Рус
Баш
Академический словарь башкирского языка. Том III. Страница 713
Поиск по словарям
ИМАН
баҫыу. □ Подготовка к коллективной молитве. Имам тороу ҡар. имамға ойоу.
ИМАМАТ [ғәр.<-ы ‘етәкселек’] (Р.: духовное правление; И.: ecclesiastical government; T.: imamet) и. тар.
1. Дини етәкселек. □ Духовное правление. Имамат ҡанундары.
2. Башында имам торған дәүләт. □ Государство во главе с имамом. Имамат тәртиптәре буйынса йәшәу.
ИМАМАТСЫЛЫҠ (имаматсылығы) и. ҡар. муллалыҡ. ■ Вә атамдың атаһы мулла Гәбделссалих Габдул уғлы Кейеков нам зат утыҙ йылдар иммаматсылыҡта нәҫелебеҙгә әууәл башлап ул тәҡуәлек юлын асмыштыр. Ғ. Кейеков.
ИМАМ БАРМАҠ (бармағы) и. диал. ҡар. һуҡ бармаҡ.
ИМАМЛЫҠ (имамлығы) и. дини. ҡар. муллалыҡ. Имамлыҡ эше. ■ Себер яҡтарында имамлыҡ эшен утәгәндә, йыш ҡына ауылдарға йөрөп дини йолаларҙы башҡарырға тура килгеләне. «Ағиҙел», №9, 2011. Яҡуп ахун Тирсә, Әгерже ауылдарында дәрес берлә мәшғул булып, һуңынан Әлемгә кускән, унда һәм имамлыҡ вә дәрес берлә шөғөлләнгән. Р. Фәхретдинов.
ИМАМ ХАТИП (Р.: имам хатип; И.: imam; T.: imam hatip) и. дини.
Мәҙрәсәлә, мәсеттә йома, ғәйет намаҙҙарын уҡытыу хоҡуғына эйә булған мулла. □ Имам хатип. Имам хатип вазифаһын алыу.
ИМАМ ХАТИП МӨҒӘЛЛИМ (Р: пре подаватель медресе; И.: madrasah instructor; T.: imam hatip muallim) и. дини.
Мәҙрәсәлә, мәсеттә шәкерттәр уҡытыу хоҡуғы алған мулла. □ Преподаватель медресе. ■ Шөһрәтле вә данлыҡлы имамдары: башҡорттар мәхәлләһендә — Бейек мәсеттә — имам хатип мөдәрис, .. иҫке мәсеттә имам хатип мөғәллим Шәриф хәҙрәт ..
3. Һаҙи.
ИМАМ ХАТИП МӨДӘРИС (Р: старший преподаватель медресе; И.: senior teacher in a madrasah; T.: imam hatip mudaris) u. дини.
Мәҙрәсәлә, мәсеттә шәкерттәр уҡытыу хоҡуғы алған өлкән мулла. □ Старший преподаватель медресе. Имам хатип мөдәрис бурыстары.
ИМАН I [ғәр. сМ>!] (Р: вера в бога; И.: faith; T.: iman) и.
1. дини. Ислам диненә булған ышаныс. □ Вера в бога, верование, исповедывание. Иман таратыу. ■ [Катын-ҡыҙҙың ир-атҡа оло хөрмәте] атайға, иргә, ил ағаларына ихтирам, кундәмлек йәки һуҡырҙарса буйһоноу тугел, ә аҡыл нескәлеге, кеселеклек — иман билдәһе. «Башҡортостан ҡыҙы», №6, 2011. Ислам ике өлөштән тора: иман һәм яҡшы ғәмәлдәр. Башҡортса дини календарҙан.
2. Ныҡлы, ҙур ышаныс. □ Вера, убеждение. ■ Мәҙинә, бөтә көсөн, иманын, ышанысын йыйып, тәуге ишекте шаҡыны. Т. Ғарипова.
3. Намыҫ. □ Совесть. Иманын юғалтҡан. ■ Талантлы шағирҙарға хас булғанса, Хәсән Назар ҙа донъя, яҙмыш, тормош, иман кеуек ҙур төшөнсәләрҙе дөйөм рэуештә тугел, уҙ зиһене һәм йөрәге аша уткәреп, етди тасуирлай, уҙенсә шиғри юлдарға һала. Ғ. Хөсәйенов. • Аслыҡ ҡапсыҡ аҫтырыр, иманыңды һаттырыр. Әйтем. Инсафы булмағандың иманы булмаҫ. Әйтем.
♦ Иманы {йәки иманым) камил 1) ышанысы ныҡ. □ Я искренне верю. ■ һөйгәнемдең ҡоралына көстәре етмәҫенә, уҡтарын бихисап дуңгәләктәр аша уткәреп сәпкә тейҙерә алмаҫтарына иманым камил да
ул, барыбер ҡурҡам. Г. Яҡупова. Рафиҡтың иманы камил: кешенең рухи кимәлен ку-тәреу аша ғына төрлө кәмселектәрҙән, мәҫәлән, шул уҡ эскелек афәтенән ҡотолоп буласаҡ. Л. Яҡшыбаева; 2) һүҙҙе, антты, вәғәҙәне нығытыу өсөн әйтелә. □ Я искренне верю. ■ [Әсмә:] Иманым камил, Мөхәрләм буләре бер нисә бөртөктө йоммай ҡалмағандыр усына. Г. Яҡупова. Иманын уҡытыу тейешле яза биреү; кәрәген биреү, аҡылға ултыртыу. □ Наставить на
ум, дать взбучку, дать жару. ■ Бигерәк тә, халыҡты талап һимереусе яһаҡсыларҙың .. иманын уҡытырға кәрәк. Ә. Хәкимов. Иманыңды уҡы {йәки ятла) янап, ҡурҡытып
713
баҫыу. □ Подготовка к коллективной молитве. Имам тороу ҡар. имамға ойоу.
ИМАМАТ [ғәр.<-ы ‘етәкселек’] (Р.: духовное правление; И.: ecclesiastical government; T.: imamet) и. тар.
1. Дини етәкселек. □ Духовное правление. Имамат ҡанундары.
2. Башында имам торған дәүләт. □ Государство во главе с имамом. Имамат тәртиптәре буйынса йәшәу.
ИМАМАТСЫЛЫҠ (имаматсылығы) и. ҡар. муллалыҡ. ■ Вә атамдың атаһы мулла Гәбделссалих Габдул уғлы Кейеков нам зат утыҙ йылдар иммаматсылыҡта нәҫелебеҙгә әууәл башлап ул тәҡуәлек юлын асмыштыр. Ғ. Кейеков.
ИМАМ БАРМАҠ (бармағы) и. диал. ҡар. һуҡ бармаҡ.
ИМАМЛЫҠ (имамлығы) и. дини. ҡар. муллалыҡ. Имамлыҡ эше. ■ Себер яҡтарында имамлыҡ эшен утәгәндә, йыш ҡына ауылдарға йөрөп дини йолаларҙы башҡарырға тура килгеләне. «Ағиҙел», №9, 2011. Яҡуп ахун Тирсә, Әгерже ауылдарында дәрес берлә мәшғул булып, һуңынан Әлемгә кускән, унда һәм имамлыҡ вә дәрес берлә шөғөлләнгән. Р. Фәхретдинов.
ИМАМ ХАТИП (Р.: имам хатип; И.: imam; T.: imam hatip) и. дини.
Мәҙрәсәлә, мәсеттә йома, ғәйет намаҙҙарын уҡытыу хоҡуғына эйә булған мулла. □ Имам хатип. Имам хатип вазифаһын алыу.
ИМАМ ХАТИП МӨҒӘЛЛИМ (Р: пре подаватель медресе; И.: madrasah instructor; T.: imam hatip muallim) и. дини.
Мәҙрәсәлә, мәсеттә шәкерттәр уҡытыу хоҡуғы алған мулла. □ Преподаватель медресе. ■ Шөһрәтле вә данлыҡлы имамдары: башҡорттар мәхәлләһендә — Бейек мәсеттә — имам хатип мөдәрис, .. иҫке мәсеттә имам хатип мөғәллим Шәриф хәҙрәт ..
3. Һаҙи.
ИМАМ ХАТИП МӨДӘРИС (Р: старший преподаватель медресе; И.: senior teacher in a madrasah; T.: imam hatip mudaris) u. дини.
Мәҙрәсәлә, мәсеттә шәкерттәр уҡытыу хоҡуғы алған өлкән мулла. □ Старший преподаватель медресе. Имам хатип мөдәрис бурыстары.
ИМАН I [ғәр. сМ>!] (Р: вера в бога; И.: faith; T.: iman) и.
1. дини. Ислам диненә булған ышаныс. □ Вера в бога, верование, исповедывание. Иман таратыу. ■ [Катын-ҡыҙҙың ир-атҡа оло хөрмәте] атайға, иргә, ил ағаларына ихтирам, кундәмлек йәки һуҡырҙарса буйһоноу тугел, ә аҡыл нескәлеге, кеселеклек — иман билдәһе. «Башҡортостан ҡыҙы», №6, 2011. Ислам ике өлөштән тора: иман һәм яҡшы ғәмәлдәр. Башҡортса дини календарҙан.
2. Ныҡлы, ҙур ышаныс. □ Вера, убеждение. ■ Мәҙинә, бөтә көсөн, иманын, ышанысын йыйып, тәуге ишекте шаҡыны. Т. Ғарипова.
3. Намыҫ. □ Совесть. Иманын юғалтҡан. ■ Талантлы шағирҙарға хас булғанса, Хәсән Назар ҙа донъя, яҙмыш, тормош, иман кеуек ҙур төшөнсәләрҙе дөйөм рэуештә тугел, уҙ зиһене һәм йөрәге аша уткәреп, етди тасуирлай, уҙенсә шиғри юлдарға һала. Ғ. Хөсәйенов. • Аслыҡ ҡапсыҡ аҫтырыр, иманыңды һаттырыр. Әйтем. Инсафы булмағандың иманы булмаҫ. Әйтем.
♦ Иманы {йәки иманым) камил 1) ышанысы ныҡ. □ Я искренне верю. ■ һөйгәнемдең ҡоралына көстәре етмәҫенә, уҡтарын бихисап дуңгәләктәр аша уткәреп сәпкә тейҙерә алмаҫтарына иманым камил да
ул, барыбер ҡурҡам. Г. Яҡупова. Рафиҡтың иманы камил: кешенең рухи кимәлен ку-тәреу аша ғына төрлө кәмселектәрҙән, мәҫәлән, шул уҡ эскелек афәтенән ҡотолоп буласаҡ. Л. Яҡшыбаева; 2) һүҙҙе, антты, вәғәҙәне нығытыу өсөн әйтелә. □ Я искренне верю. ■ [Әсмә:] Иманым камил, Мөхәрләм буләре бер нисә бөртөктө йоммай ҡалмағандыр усына. Г. Яҡупова. Иманын уҡытыу тейешле яза биреү; кәрәген биреү, аҡылға ултыртыу. □ Наставить на
ум, дать взбучку, дать жару. ■ Бигерәк тә, халыҡты талап һимереусе яһаҡсыларҙың .. иманын уҡытырға кәрәк. Ә. Хәкимов. Иманыңды уҡы {йәки ятла) янап, ҡурҡытып
713