Герметик рәүештә ябыла торған түңәрәк тәҙрә (самолёт йәки судно һ. б. була). □ Иллюминатор. Борт иллюминаторҙары. И Ҙур шарҙы хәтерләткән өйҙәр. Тәҙрәләре лә ту-ңәрәк, әйтерһең, иллюминатор. Н. Ғәйетбаев.
ИЛЛЮМИНАТОР II [рус. < лат. illuminator ‘яҡтыртыусы’] (Р.: иллюминатор; И.: illuminator; T: lomboz) и.
Иллюминация белгесе. □ Иллюминатор. Тәжрибәле иллюминатор.
ИЛЛЮМИНАЦИЯ [рус. < лат. illumi-natio ‘яҡтыртыу’] (Р: иллюминация; И.: illuminations); T.: ışıklarla donanma) и.
Берәй тантана, байрам хөрмәтенә урам, йорттарҙы биҙәү өсөн яҡтыртылған төрлө
703