Рус
Баш
Академический словарь башкирского языка. Том III. Страница 791
Поиск по словарям
ИРӘН
ИРӘБЕЛӘНЕҮ II (ирәбелән ) (Р: становиться крупнее; И.: become sturdy; T: iri yarı olmak) ҡ.
Кәүҙәгә, буйға ҙурайыу; баҙыҡланыу, теремекләнеү. □ Становиться крупнее, здоровее (о детях).
ИРӘБӘЙЕҮ I (ирәбәй-) ҡ. диал. ҡар. ирәбеләнеү I.
ИРӘБӘЙЕҮ II (ирәбәй-) ҡ. диал. ҡар. ирәбеләнеү II.
ИРӘГЕШЕҮ (ирәгеш-) ҡ. диал. ҡар. ирәгәләшеү.
ИРӘГӘЛӘШЕҮ (иргәләш-) (Р.: перебраниваться; И.: exchange / bandy angry words (with), have words (with); T.: kavga etmek) ҡ.
һүҙгә килеп, ҡаршы әйтешеү; әрепләшеү.
□ Перебраниваться. Ирәгәләшеп йөрөү.
ИРӘЙЕҮ (ирәй-) (Р: чувствовать себя свободно; И.: feel at ease; T.: kendini serbest hissetmek) ҡ.
1. Иркенлек, рәхәтлек тойоу; кинәнеү.
□ Чувствовать себя свободно, непринуждённо. ■ Ирәйеп көлә шаян бисә, барса иңдәргә көмөш тамсылар булып яуа көлөүе, көмөш гәрәбәләр булып Әй битенә һибелә. Р. Камал.
2. Шәп кеше булып иркенләү; маһайыу.
□ Возомнить о себе, возгордиться. ■ Әллә кем булып ирәйеп йөрөгән дейеүҙе Урал елтерәтеп күтәреп тә алды, быраҡтырып та ебәрҙе, ти. «Урал батыр».
3. диал. ҡар. ирәбеләнеү II.
ИРӘЙЕШЕҮ (ирәйеш ) ҡ. урт. ҡар. ирәйеү, взаимн. от ирәйеү.
ИРӘЙТЕҮ (ирәйт-) (Р: давать повод кому-л. чувствовать себя непринуждённо; И.: give a cause to feel at ease; T: şımartmak) ҡ.
Ирәйергә сәбәп биреү, ирәйергә юл ҡуйыу. □ Давать повод кому-л. чувствовать себя непринуждённо, свободно.
ИРӘК (ирәге) (R: скребок; И.: scraper; T: kaşağı) и.
1. Ейеткән тирене ҡыра торған ҡорал; тире тартҡыс. □ Скребок (для обработки при дублении). Ирәк менән тире ҡырыу.
2. Шәл теле. □ Зубчик (у пухового платка). Ике йөҙ ирәкле шәл.
ИРӘКЛӘҮ (ирәклә-) (Р: обрабатывать шкуру скребком; И.: treat skin with a scraper; T: kaşağı ile deriyi sepilemek) ҡ.
1. Ирәк менән ҡырыу. □ Обрабатывать шкуру скребком (при дублении). Тире ирәкләү.
2. диал. ҡар. киртләсләү.
ИРӘКТЕ (Р: название одного из башкирских племён; И.: a Bashkir clan name; T: bir Başkurt soyunun ismi) и. этн.
Төньяҡ башҡорттарының ырыу исеме.
□ Название одного из северных башкирских племён.
ИРӘЛЕ (Р: название одного из родовых подразделений башкир; И.: a Bashkir clan names; T.: bir Başkurt soyunun ismi) и. этн.
Юрматы ырыуына ҡараған бер башҡорт аймағының исеме. □ Название одного из родовых подразделений башкир племени юрматы.
ИРӘМ (Р: жизнерадостный; И.: sanguine; T.: neşeli) с. диал.
Күңелле, мәрәкәсел. □ Жизнерадостный.
■ Ул ирәм кеше, бер ҙә бошонмай. М. Тажи.
ИРӘМЕК (Р: крепкий; И.: sound, strong, healthy; T: sağlam) c.
Кәүҙәгә ныҡлы, баҙыҡ; ирәбе. □ Крепкий, сбитый, здоровый (о детях). Ирәмек бала. Ирәмек булыу.
ИРӘМҺЕТЕҮ (ирәмһет-) (Р: баловать;
И.: spoil; T: şımartmak) ҡ. һөйл.
Шашындырыу, осондороу. □ Баловать. Баланы ирәмһетеү.
ИРӘМҺЕҮ (ирәмһе-) (Р: становиться приветливым; И.: become affable; T: güle-ryüzlü olmak) ҡ. һөйл.
1. Алсаҡланыу, ирәбеләнеү. □ Становиться приветливым, любезным, радушным.
■ [Ынйыҡай] ирәмһеп, Юлдыҡайҙың ҡулын тота. X. Ғәбитов.
2. Иркенлек һиҙеп шашыу; осоноу.
□ Распускаться, вольничать. ■ Ҡайҙа был байрам? — тип иҫе киткән, ирәмһегән бала-сағалай. X. Ғәбитов.
ИРӘМӘН и. диал. ҡар. ирәүән II.
ИРӘН I (Р: смелый мужчина; И.: bold man; T: cesur erkek) и.
791
ИРӘБЕЛӘНЕҮ II (ирәбелән ) (Р: становиться крупнее; И.: become sturdy; T: iri yarı olmak) ҡ.
Кәүҙәгә, буйға ҙурайыу; баҙыҡланыу, теремекләнеү. □ Становиться крупнее, здоровее (о детях).
ИРӘБӘЙЕҮ I (ирәбәй-) ҡ. диал. ҡар. ирәбеләнеү I.
ИРӘБӘЙЕҮ II (ирәбәй-) ҡ. диал. ҡар. ирәбеләнеү II.
ИРӘГЕШЕҮ (ирәгеш-) ҡ. диал. ҡар. ирәгәләшеү.
ИРӘГӘЛӘШЕҮ (иргәләш-) (Р.: перебраниваться; И.: exchange / bandy angry words (with), have words (with); T.: kavga etmek) ҡ.
һүҙгә килеп, ҡаршы әйтешеү; әрепләшеү.
□ Перебраниваться. Ирәгәләшеп йөрөү.
ИРӘЙЕҮ (ирәй-) (Р: чувствовать себя свободно; И.: feel at ease; T.: kendini serbest hissetmek) ҡ.
1. Иркенлек, рәхәтлек тойоу; кинәнеү.
□ Чувствовать себя свободно, непринуждённо. ■ Ирәйеп көлә шаян бисә, барса иңдәргә көмөш тамсылар булып яуа көлөүе, көмөш гәрәбәләр булып Әй битенә һибелә. Р. Камал.
2. Шәп кеше булып иркенләү; маһайыу.
□ Возомнить о себе, возгордиться. ■ Әллә кем булып ирәйеп йөрөгән дейеүҙе Урал елтерәтеп күтәреп тә алды, быраҡтырып та ебәрҙе, ти. «Урал батыр».
3. диал. ҡар. ирәбеләнеү II.
ИРӘЙЕШЕҮ (ирәйеш ) ҡ. урт. ҡар. ирәйеү, взаимн. от ирәйеү.
ИРӘЙТЕҮ (ирәйт-) (Р: давать повод кому-л. чувствовать себя непринуждённо; И.: give a cause to feel at ease; T: şımartmak) ҡ.
Ирәйергә сәбәп биреү, ирәйергә юл ҡуйыу. □ Давать повод кому-л. чувствовать себя непринуждённо, свободно.
ИРӘК (ирәге) (R: скребок; И.: scraper; T: kaşağı) и.
1. Ейеткән тирене ҡыра торған ҡорал; тире тартҡыс. □ Скребок (для обработки при дублении). Ирәк менән тире ҡырыу.
2. Шәл теле. □ Зубчик (у пухового платка). Ике йөҙ ирәкле шәл.
ИРӘКЛӘҮ (ирәклә-) (Р: обрабатывать шкуру скребком; И.: treat skin with a scraper; T: kaşağı ile deriyi sepilemek) ҡ.
1. Ирәк менән ҡырыу. □ Обрабатывать шкуру скребком (при дублении). Тире ирәкләү.
2. диал. ҡар. киртләсләү.
ИРӘКТЕ (Р: название одного из башкирских племён; И.: a Bashkir clan name; T: bir Başkurt soyunun ismi) и. этн.
Төньяҡ башҡорттарының ырыу исеме.
□ Название одного из северных башкирских племён.
ИРӘЛЕ (Р: название одного из родовых подразделений башкир; И.: a Bashkir clan names; T.: bir Başkurt soyunun ismi) и. этн.
Юрматы ырыуына ҡараған бер башҡорт аймағының исеме. □ Название одного из родовых подразделений башкир племени юрматы.
ИРӘМ (Р: жизнерадостный; И.: sanguine; T.: neşeli) с. диал.
Күңелле, мәрәкәсел. □ Жизнерадостный.
■ Ул ирәм кеше, бер ҙә бошонмай. М. Тажи.
ИРӘМЕК (Р: крепкий; И.: sound, strong, healthy; T: sağlam) c.
Кәүҙәгә ныҡлы, баҙыҡ; ирәбе. □ Крепкий, сбитый, здоровый (о детях). Ирәмек бала. Ирәмек булыу.
ИРӘМҺЕТЕҮ (ирәмһет-) (Р: баловать;
И.: spoil; T: şımartmak) ҡ. һөйл.
Шашындырыу, осондороу. □ Баловать. Баланы ирәмһетеү.
ИРӘМҺЕҮ (ирәмһе-) (Р: становиться приветливым; И.: become affable; T: güle-ryüzlü olmak) ҡ. һөйл.
1. Алсаҡланыу, ирәбеләнеү. □ Становиться приветливым, любезным, радушным.
■ [Ынйыҡай] ирәмһеп, Юлдыҡайҙың ҡулын тота. X. Ғәбитов.
2. Иркенлек һиҙеп шашыу; осоноу.
□ Распускаться, вольничать. ■ Ҡайҙа был байрам? — тип иҫе киткән, ирәмһегән бала-сағалай. X. Ғәбитов.
ИРӘМӘН и. диал. ҡар. ирәүән II.
ИРӘН I (Р: смелый мужчина; И.: bold man; T: cesur erkek) и.
791