Рус
Баш
Академический словарь башкирского языка. Том III. Страница 762
Поиск по словарям
иңгәк
ИҢГӘК (иңгәге) и. диал. ҡар. имгәк. Эй, бер иңгәк булдың инде.
ИҢГӘКТӘҮ (иңгәктә-) ҡ. диал. ҡар. имгәкләү. Бала иңгәктәй.
ИҢГӘНЕҮ (иңгән-) ҡ. диал. ҡар. имгәнеү.
ИҢГӘРӘК р. диал. ҡар. тәүҙә. Иңгәрәк барып ҡайтайыҡ.
ИҢГӘСӘЙ и. диал. ҡар. еңгәсәй.
ИҢҒАЙр. диал. ҡар. ыңғай.
ИҢЕ I с. иҫк. ҡар. иге.
ИҢЕ II и. иҫк. ҡар. Алла 1,1.
ИҢЕ-БУЙЫ (Р.: вдоль и поперёк; И.: far and wide; T.: karış karış) p.
1. Нимәнеңдер арҡыры-буй үлсәме. □ Вдоль и поперёк. Я Иңе-буйы сикһеҙ даланың көндәре-төндәре һанауһыҙ. К. Мәргән.
2. кусм. Нимәнеңдер бөтә булған киңлеге, бөтә майҙаны. □ Вдоль и поперёк. ■ Ил гиҙеп, шәреҡ мәмләкәттәрен иңенә-буйына йөрөп сыҡҡан дәруиштәр теләһә ниндәй телдә иркен һөйләшә. Ә. Хәкимов.
ИҢЕРБАУ (Р.: завязка; И.: tie; string; T.: şerit) и. этн.
Ирҙәр күлдәгенең яға бауҙары. □ Завязка, тесёмка мужской рубахи. ■ Төймә урынына иңербау ғына ҡуйылған оҙон, киң аҡ кулдәк тә уның [Ибраһим бабайҙың] тотош аҡ төҫөнә килешеп тора һымаҡ. 3. Биишева.
ИҢЕР БАУЫ и. ҡар. иңербау.
ИҢЕРҺЕҮ (Р: вкус нежирного мяса; И.: watery taste of meat; T: et tadı) и. диал.
Ябыҡ иттән килгән һыу тәме. □ Вкус нежирного мяса.
ИҢЕС и. диал. ҡар. инес.
ИҢЕШ (Р: сокращение длины продольных ниток холста от первоначального замера; И.: special term used in weaving; T.: çekme) и. туҡ.
Киндер һ. б. нәмә һуҡҡанда буйлыҡтың тәүге үлсәмдән ҡыҫҡарыуы. □ Сокращение длины продольных ниток холста от первоначального замера.
ИҢЕШЕҮ (иңеш-) (Р: садиться; И.: shrink; T.: çekmek) ҡ.
1. туҡ. Тәүге үлсәмдән ҡыҫҡарыу (буйлыҡ епкә ҡарата); ултырыу. □ Садиться (о ткани).
2. диал. ҡар. ҡыҫҡарыу 1. Кулдәгем иңешеп бөткән.
ИҢКЕЛ и. диал. ҡар. иңкеүлек.
ИҢКЕЛДӘҮ (иңкелдә-) ҡ. диал.
1. ҡар. ҡайғыртыу 2.
2. ҡар. иркәләү 2.
ИҢКЕ-МИҢКЕ р. диал.
1. ҡар. аңҡы-тиңке. Иңке-миңке йөрөу.
2. ҡар. илке-һалҡы. Иңке-миңке башҡарыу.
ИҢКЕҮ I [боронғо төрки иң-кег, иң-ег\ (Р: наклонный; И.: inclined, sloping; slanting; T.: eğik) c.
Түбәнгә табан ауыш. □ Наклонный, покатый (о местности). ■ Илай-илай килһә лә, яҙ яҙлығын итте: ҡарҙар урман эҫтәрендә, соҡор-саҡыр буйҙарында ғына уйым-уйым ятып ҡалды, тәуҙәрәк асылған тау битләуҙәрендә улән морон төрттө, иңкеу ерҙәрҙән шаулап-гөрләп аҡҡан ҡар һыуҙары тартыла төштө. Н. Мусин.
ИҢКЕҮ II (Р: склон; И.: slope, inclination; T: yamaç) и.
Ерҙең түбән киткән урыны; һарҡыу. □ Склон, уклон, скат. ■ Иңкеуҙәрҙә ҡалған ҡарҙар ғына уҙған ҡышты иҫкә төшөрөр. Р. Назаров.
ИҢКЕҮЛЕК (иңкеүлеге) (Р: ложбина;
И.: narrow gully; T: çukur) и.
Иңкеү булған урын. □ Ложбина, впадина. ■ [Твердышев] ошо буләк-кустә-нәстәргә ерегеҙ торошлоҡмо икән тигән төҫлө, шул подзорный торбаны алып, һул яҡтағы иңкеулеккә, туғайға куҙ һалды. Ғ. Ибраһимов.
ИҢКЕҮЛӘНЕҮ (иңкеүлән-) (Р: быть наклонным; И.: be inclined; T: eğik olmak) ҡ.
1. Иңкеүгә (II) әйләнеү. □ Быть (стать) наклонным, покатым (о местности). Иңкеу-ләнеп уҫкән ағас.
2. Иңкеүгә (II) табан китеү. □ Быть (стать) под уклон. Юл иңкеуләнгәс, аттарға еңел булып ҡалды.
ИҢКЕШ I (Р: шмель; И.: bumblebee; Т: toprak yabanarısı) и. зоол.
762
ИҢГӘК (иңгәге) и. диал. ҡар. имгәк. Эй, бер иңгәк булдың инде.
ИҢГӘКТӘҮ (иңгәктә-) ҡ. диал. ҡар. имгәкләү. Бала иңгәктәй.
ИҢГӘНЕҮ (иңгән-) ҡ. диал. ҡар. имгәнеү.
ИҢГӘРӘК р. диал. ҡар. тәүҙә. Иңгәрәк барып ҡайтайыҡ.
ИҢГӘСӘЙ и. диал. ҡар. еңгәсәй.
ИҢҒАЙр. диал. ҡар. ыңғай.
ИҢЕ I с. иҫк. ҡар. иге.
ИҢЕ II и. иҫк. ҡар. Алла 1,1.
ИҢЕ-БУЙЫ (Р.: вдоль и поперёк; И.: far and wide; T.: karış karış) p.
1. Нимәнеңдер арҡыры-буй үлсәме. □ Вдоль и поперёк. Я Иңе-буйы сикһеҙ даланың көндәре-төндәре һанауһыҙ. К. Мәргән.
2. кусм. Нимәнеңдер бөтә булған киңлеге, бөтә майҙаны. □ Вдоль и поперёк. ■ Ил гиҙеп, шәреҡ мәмләкәттәрен иңенә-буйына йөрөп сыҡҡан дәруиштәр теләһә ниндәй телдә иркен һөйләшә. Ә. Хәкимов.
ИҢЕРБАУ (Р.: завязка; И.: tie; string; T.: şerit) и. этн.
Ирҙәр күлдәгенең яға бауҙары. □ Завязка, тесёмка мужской рубахи. ■ Төймә урынына иңербау ғына ҡуйылған оҙон, киң аҡ кулдәк тә уның [Ибраһим бабайҙың] тотош аҡ төҫөнә килешеп тора һымаҡ. 3. Биишева.
ИҢЕР БАУЫ и. ҡар. иңербау.
ИҢЕРҺЕҮ (Р: вкус нежирного мяса; И.: watery taste of meat; T: et tadı) и. диал.
Ябыҡ иттән килгән һыу тәме. □ Вкус нежирного мяса.
ИҢЕС и. диал. ҡар. инес.
ИҢЕШ (Р: сокращение длины продольных ниток холста от первоначального замера; И.: special term used in weaving; T.: çekme) и. туҡ.
Киндер һ. б. нәмә һуҡҡанда буйлыҡтың тәүге үлсәмдән ҡыҫҡарыуы. □ Сокращение длины продольных ниток холста от первоначального замера.
ИҢЕШЕҮ (иңеш-) (Р: садиться; И.: shrink; T.: çekmek) ҡ.
1. туҡ. Тәүге үлсәмдән ҡыҫҡарыу (буйлыҡ епкә ҡарата); ултырыу. □ Садиться (о ткани).
2. диал. ҡар. ҡыҫҡарыу 1. Кулдәгем иңешеп бөткән.
ИҢКЕЛ и. диал. ҡар. иңкеүлек.
ИҢКЕЛДӘҮ (иңкелдә-) ҡ. диал.
1. ҡар. ҡайғыртыу 2.
2. ҡар. иркәләү 2.
ИҢКЕ-МИҢКЕ р. диал.
1. ҡар. аңҡы-тиңке. Иңке-миңке йөрөу.
2. ҡар. илке-һалҡы. Иңке-миңке башҡарыу.
ИҢКЕҮ I [боронғо төрки иң-кег, иң-ег\ (Р: наклонный; И.: inclined, sloping; slanting; T.: eğik) c.
Түбәнгә табан ауыш. □ Наклонный, покатый (о местности). ■ Илай-илай килһә лә, яҙ яҙлығын итте: ҡарҙар урман эҫтәрендә, соҡор-саҡыр буйҙарында ғына уйым-уйым ятып ҡалды, тәуҙәрәк асылған тау битләуҙәрендә улән морон төрттө, иңкеу ерҙәрҙән шаулап-гөрләп аҡҡан ҡар һыуҙары тартыла төштө. Н. Мусин.
ИҢКЕҮ II (Р: склон; И.: slope, inclination; T: yamaç) и.
Ерҙең түбән киткән урыны; һарҡыу. □ Склон, уклон, скат. ■ Иңкеуҙәрҙә ҡалған ҡарҙар ғына уҙған ҡышты иҫкә төшөрөр. Р. Назаров.
ИҢКЕҮЛЕК (иңкеүлеге) (Р: ложбина;
И.: narrow gully; T: çukur) и.
Иңкеү булған урын. □ Ложбина, впадина. ■ [Твердышев] ошо буләк-кустә-нәстәргә ерегеҙ торошлоҡмо икән тигән төҫлө, шул подзорный торбаны алып, һул яҡтағы иңкеулеккә, туғайға куҙ һалды. Ғ. Ибраһимов.
ИҢКЕҮЛӘНЕҮ (иңкеүлән-) (Р: быть наклонным; И.: be inclined; T: eğik olmak) ҡ.
1. Иңкеүгә (II) әйләнеү. □ Быть (стать) наклонным, покатым (о местности). Иңкеу-ләнеп уҫкән ағас.
2. Иңкеүгә (II) табан китеү. □ Быть (стать) под уклон. Юл иңкеуләнгәс, аттарға еңел булып ҡалды.
ИҢКЕШ I (Р: шмель; И.: bumblebee; Т: toprak yabanarısı) и. зоол.
762