Рус
Баш
Академический словарь башкирского языка. Том III. Страница 704
Поиск по словарям
ИЛЛЮМИНАЦИЯЛАНЫУ
төҫтәге ут. □ Иллюминация. Байрам иллюминацияһы. Төрлө төҫтәге иллюминация.
ИЛЛЮМИНАЦИЯЛАНЫУ (иллюминациялан-) ҡ. төш. ҡар. иллюминациялау. страд, от иллюминациялау.
ИЛЛЮМИНАЦИЯЛАУ (иллюминацияла-) (Р.: иллюминировать; И.: illuminate; T.: ışıklarla donatmak) ҡ.
Байрамдарҙа урамдарҙы, йорттарҙы яҡтыртыу, биҙәү. □ Иллюминировать, иллюминовать. Ҡаланы иллюминациялау.
ИЛЛЮМИНАЦИЯ ЯҺАУ (иллюминация яһа-) ҡ. ҡар. иллюминациялау.
ИЛЛЮСТРАТИВ с. ҡар. күргәҙмә II.
ИЛЛЮСТРАТОР [рус. < лат. illustrator ‘һүрәт төшөрөүсе’] (Р.: иллюстратор; И.: illustrator; T.: illüstrasyon ressamı) и.
Тексҡа һүрәттәр эшләүсе рәссам. □ Иллюстратор. Иллюстратор булып эшләу.
ИЛЛЮСТРАЦИЯ [рус. < лат. illustratio 'сағылыш’] (Р: иллюстрация; И.: illustration; T: resim) и.
1. Тексҡа ҡарата эшләнгән һүрәт. □ Иллюстрация. Төҫлө иллюстрация.
2. кусм. Ниҙелер күрһәтеп, асыҡлап, аңлатып торған миҫал. □ Иллюстрация.
ИЛЛЮСТРАЦИЯЛАНЫУ (иллюстрациялан-) ҡ. төш. ҡар. иллюстрациялау. страд, от иллюстрациялау.
ИЛЛЮСТРАЦИЯЛАУ (иллюстрацияла-) (Р: иллюстрировать; И.: illustrate; T: resimlemek) ҡ.
1. Тексты иллюстрация менән тәьмин итеү. □ Иллюстрировать. // Иллюстрирование. Докладты иллюстрациялау.
2. кусм. Асыҡ миҫал ярҙамында аңлатыу. □ Иллюстрировать, пояснять что-л. наглядным примером. Фекерҙе иллюстрациялау.
ИЛЛЮСТРАЦИЯЛЫ (Р: иллюстрированный; И.: illustrated; T: resimli) с.
Иллюстрация менән биҙәүле. □ Иллюстрированный. Иллюстрациялы журнал.
ИЛЛЮСТРАЦИЯ ЯҺАУ (иллюстрация яһа-) ҡ. ҡар. иллюстрациялау. Китапҡа иллюстрация яһау.
ИЛПӘК [боронғо төрки эл\ (Р: приветливый; И.: affable, friendly; T: güleryüzlü) с. диал.
1. Илгәҙәк. □ Приветливый, любезный, радушный. Илпәк бала.
2. Сапсан, уйнаҡлап торған (атҡа ҡарата). □ Ретивый, живой (о коне). Илпәк атты ауыҙлыҡлау.
ИЛСЕ I (Р: посол; И.: ambassador; T: elçi) и.
1. Юғары дәрәжәле дипломатик вәкил.
□ Посол, посланник. / Посольский, посланнический. Сит ил илсеһе. Рәсәй илсеһе. Илсе итеп тәғәйенләу.
2. Үҙ-ара һуғыш алып барған ил йәки ғәскәрҙең береһенән икенсеһенә һөйләшергә ебәрелгән кеше. □ Парламентёр, посредник. / Парламентёрский. ■ Төшауыуғаил-селәр имен-аман был яҡҡа кире сыҡты, ләкин Бодархандыц яуабы утә лә насар ине: уҡты һындырып кире һонған, уҙ уғын бирмәгән, бал менән тирене алмаған. 3. Ураҡсин. Илселәр килеп киткәндән һуц, бер ай самаһы ваҡыт уткәнен көтөп торҙо ла, Шаҡман турә һеңрән ырыуы башлығының ҡыҙына яусы ебәрҙе. К. Мәргән. • Илсегә улем юҡ. Әйтем. Иренсәкте илсе итһәң, илеңә яу килтерер. Әйтем.
3. тар. Мөһим йомош, маҡсат менән халыҡтар төркөмөнән ебәрелгән вәкил.
□ Представитель, доверенное лицо. 9 Теге ҡарт батша утенес хаты яҙып, егерме илсе, ҡырҡ һаҡсы ебәреп, Таҙҙы уҙ батшалығына килтертте, ти. Әкиәттән.
4. кусм. Хәбәр килтереүсе; алдан хәбәр итеүсе. □ Вестник.
5. дини. Пәйғәмбәр. □ Пророк, прорицатель. Алла илсеһе. И [Аҡ Хәмиҙә:] Ай, әттәгенәһе, Хызыр Ильяс ул Хоҙай илсеһе лә; мин дә, ул да (Әлфирәгә төрттө), анау ҙа (Зөлҡәрнәйгә төрттө) Алла бәндәһе генәбеҙ. Р. Камал. [Буре — Исраилға:] Һин бит у ҙең Алланың бер рәсулеһең, хаҡ ебәргән илселәрҙең береһеһең. «Ҡиссаи Йософ». [Әулиә ҡарт — батырҙарға:] Әммә Мөхәммәт илсеһе буламын мин, һеҙгә ярҙам итер өсөн килгәнмен мин, дейеуҙең йәнен бергә
704
төҫтәге ут. □ Иллюминация. Байрам иллюминацияһы. Төрлө төҫтәге иллюминация.
ИЛЛЮМИНАЦИЯЛАНЫУ (иллюминациялан-) ҡ. төш. ҡар. иллюминациялау. страд, от иллюминациялау.
ИЛЛЮМИНАЦИЯЛАУ (иллюминацияла-) (Р.: иллюминировать; И.: illuminate; T.: ışıklarla donatmak) ҡ.
Байрамдарҙа урамдарҙы, йорттарҙы яҡтыртыу, биҙәү. □ Иллюминировать, иллюминовать. Ҡаланы иллюминациялау.
ИЛЛЮМИНАЦИЯ ЯҺАУ (иллюминация яһа-) ҡ. ҡар. иллюминациялау.
ИЛЛЮСТРАТИВ с. ҡар. күргәҙмә II.
ИЛЛЮСТРАТОР [рус. < лат. illustrator ‘һүрәт төшөрөүсе’] (Р.: иллюстратор; И.: illustrator; T.: illüstrasyon ressamı) и.
Тексҡа һүрәттәр эшләүсе рәссам. □ Иллюстратор. Иллюстратор булып эшләу.
ИЛЛЮСТРАЦИЯ [рус. < лат. illustratio 'сағылыш’] (Р: иллюстрация; И.: illustration; T: resim) и.
1. Тексҡа ҡарата эшләнгән һүрәт. □ Иллюстрация. Төҫлө иллюстрация.
2. кусм. Ниҙелер күрһәтеп, асыҡлап, аңлатып торған миҫал. □ Иллюстрация.
ИЛЛЮСТРАЦИЯЛАНЫУ (иллюстрациялан-) ҡ. төш. ҡар. иллюстрациялау. страд, от иллюстрациялау.
ИЛЛЮСТРАЦИЯЛАУ (иллюстрацияла-) (Р: иллюстрировать; И.: illustrate; T: resimlemek) ҡ.
1. Тексты иллюстрация менән тәьмин итеү. □ Иллюстрировать. // Иллюстрирование. Докладты иллюстрациялау.
2. кусм. Асыҡ миҫал ярҙамында аңлатыу. □ Иллюстрировать, пояснять что-л. наглядным примером. Фекерҙе иллюстрациялау.
ИЛЛЮСТРАЦИЯЛЫ (Р: иллюстрированный; И.: illustrated; T: resimli) с.
Иллюстрация менән биҙәүле. □ Иллюстрированный. Иллюстрациялы журнал.
ИЛЛЮСТРАЦИЯ ЯҺАУ (иллюстрация яһа-) ҡ. ҡар. иллюстрациялау. Китапҡа иллюстрация яһау.
ИЛПӘК [боронғо төрки эл\ (Р: приветливый; И.: affable, friendly; T: güleryüzlü) с. диал.
1. Илгәҙәк. □ Приветливый, любезный, радушный. Илпәк бала.
2. Сапсан, уйнаҡлап торған (атҡа ҡарата). □ Ретивый, живой (о коне). Илпәк атты ауыҙлыҡлау.
ИЛСЕ I (Р: посол; И.: ambassador; T: elçi) и.
1. Юғары дәрәжәле дипломатик вәкил.
□ Посол, посланник. / Посольский, посланнический. Сит ил илсеһе. Рәсәй илсеһе. Илсе итеп тәғәйенләу.
2. Үҙ-ара һуғыш алып барған ил йәки ғәскәрҙең береһенән икенсеһенә һөйләшергә ебәрелгән кеше. □ Парламентёр, посредник. / Парламентёрский. ■ Төшауыуғаил-селәр имен-аман был яҡҡа кире сыҡты, ләкин Бодархандыц яуабы утә лә насар ине: уҡты һындырып кире һонған, уҙ уғын бирмәгән, бал менән тирене алмаған. 3. Ураҡсин. Илселәр килеп киткәндән һуц, бер ай самаһы ваҡыт уткәнен көтөп торҙо ла, Шаҡман турә һеңрән ырыуы башлығының ҡыҙына яусы ебәрҙе. К. Мәргән. • Илсегә улем юҡ. Әйтем. Иренсәкте илсе итһәң, илеңә яу килтерер. Әйтем.
3. тар. Мөһим йомош, маҡсат менән халыҡтар төркөмөнән ебәрелгән вәкил.
□ Представитель, доверенное лицо. 9 Теге ҡарт батша утенес хаты яҙып, егерме илсе, ҡырҡ һаҡсы ебәреп, Таҙҙы уҙ батшалығына килтертте, ти. Әкиәттән.
4. кусм. Хәбәр килтереүсе; алдан хәбәр итеүсе. □ Вестник.
5. дини. Пәйғәмбәр. □ Пророк, прорицатель. Алла илсеһе. И [Аҡ Хәмиҙә:] Ай, әттәгенәһе, Хызыр Ильяс ул Хоҙай илсеһе лә; мин дә, ул да (Әлфирәгә төрттө), анау ҙа (Зөлҡәрнәйгә төрттө) Алла бәндәһе генәбеҙ. Р. Камал. [Буре — Исраилға:] Һин бит у ҙең Алланың бер рәсулеһең, хаҡ ебәргән илселәрҙең береһеһең. «Ҡиссаи Йософ». [Әулиә ҡарт — батырҙарға:] Әммә Мөхәммәт илсеһе буламын мин, һеҙгә ярҙам итер өсөн килгәнмен мин, дейеуҙең йәнен бергә
704