Рус
Баш
Поиск по словарям
ИТЛАҠ
иткән. Мәҡәл. Этте турә итһәң — эттәр ҡәҙере кутәрелә. Әйтем. Ямандан яҡшы тыуыр — әҙәм итеп танығыҙ. Әйтем. Яманды бағауыл итһәң, «яу килә», тип ҡысҡырыр. Әйтем.
2. Нимәгәлер һанап, иҫәпләп ҡулланыу, тотоноу, йөрөтөү. □ Считать, принимать за кого. Иҫтәлек итеп тотоу. ■ Үҙеңә йомаҡ әйтәйем, тапһаң, улым итәйем, тапмаһаң, ҡолом итәйем. Ҡобайырҙан.
3. -п формаһында ярҙамлыҡ ҡылым сифатында теге йәки был кешегә ниндәйҙер вазифа йөкмәтеү, берәй эшкә билдәләү, тәғәйенләү мәғәнәһен аңлата. □ В форме на -п в качестве вспомогательного глагола выступает в составе словосочетаний. Өлкән ғилми хеҙмәткәр итеп алыу. Директор ярҙамсыһы итеп ҡуйыу. Етәксе итеу. Завуч итеп билдәләу. Рәйес урынбаҫары итеп ҡуйыу.
4. Ярҙамлыҡ ҡылым сифатында ымлыҡ, оҡшатыу һүҙҙәре менән килеп, шунан аңлашылған эш-хәрәкәтте, тауышты һ. б. белдерә. □ В качестве вспомогательного глагола в составе междометий, звукоподражаний означает действие, звуки и прочее. Таҡ итеу. Туҡ итеу. Дерт итеу. Шабыр-шыбыр итеу. Шаптор-шоптор итеу. Йым-йым итеу. Бэу-бэу итеу. Шап итеу.
5. -п формаһында ярҙамлыҡ ҡылым сифатында сифат, рәүеш менән килеп, эш-хәлдең нисек, ниндәй рәүештә башҡарылыуын аңлата. □ В качестве вспомогательного глагола с формой на -п выступает в составе прилагательного, причастия, означает, в какой мере выполнено то или другое обстоятельство. Шәп итеп эшләу. Куп итеп ашау. Матур итеп йырлау. Яҡшы итеп һөйләу. Көслө итеп ҡысҡырыу. Сер итеп һөйләу.
6. Ярҙамлыҡ ҡылым сифатында -рға формаһындағы ҡылым менән килеп, ниәт, маҡсатты белдерә. □ В качестве вспомогательного глагола с формой инфинитива на -рға выражает намерение, желание, цель действия. Туларға итеу. Килергә итеу. Кысҡырырға итеу. Ташларға итеу. ■ Шул
ваҡыт әллә ниндәй ҡатын булмәгә инеп, сәңгелдәктәге баланы алып китергә генә иткәндә, эт уға ташланып, баланы айырып алып ҡалған. Әкиәттән.
7. Ярҙамлыҡ ҡылым сифатында күберәк ғәрәп-фарсы һүҙҙәре менән килеп, төп һүҙ аңлатҡан мәғәнә менән ҡушма ҡылым яһай. □ В качестве вспомогательного глагола в сочетании с арабо-персидскими словами образует сложный глагол. Азат итеу. Амин итеу. Ауаз итеу. Бэйэн итеу. Илтифат итеу. Ихтирам итеу. Иғтибар итеу. Дауам итеу.
8. һөйл. Ярҙамлыҡ ҡылым сифатында рус теленән ингән һүҙҙәр менән килеп, ҡушма ҡылым яһай. □ В качестве вспомогательного глагола в сочетании с русскими словами образует сложный глагол. Служить итеу. Рисковать итеу.
9. һөйл. Тәбиғи йомошто үтәү. □ Мочиться. Бала аҫтына иткән.
♦ Бер итеп бик шәп, һәйбәт, еренә еткереп. □ Как положено. Бер итеп эшләп ҡуйған. Юҡ иткере ҡарғағанда, насар теләк теләгәндә әйтелә. □ Убить бы.
ИТЕШЕҮ (ит ) ҡ. урт. ҡар. итеү 1—4, 7. взаимн. от итеү 1—4,7. Сауҙа итешеу. Ярҙам итешеу.
ИТ КОМБИНАТЫ (Р.: мясокомбинат; И.: meat processing and packing factory; T: et fabrikası) и.
Сәнәғәт масштабында мал һуйыу һәм итте эшкәртеү предприятиеһы. □ Мясокомбинат.
ИТ ҠАБЫ (Р.: гостинцы, присланные родителями жениха; И.: presents brought by bridegroom’s parents; T: güveyin ana babasından gelen hediyeler) и. этн. диал.
Кейәүҙең ата-әсәһе ебәргән күстәнәс. □ Гостинцы, присланные родителями жениха.
ИТ ҠУНЫУ (ит ҡун-) (Р: поправляться; И.: put on weight; T.: kilo almak) ҡ.
Һимереү, көрәйеү. □ Поправляться, полнеть. ■ [Аҡназар], минең кеуек, бер ҙә тәненә ит ҡунмай торған ҡаҡса ғына бер ҡарт. Ҡ. Даян.
ИТЛАҠ [ғәр. (Р: освобождение; И.: liberation; T.: kurtarma) и. иҫк. кит.
819
иткән. Мәҡәл. Этте турә итһәң — эттәр ҡәҙере кутәрелә. Әйтем. Ямандан яҡшы тыуыр — әҙәм итеп танығыҙ. Әйтем. Яманды бағауыл итһәң, «яу килә», тип ҡысҡырыр. Әйтем.
2. Нимәгәлер һанап, иҫәпләп ҡулланыу, тотоноу, йөрөтөү. □ Считать, принимать за кого. Иҫтәлек итеп тотоу. ■ Үҙеңә йомаҡ әйтәйем, тапһаң, улым итәйем, тапмаһаң, ҡолом итәйем. Ҡобайырҙан.
3. -п формаһында ярҙамлыҡ ҡылым сифатында теге йәки был кешегә ниндәйҙер вазифа йөкмәтеү, берәй эшкә билдәләү, тәғәйенләү мәғәнәһен аңлата. □ В форме на -п в качестве вспомогательного глагола выступает в составе словосочетаний. Өлкән ғилми хеҙмәткәр итеп алыу. Директор ярҙамсыһы итеп ҡуйыу. Етәксе итеу. Завуч итеп билдәләу. Рәйес урынбаҫары итеп ҡуйыу.
4. Ярҙамлыҡ ҡылым сифатында ымлыҡ, оҡшатыу һүҙҙәре менән килеп, шунан аңлашылған эш-хәрәкәтте, тауышты һ. б. белдерә. □ В качестве вспомогательного глагола в составе междометий, звукоподражаний означает действие, звуки и прочее. Таҡ итеу. Туҡ итеу. Дерт итеу. Шабыр-шыбыр итеу. Шаптор-шоптор итеу. Йым-йым итеу. Бэу-бэу итеу. Шап итеу.
5. -п формаһында ярҙамлыҡ ҡылым сифатында сифат, рәүеш менән килеп, эш-хәлдең нисек, ниндәй рәүештә башҡарылыуын аңлата. □ В качестве вспомогательного глагола с формой на -п выступает в составе прилагательного, причастия, означает, в какой мере выполнено то или другое обстоятельство. Шәп итеп эшләу. Куп итеп ашау. Матур итеп йырлау. Яҡшы итеп һөйләу. Көслө итеп ҡысҡырыу. Сер итеп һөйләу.
6. Ярҙамлыҡ ҡылым сифатында -рға формаһындағы ҡылым менән килеп, ниәт, маҡсатты белдерә. □ В качестве вспомогательного глагола с формой инфинитива на -рға выражает намерение, желание, цель действия. Туларға итеу. Килергә итеу. Кысҡырырға итеу. Ташларға итеу. ■ Шул
ваҡыт әллә ниндәй ҡатын булмәгә инеп, сәңгелдәктәге баланы алып китергә генә иткәндә, эт уға ташланып, баланы айырып алып ҡалған. Әкиәттән.
7. Ярҙамлыҡ ҡылым сифатында күберәк ғәрәп-фарсы һүҙҙәре менән килеп, төп һүҙ аңлатҡан мәғәнә менән ҡушма ҡылым яһай. □ В качестве вспомогательного глагола в сочетании с арабо-персидскими словами образует сложный глагол. Азат итеу. Амин итеу. Ауаз итеу. Бэйэн итеу. Илтифат итеу. Ихтирам итеу. Иғтибар итеу. Дауам итеу.
8. һөйл. Ярҙамлыҡ ҡылым сифатында рус теленән ингән һүҙҙәр менән килеп, ҡушма ҡылым яһай. □ В качестве вспомогательного глагола в сочетании с русскими словами образует сложный глагол. Служить итеу. Рисковать итеу.
9. һөйл. Тәбиғи йомошто үтәү. □ Мочиться. Бала аҫтына иткән.
♦ Бер итеп бик шәп, һәйбәт, еренә еткереп. □ Как положено. Бер итеп эшләп ҡуйған. Юҡ иткере ҡарғағанда, насар теләк теләгәндә әйтелә. □ Убить бы.
ИТЕШЕҮ (ит ) ҡ. урт. ҡар. итеү 1—4, 7. взаимн. от итеү 1—4,7. Сауҙа итешеу. Ярҙам итешеу.
ИТ КОМБИНАТЫ (Р.: мясокомбинат; И.: meat processing and packing factory; T: et fabrikası) и.
Сәнәғәт масштабында мал һуйыу һәм итте эшкәртеү предприятиеһы. □ Мясокомбинат.
ИТ ҠАБЫ (Р.: гостинцы, присланные родителями жениха; И.: presents brought by bridegroom’s parents; T: güveyin ana babasından gelen hediyeler) и. этн. диал.
Кейәүҙең ата-әсәһе ебәргән күстәнәс. □ Гостинцы, присланные родителями жениха.
ИТ ҠУНЫУ (ит ҡун-) (Р: поправляться; И.: put on weight; T.: kilo almak) ҡ.
Һимереү, көрәйеү. □ Поправляться, полнеть. ■ [Аҡназар], минең кеуек, бер ҙә тәненә ит ҡунмай торған ҡаҡса ғына бер ҡарт. Ҡ. Даян.
ИТЛАҠ [ғәр. (Р: освобождение; И.: liberation; T.: kurtarma) и. иҫк. кит.
819