Рус
Баш
Академический словарь башкирского языка. Том III. Страница 785
Поиск по словарям
ИРТЕЛӘҮ
еся увеличение размеров светлых фигур на чёрном фоне).
2. физиол. Үҙәк нервы системаһында ярһыу йәки тотҡарланыу процесы. □ Иррадиация (распространение процесса возбуждения или торможения в центральной нервной системе).
3. мед. Организмдың зарарланмаған өлөшөнә ауыртыуҙың таралыуы. □ Иррадиация (распространение болевых ощущений за пределы поражённого участка или органа).
ИРРАЦИОНАЛИЗМ [рус. < лат. irratio-nalis ‘аҡылға һыймаған’] (Р.: иррационализм; И.: irrationalism; T.: irrasyonalizm) и. фәлс.
Йәшәйеште иррациональ (1) характерҙа тип һанап, аҡыл менән танып белеү мөмкинлектәрен сикләп, танып белеү нигеҙендә һиҙенеү, инстинкт, тойғо һ. б. ята тип ҡараған фәлсәфә фәнендәге идеалистик ҡараш.
□ Иррационализм.
ИРРАЦИОНАЛЬ (Р.: иррациональный; И.: irrational; T.: irrasyonel) с.
1. фәлс. Законлыҡҡа нигеҙләнмәгән, шуның өсөн кеше аҡылы менән танып белеп һәм логик фекер менән аңлатып булмаған. □ Иррациональный (не постигаемый разумом, мышлением, невыразимый в логических понятиях).
2. мат. Берәмек менән биреп булмай торған, берәмек менән үлсәнмәй торған.
□ Иррациональный (не соизмеримый с единицей ).
ИРРЕАЛЬ [рус. < лат. irrealis ‘реаль булмаған’] (Р: ирреальный; И.: surreal; T.: gerçeküstü) с.
Реаль (ысынбарлыҡта) булмаған. □ Ирреальный. Киләсәкте ирреаль күҙаллауҙар.
ИРРЕГУЛЯР [рус. < лат. irregularis ‘дөрөҫ булмаған’] (Р: иррегулярный; И.: irregular; T.: düzensiz) с.
Регуляр булмаған, дөйөм ҡағиҙә тәртиптәренә буйһонмаған. □ Иррегулярный. Иррегуляр күренештәр.
ИРРИГАТОР [рус.] (Р: ирригатор; И.: irrigation expert; T.: sulama uzmanı) и.
Ирригация белгесе. □ Ирригатор. Ирригатор булыу.
ИРРИГАЦИЯ [рус. < лат. irrigatio ‘һуғарыу’] (Р: ирригация; И.: irrigation; T.: sulama) и.
Уңдырышын арттырыу өсөн ҡоро ер-ҙәрҙәге сәсеүлектәрҙә яһалма һуғарылыш. □ Ирригация. / Ирригационный. Ирригация менән шөғөлләнеү.
ИРСАЛ [ғәр. d-jf] (Р: отправка; И.: sending off, forwarding, dispatch; T.: gönderme) и. иҫк. кит.
Ниҙецдер тәғәйенләп ебәрелеүе. □ Отправка, посылка.
ИРСАЛ ИТЕҮ (ирсал ит-) (Р: отправить; И.: send, forward, dispatch; T.: göndermek) ҡ.
Тәғәйенләп ебәреү. □ Отправить.
ИРСАЛ ҠЫЛЫУ (ирсал ҡыл-) ҡ. кар. ирсал итеү.
ИРСАЛ ӘЙЛӘҮ (ирсал әйлә-) ҡ. ҡар. ирсал итеү.
ИР СОЛТАНЫ и. ҡар. ир азаматы. ■ һай, түрәкәйгенәһе, шул микән ни ирҙец солтаны? Халыҡ йырынан.
ИРСӘ киҫ. иҫк. кит. ҡар. иһә.
ИРСӘЙЕҮ (ирсәй-) к. диал. ҡар. тәкәбберләнеү. • Ирсәйгәнгә ирсәй, башыц күккә тейгәнсә; ицкәйгәнгә ицкәй, башыц ергә тейгәнсә. Мәҡәл.
ИРСӘК с. диал. ҡар. ирһәк. Ирсәк булыу.
ИРСӘКЛӘНЕҮ (ирсәклән-) ҡ. диал. ҡар. ирһәкләнеү. ■ Беҙҙе лә ултыртмаҫмы икән? — тине Тацһылыу, харап ирсәкләнеп. Ә. Хәкимов.
ИРТАМЫР и. бот. диал. ҡар. ҡылыс үлән.
ИРТЕ (Р: ивовый прут; И.: withe, willow wand; T: söğüt dalı) и.
1. Кәртә, иңлек һайғауын һалыу өсөн ҡуш ҡаҙыҡ араһына салып бәйләнгән тал сыбыҡ. □ Ивовый прут, используемый при обнесении оградой (огород, двор и др.). Ирте үреү. Ирте эшләү.
2. Һуҡа уҡлауының башындағы бөгәзе; ҡулса. □ Колечко-прикрепитель грядиля плуга, һуҡа иртеһен нығытыу.
ИРТЕЛӘҮ (иртелә-) (Р: перевязать верёвкой жерди ограды; И.: tie fence poles with ropes; T: söğüt dallarını bağlamak) ҡ.
785
еся увеличение размеров светлых фигур на чёрном фоне).
2. физиол. Үҙәк нервы системаһында ярһыу йәки тотҡарланыу процесы. □ Иррадиация (распространение процесса возбуждения или торможения в центральной нервной системе).
3. мед. Организмдың зарарланмаған өлөшөнә ауыртыуҙың таралыуы. □ Иррадиация (распространение болевых ощущений за пределы поражённого участка или органа).
ИРРАЦИОНАЛИЗМ [рус. < лат. irratio-nalis ‘аҡылға һыймаған’] (Р.: иррационализм; И.: irrationalism; T.: irrasyonalizm) и. фәлс.
Йәшәйеште иррациональ (1) характерҙа тип һанап, аҡыл менән танып белеү мөмкинлектәрен сикләп, танып белеү нигеҙендә һиҙенеү, инстинкт, тойғо һ. б. ята тип ҡараған фәлсәфә фәнендәге идеалистик ҡараш.
□ Иррационализм.
ИРРАЦИОНАЛЬ (Р.: иррациональный; И.: irrational; T.: irrasyonel) с.
1. фәлс. Законлыҡҡа нигеҙләнмәгән, шуның өсөн кеше аҡылы менән танып белеп һәм логик фекер менән аңлатып булмаған. □ Иррациональный (не постигаемый разумом, мышлением, невыразимый в логических понятиях).
2. мат. Берәмек менән биреп булмай торған, берәмек менән үлсәнмәй торған.
□ Иррациональный (не соизмеримый с единицей ).
ИРРЕАЛЬ [рус. < лат. irrealis ‘реаль булмаған’] (Р: ирреальный; И.: surreal; T.: gerçeküstü) с.
Реаль (ысынбарлыҡта) булмаған. □ Ирреальный. Киләсәкте ирреаль күҙаллауҙар.
ИРРЕГУЛЯР [рус. < лат. irregularis ‘дөрөҫ булмаған’] (Р: иррегулярный; И.: irregular; T.: düzensiz) с.
Регуляр булмаған, дөйөм ҡағиҙә тәртиптәренә буйһонмаған. □ Иррегулярный. Иррегуляр күренештәр.
ИРРИГАТОР [рус.] (Р: ирригатор; И.: irrigation expert; T.: sulama uzmanı) и.
Ирригация белгесе. □ Ирригатор. Ирригатор булыу.
ИРРИГАЦИЯ [рус. < лат. irrigatio ‘һуғарыу’] (Р: ирригация; И.: irrigation; T.: sulama) и.
Уңдырышын арттырыу өсөн ҡоро ер-ҙәрҙәге сәсеүлектәрҙә яһалма һуғарылыш. □ Ирригация. / Ирригационный. Ирригация менән шөғөлләнеү.
ИРСАЛ [ғәр. d-jf] (Р: отправка; И.: sending off, forwarding, dispatch; T.: gönderme) и. иҫк. кит.
Ниҙецдер тәғәйенләп ебәрелеүе. □ Отправка, посылка.
ИРСАЛ ИТЕҮ (ирсал ит-) (Р: отправить; И.: send, forward, dispatch; T.: göndermek) ҡ.
Тәғәйенләп ебәреү. □ Отправить.
ИРСАЛ ҠЫЛЫУ (ирсал ҡыл-) ҡ. кар. ирсал итеү.
ИРСАЛ ӘЙЛӘҮ (ирсал әйлә-) ҡ. ҡар. ирсал итеү.
ИР СОЛТАНЫ и. ҡар. ир азаматы. ■ һай, түрәкәйгенәһе, шул микән ни ирҙец солтаны? Халыҡ йырынан.
ИРСӘ киҫ. иҫк. кит. ҡар. иһә.
ИРСӘЙЕҮ (ирсәй-) к. диал. ҡар. тәкәбберләнеү. • Ирсәйгәнгә ирсәй, башыц күккә тейгәнсә; ицкәйгәнгә ицкәй, башыц ергә тейгәнсә. Мәҡәл.
ИРСӘК с. диал. ҡар. ирһәк. Ирсәк булыу.
ИРСӘКЛӘНЕҮ (ирсәклән-) ҡ. диал. ҡар. ирһәкләнеү. ■ Беҙҙе лә ултыртмаҫмы икән? — тине Тацһылыу, харап ирсәкләнеп. Ә. Хәкимов.
ИРТАМЫР и. бот. диал. ҡар. ҡылыс үлән.
ИРТЕ (Р: ивовый прут; И.: withe, willow wand; T: söğüt dalı) и.
1. Кәртә, иңлек һайғауын һалыу өсөн ҡуш ҡаҙыҡ араһына салып бәйләнгән тал сыбыҡ. □ Ивовый прут, используемый при обнесении оградой (огород, двор и др.). Ирте үреү. Ирте эшләү.
2. Һуҡа уҡлауының башындағы бөгәзе; ҡулса. □ Колечко-прикрепитель грядиля плуга, һуҡа иртеһен нығытыу.
ИРТЕЛӘҮ (иртелә-) (Р: перевязать верёвкой жерди ограды; И.: tie fence poles with ropes; T: söğüt dallarını bağlamak) ҡ.
785