Рус
Баш
Академический словарь башкирского языка. Том III. Страница 739
Поиск по словарям
ИНЕҮ
дить. ■ Гөлсөм апай ҙа, отряд вожатыйы Юлай ҙа пионерға инеу тураһында уныц менән нисәмә тапкыр һөйләштеләр, тик Ҡыҙырас уларға һәр сак: «Инермен әле», — тип кенә яуап бирҙе лә куйҙы.
3. Биишева. Мәҙинәне лә баш зоотехник итеп тәғәйенләргә иткәйне лә, Мәҙинә уҙе ризалашманы, партияға инеуҙән кырка баш тартты, шуға әле һаман ферма мөдире булып йөрөй. Т. Ғарипова.
15. Дөйөм нәмәнең эсендә бер берәмек булыу. □ Входить. Институт йыйынтығына ингән мәкәлә.
16. Билдәле бер күренеш, миҙгел араһын һ. б. үтеп, тамамлап, икенсе күренеш, миҙгелгә күсеү (оло йәшкә, һыуык вакытка һ. б. карата кулланыла). □ Входить, становиться. Ир корона инеу. ■ Кәбән койоу — егет корона инеу ул, тип юкка әйтә тиһеңме ни Йәноҙак бабай. Н. Мусин.
17. Бер нәмәнең сифаты икенсе нәмәгә йоғоу (буяу тураһында). □ Окраситься. Йөнгә буяу якшы инә. ■ Бирсәткә мандым көрәнгә, көрән матур ингәнгә. Таҡмаҡтан.
18. Берәй төҫкә күсеү, билдәле бер төҫ алыу. □ Принимать (вид). ■ Ҡыштың тағы уҙ йәме. Бар тирә-яктыц ак төҫкә инеуе-нәнме, донъя иркенәйеп, кицәйеп киткәндәй. Ә. Хәкимов.
19. Үтеү, үткәрелеү (мәҫәлән, электр, газ, телефон, һыу һ. б.). □ Быть проведённым. Өйгә һыу ингән. Ауылға газ ингән.
20. Уҡытыу эшендә билдәле бер фән буйынса дәрес үткәреү, уҡытылыу. □ Обучать, преподавать. Башкорт теле беренсе кластан инә.
21. Юғарынан түбәнгә төшөү. □ Спускаться, сходить. ■ Зөләйха, һин ергә ингән хур кыҙы, куҙҙәрец, гуйә, төндәге кук йөҙө. С. Юлаев.
22. кусм. Икенсе бер рәүешкә күсеү. □ Стать каким-л., превращаться во что, в кого, преображаться. Әҙәм киәфәтенә инеу. Ир төҫөнә инеу.
23. кусм. Билдәле бер сифат, хәл булып ғәмәлгә килеү. □ Приобретать какой-л. вид, качество. ■ Басариев бөтә оҫталығын һалды, уҙҙәренец план яғынан бик ауыр хәлдә
икәнлеген дә, яңы урынды уҙләштерергә көстәре етерлек икәнен дә иҫбатланы, хатта уҙендә һирәк була торған киәфәт — инәлеп һораныусы рәуешенә инеуҙән дә тартынманы. Р. Солтангәрәев.
24. Исемдәр менән йәнәшә килеп, ни-мәнецдер ныҡлап урын алыуын, ҡабул ителеп китеүен белдерә. □ Войти. Был уҙгәрештәр ғәҙәткә ингән инде.
25. Эш-хәрәкәтте белдергән исемдәр менән килеп, шул эш-хәрәкәттең башҡарыла башлауын аңлата. □ Связываться, входить. Бәйләнешкә инеу. Мөнәсәбәткә инеу. ■ Мәктәптәрҙе компьютерлаштырыу һәм уларҙы Интернет селтәренә тоташтырыу укыусыларыбыҙға тотош донъяның мәғлумәти мөхите менән бәйләнешкә инеу мөмкинлеген бирә. «Ағиҙел», №2, 2011. Тегеләр [ике дәруиш], аптырацкырап, былай ҙа тап-таҙа кулдарын йыуа китте, сөнки хужа менән бәхәскә инеуҙең хәуефле булыуын беләләр. Я. Хамматов.
26. Берәй сифатты, хәл һ. б. белдергән исем менән килеп, шул сифат, хәл һ. б. барлыҡҡа килеүен, бар булыуын белдерә. □ Придавать. Сәй эскәс, хәл инеп китте. ■ Был эсемлектәрҙең береһе көс индерһә, береһе сығара торған икән. Әкиәттән.
27. Хәл ҡылымдың -п формаһындағы ҡылым менән килеп, ҡушма ҡылым яһай һәм нимәнеңдер эсенә хәрәкәт итеүҙе белдерә. □ С деепричастием на -п основного глагола выступает в качестве вспомогательного глагола и служит для образования сложных глаголов со значением движения во внутрь чего-л. ■ Полк дежурныйының килеп инеуен кургәс, рота дежурныйы, укып ултырған китабын тиҙ генә артына йәшереп, рапорт бирергә әҙерләнгәйне, Недосеко уны кулын һелтәп туктатты. Н. Мусин. Ләкин, ишек асылып, булмәгә Таңһылыуҙың килеп инеуе булды, парторгтың уҫал ниәте юкка сыкты ла куйҙы. Ә. Хәкимов. Ауылдаштары Хамматтың капкаһын асып инеу тугел, өйө тапкырынан утергә лә сиркана башланылар, әйтерһең, ошо һалам башлы балсыҡ өй эсендә енгә әуерелгән әҙәм заты йәшәп ята! Р. Солтангәрәев.
24*
739
дить. ■ Гөлсөм апай ҙа, отряд вожатыйы Юлай ҙа пионерға инеу тураһында уныц менән нисәмә тапкыр һөйләштеләр, тик Ҡыҙырас уларға һәр сак: «Инермен әле», — тип кенә яуап бирҙе лә куйҙы.
3. Биишева. Мәҙинәне лә баш зоотехник итеп тәғәйенләргә иткәйне лә, Мәҙинә уҙе ризалашманы, партияға инеуҙән кырка баш тартты, шуға әле һаман ферма мөдире булып йөрөй. Т. Ғарипова.
15. Дөйөм нәмәнең эсендә бер берәмек булыу. □ Входить. Институт йыйынтығына ингән мәкәлә.
16. Билдәле бер күренеш, миҙгел араһын һ. б. үтеп, тамамлап, икенсе күренеш, миҙгелгә күсеү (оло йәшкә, һыуык вакытка һ. б. карата кулланыла). □ Входить, становиться. Ир корона инеу. ■ Кәбән койоу — егет корона инеу ул, тип юкка әйтә тиһеңме ни Йәноҙак бабай. Н. Мусин.
17. Бер нәмәнең сифаты икенсе нәмәгә йоғоу (буяу тураһында). □ Окраситься. Йөнгә буяу якшы инә. ■ Бирсәткә мандым көрәнгә, көрән матур ингәнгә. Таҡмаҡтан.
18. Берәй төҫкә күсеү, билдәле бер төҫ алыу. □ Принимать (вид). ■ Ҡыштың тағы уҙ йәме. Бар тирә-яктыц ак төҫкә инеуе-нәнме, донъя иркенәйеп, кицәйеп киткәндәй. Ә. Хәкимов.
19. Үтеү, үткәрелеү (мәҫәлән, электр, газ, телефон, һыу һ. б.). □ Быть проведённым. Өйгә һыу ингән. Ауылға газ ингән.
20. Уҡытыу эшендә билдәле бер фән буйынса дәрес үткәреү, уҡытылыу. □ Обучать, преподавать. Башкорт теле беренсе кластан инә.
21. Юғарынан түбәнгә төшөү. □ Спускаться, сходить. ■ Зөләйха, һин ергә ингән хур кыҙы, куҙҙәрец, гуйә, төндәге кук йөҙө. С. Юлаев.
22. кусм. Икенсе бер рәүешкә күсеү. □ Стать каким-л., превращаться во что, в кого, преображаться. Әҙәм киәфәтенә инеу. Ир төҫөнә инеу.
23. кусм. Билдәле бер сифат, хәл булып ғәмәлгә килеү. □ Приобретать какой-л. вид, качество. ■ Басариев бөтә оҫталығын һалды, уҙҙәренец план яғынан бик ауыр хәлдә
икәнлеген дә, яңы урынды уҙләштерергә көстәре етерлек икәнен дә иҫбатланы, хатта уҙендә һирәк була торған киәфәт — инәлеп һораныусы рәуешенә инеуҙән дә тартынманы. Р. Солтангәрәев.
24. Исемдәр менән йәнәшә килеп, ни-мәнецдер ныҡлап урын алыуын, ҡабул ителеп китеүен белдерә. □ Войти. Был уҙгәрештәр ғәҙәткә ингән инде.
25. Эш-хәрәкәтте белдергән исемдәр менән килеп, шул эш-хәрәкәттең башҡарыла башлауын аңлата. □ Связываться, входить. Бәйләнешкә инеу. Мөнәсәбәткә инеу. ■ Мәктәптәрҙе компьютерлаштырыу һәм уларҙы Интернет селтәренә тоташтырыу укыусыларыбыҙға тотош донъяның мәғлумәти мөхите менән бәйләнешкә инеу мөмкинлеген бирә. «Ағиҙел», №2, 2011. Тегеләр [ике дәруиш], аптырацкырап, былай ҙа тап-таҙа кулдарын йыуа китте, сөнки хужа менән бәхәскә инеуҙең хәуефле булыуын беләләр. Я. Хамматов.
26. Берәй сифатты, хәл һ. б. белдергән исем менән килеп, шул сифат, хәл һ. б. барлыҡҡа килеүен, бар булыуын белдерә. □ Придавать. Сәй эскәс, хәл инеп китте. ■ Был эсемлектәрҙең береһе көс индерһә, береһе сығара торған икән. Әкиәттән.
27. Хәл ҡылымдың -п формаһындағы ҡылым менән килеп, ҡушма ҡылым яһай һәм нимәнеңдер эсенә хәрәкәт итеүҙе белдерә. □ С деепричастием на -п основного глагола выступает в качестве вспомогательного глагола и служит для образования сложных глаголов со значением движения во внутрь чего-л. ■ Полк дежурныйының килеп инеуен кургәс, рота дежурныйы, укып ултырған китабын тиҙ генә артына йәшереп, рапорт бирергә әҙерләнгәйне, Недосеко уны кулын һелтәп туктатты. Н. Мусин. Ләкин, ишек асылып, булмәгә Таңһылыуҙың килеп инеуе булды, парторгтың уҫал ниәте юкка сыкты ла куйҙы. Ә. Хәкимов. Ауылдаштары Хамматтың капкаһын асып инеу тугел, өйө тапкырынан утергә лә сиркана башланылар, әйтерһең, ошо һалам башлы балсыҡ өй эсендә енгә әуерелгән әҙәм заты йәшәп ята! Р. Солтангәрәев.
24*
739