Рус
Баш
Академический словарь башкирского языка. Том III. Страница 714
Поиск по словарям
ИМАН
әйтелә. □ Угрожать, грозить кому. Иманы юлдаш булһын үлгән кешегә теләк һүҙе итеп әйтелә. □ Да пребудет бог.
ИМАН II (Р.: название одного из родовых подразделений башкир; И.: one of Bashkir clan names; T.ıbir Başkurt soyunun ismi) и. этн.
Үҫәргән ырыуына ҡараған бер башҡорт аймағының исеме. □ Название одного из родовых подразделений башкир племени усерган.
ИМАНА [рус.] (Р: подушный надел; И.: per capita allotment; T.: arsa payı) и. map.
1. Ер бүлгәндә йән башына тейгән ер.
□ Подушный надел. / Надельный. Имана ере. ■ Һәр кем өлөшөнә төшкән иманаһын, танһыҡлап көтөп алған бәпеселәй ҡәҙерләп-тәрбиәләп, ҡый-һайҙан таҙартты, ашланы, купертеп һөрҙө-тырматты. Ә. Хәкимов.
2. Ерҙән өлөшө булған йән башынан алына торған һалым. □ Подать, податной налог. / Податной. Имана биреу. ■ Ҡаты килгәс имана, йомшарған бит иман да. Бәйеттән.
ИМАН ЙОРТО и. дини. ҡар. мәсет.
■ Һуңғы йылдарҙа республиканың бик куп ауылында урындағы халыҡтың уҙ көсө менән төҙөлгән иман йорттары — мәсеттәр асылды. «Йәшлек», 10 ғинуар 2011.
ИМАН КИЛТЕРЕҮ (иман килтер-) (Р: перейти в мусульманство; И.: adopt Moslem faith; T.: iman getirmek) ҡ.
1. дини. Ислам динен ҡабул итеү. □ Перейти в мусульманство.
2. Ниҙеңдер дөрөҫлөгөнә бик ныҡ ышаныу. □ Верить кому-чему.
ИМАНЛЫ (Р: верующий; И.: believer; T.: imanlı) с.
1. дини. Ислам динен тотҡан; динле.
□ Верующий. Иманлы тәрбиә.
2. Выжданлы, намыҫлы. □ Совестный.
■ [Хәмиҙә:] Ҡотлояры берук имен йөрөһөн, юлы аҡ, куңеле иманлы, ҡылығы аманлы булһын! Р. Камал. Аллам, атай-әсәйем, иманлы кешеләр биргән намыҫым бар. С. Поварисов. Замана инсаниәте иманлы шәфҡәтлелек асылын аңлау кимәленә кутәрелә алмаған. «Ағиҙел», № 5, 2010.
ИМ АН Л ЫҠ (иманлығы) и. дини. ҡар. иман 1. ■ Нәшәгеҙгә лә Аллаһы Тәғәлә иман-лыҡ-инсафлыҡ, именлек-һаулыҡ, бәрәкәтлек-муллыҡ насип итһен. Башҡортса дини календарҙан.
ИМАНЛЫЛЫҠ (иманлылығы) и. дини. ҡар. иман 1.
ИМАНҺЫҘ I (Р: неверующий; И.: unbelieving; T.: imansız) с.
1. дини. Ислам динен тотмаған; динһеҙ.
□ Неверующий. ■ Иманһыҙ берәуҙе курһәң дә: «Ҡем белә, бәлки, ул да иманға килер ҙә, тормошонда эшләп өлгөрмәгән ғәмәлдәренең иң яҡшыһына ҡарап баһа бирелер, бөтә гөнаһтары юйып ташланыр», — тиң. Башҡортса дини календарҙан.
2. кусм. Оят-намыҫын юғалтҡан; оятһыҙ, намыҫһыҙ. □ Бессовестный; жестокий. ■ Һенрән иленән Тамъянға кусеп барған йәш килендең дурт-биш кулемлек юл эсендә ҡапыл юғалып китеуен дә ана шундай иманһыҙ баҫҡынсыларҙан курҙеләр. К. Мәргән.
3. әрл. Оятһыҙ, намыҫһыҙ кешегә ҡарата әйтелә. □ Бессовестный. ■ [Ҡатын-ҡыҙ — Хамматҡа:]Ни намыҫың барып йыҡтың тирәкте?! Бәндәнән ҡурҡмаһаң, Алланан ҡур-ҡыр инең, иманһыҙ! Р. Солтангәрәев.
♦ Иманһыҙ китеү Аллаға ышанмай үлеү.
□ Умереть в неверии, атеистом.
ИМАНҺЫҘ II (Р: слишком; И.: too; T.: fazla) р. һөйл.
Сиктән, ғәҙәттән тыш, саманан артыҡ.
□ Слишком. Иманһыҙ куп һөйләу.
ИМАНҺЫҘЛЫҠ (иманһыҙлығы) (Р: безбожие; И.: atheism, godlessness; T.: imansızlık) и.
1. дини. Динһеҙлек. □ Безбожие, неверие в бога, атеизм. Ҡешеләрҙәгең иманһыҙлығы ер йөҙөн һәләкәткә алып килә.
2. Оятһыҙлыҡ, намыҫһыҙлыҡ. □ Бестолковость. Бөгөнгө көндә иманһыҙлыҡ тәбиғи куренешкә әйләнде.
ИМАН ШАРТЫ (Р: начальные основы вероучения; И.: basics of religious doctrine; T.: iman şartı) и. дини.
1. Ислам диненең асылы яҙылған китап. □ Начальные основы вероучения, основы веры. Иман шартын өйрәнеу.
714
әйтелә. □ Угрожать, грозить кому. Иманы юлдаш булһын үлгән кешегә теләк һүҙе итеп әйтелә. □ Да пребудет бог.
ИМАН II (Р.: название одного из родовых подразделений башкир; И.: one of Bashkir clan names; T.ıbir Başkurt soyunun ismi) и. этн.
Үҫәргән ырыуына ҡараған бер башҡорт аймағының исеме. □ Название одного из родовых подразделений башкир племени усерган.
ИМАНА [рус.] (Р: подушный надел; И.: per capita allotment; T.: arsa payı) и. map.
1. Ер бүлгәндә йән башына тейгән ер.
□ Подушный надел. / Надельный. Имана ере. ■ Һәр кем өлөшөнә төшкән иманаһын, танһыҡлап көтөп алған бәпеселәй ҡәҙерләп-тәрбиәләп, ҡый-һайҙан таҙартты, ашланы, купертеп һөрҙө-тырматты. Ә. Хәкимов.
2. Ерҙән өлөшө булған йән башынан алына торған һалым. □ Подать, податной налог. / Податной. Имана биреу. ■ Ҡаты килгәс имана, йомшарған бит иман да. Бәйеттән.
ИМАН ЙОРТО и. дини. ҡар. мәсет.
■ Һуңғы йылдарҙа республиканың бик куп ауылында урындағы халыҡтың уҙ көсө менән төҙөлгән иман йорттары — мәсеттәр асылды. «Йәшлек», 10 ғинуар 2011.
ИМАН КИЛТЕРЕҮ (иман килтер-) (Р: перейти в мусульманство; И.: adopt Moslem faith; T.: iman getirmek) ҡ.
1. дини. Ислам динен ҡабул итеү. □ Перейти в мусульманство.
2. Ниҙеңдер дөрөҫлөгөнә бик ныҡ ышаныу. □ Верить кому-чему.
ИМАНЛЫ (Р: верующий; И.: believer; T.: imanlı) с.
1. дини. Ислам динен тотҡан; динле.
□ Верующий. Иманлы тәрбиә.
2. Выжданлы, намыҫлы. □ Совестный.
■ [Хәмиҙә:] Ҡотлояры берук имен йөрөһөн, юлы аҡ, куңеле иманлы, ҡылығы аманлы булһын! Р. Камал. Аллам, атай-әсәйем, иманлы кешеләр биргән намыҫым бар. С. Поварисов. Замана инсаниәте иманлы шәфҡәтлелек асылын аңлау кимәленә кутәрелә алмаған. «Ағиҙел», № 5, 2010.
ИМ АН Л ЫҠ (иманлығы) и. дини. ҡар. иман 1. ■ Нәшәгеҙгә лә Аллаһы Тәғәлә иман-лыҡ-инсафлыҡ, именлек-һаулыҡ, бәрәкәтлек-муллыҡ насип итһен. Башҡортса дини календарҙан.
ИМАНЛЫЛЫҠ (иманлылығы) и. дини. ҡар. иман 1.
ИМАНҺЫҘ I (Р: неверующий; И.: unbelieving; T.: imansız) с.
1. дини. Ислам динен тотмаған; динһеҙ.
□ Неверующий. ■ Иманһыҙ берәуҙе курһәң дә: «Ҡем белә, бәлки, ул да иманға килер ҙә, тормошонда эшләп өлгөрмәгән ғәмәлдәренең иң яҡшыһына ҡарап баһа бирелер, бөтә гөнаһтары юйып ташланыр», — тиң. Башҡортса дини календарҙан.
2. кусм. Оят-намыҫын юғалтҡан; оятһыҙ, намыҫһыҙ. □ Бессовестный; жестокий. ■ Һенрән иленән Тамъянға кусеп барған йәш килендең дурт-биш кулемлек юл эсендә ҡапыл юғалып китеуен дә ана шундай иманһыҙ баҫҡынсыларҙан курҙеләр. К. Мәргән.
3. әрл. Оятһыҙ, намыҫһыҙ кешегә ҡарата әйтелә. □ Бессовестный. ■ [Ҡатын-ҡыҙ — Хамматҡа:]Ни намыҫың барып йыҡтың тирәкте?! Бәндәнән ҡурҡмаһаң, Алланан ҡур-ҡыр инең, иманһыҙ! Р. Солтангәрәев.
♦ Иманһыҙ китеү Аллаға ышанмай үлеү.
□ Умереть в неверии, атеистом.
ИМАНҺЫҘ II (Р: слишком; И.: too; T.: fazla) р. һөйл.
Сиктән, ғәҙәттән тыш, саманан артыҡ.
□ Слишком. Иманһыҙ куп һөйләу.
ИМАНҺЫҘЛЫҠ (иманһыҙлығы) (Р: безбожие; И.: atheism, godlessness; T.: imansızlık) и.
1. дини. Динһеҙлек. □ Безбожие, неверие в бога, атеизм. Ҡешеләрҙәгең иманһыҙлығы ер йөҙөн һәләкәткә алып килә.
2. Оятһыҙлыҡ, намыҫһыҙлыҡ. □ Бестолковость. Бөгөнгө көндә иманһыҙлыҡ тәбиғи куренешкә әйләнде.
ИМАН ШАРТЫ (Р: начальные основы вероучения; И.: basics of religious doctrine; T.: iman şartı) и. дини.
1. Ислам диненең асылы яҙылған китап. □ Начальные основы вероучения, основы веры. Иман шартын өйрәнеу.
714