Рус
Баш
Поиск по словарям
ИШЕТЕЛЕШ
де. Ишек бауын тотҡанда, Ғимайға куҙ ташлап, йылмая биреп ҡуйҙы. И. Насыри.
2. этн. Боронғо туй йолаһы буйынса, йәшерелгән ҡыҙҙы алырға барғанда, ишек асҡан еңгәгә кейәү биргән бүләк. □ Шуточный свадебный обряд — выкуп невесты женихом у дверей её дома. Ишек бауын һатыулашыу. ■ Өйгә барғас та ишекте асмайҙар, ишек бауы бер һум, тиҙәр. Беҙ илле тин бирәбеҙ. Ҡәйенйеңгә риза булмай, аҡсаны алмай. М. Буранғолов.
ИШЕК БЫУЫУ (Р.: свадебный обряд; И.: a national ethnographic rite; T: düğün âdeti) и. этн.
Ҡыҙ йортона килгән кейәүҙе, бүләк алғансы, ишектән индермәй тотоу (балдыҙ, ҡәйнештәре тарафынан). □ Свадебный обряд задержания жениха с требованием выкупа при входе к невесте. Ишек быуыу йолаһын уткәреу.
ИШЕКЛЕ-ТҮРЛЕ ЙӨРӨҮ (ишекле-түрле йоро-) (Р.: расхаживать взад и вперёд по комнате; И.: расе, walk to and fro; T.: aşağı yukarı dolaşmak) ҡ.
Бер ишек төбөнә, бер түргә йөрөү. □ Расхаживать взад и вперёд по комнате. ■ Ильяс ишекле-турле йөроп ала, тик урта тирәләрәк иҙәндең бер таҡтаһы уткән-һуткәндә шығырлап теңкәгә тейә. Г. Ғиззәтуллина. Егор Николаевич эстән генә ниндәйҙер көйҙө мөңрәй-мөңрәй ишекле-турле йөрөй башланы.
3. Ураҡсин.
ИШЕЛДЕРЕҮ (ишелдер-) (Р: раскачивать; И.: make sway; T.: sallandırmak) ҡ.
Ишелгән хәлгә килтереү. □ Раскачивать. Ағасты ишелдереу.
ИШЕЛЕҮ I (ишел-) ҡ. төш. ҡар. ишеү I. страд, от ишеү I. ■ Тау тишегендә теге иргәйелдең мең ҡарыш һаҡалынан ишелгән арҡан һаман һалбырап тора икән, ти. Әкиәттән.
ИШЕЛЕҮ II (ишел-) ҡ.
1. ҡ. төш. ҡар. ишеү III. страд, от ишеү
III. ■ [Хәмит:] Мәмерйәлә, ғөмумән, һөйләшергә ярамай. Тауышҡа таш ишелеуе ихтимал. Д. Бүләков. Һөжум итеуселәрҙең өҫтөнә
йыуан бурәнәләр тәгәрәне, йомро таштар атылды. Әйтерһең тау ишелде. 3. Ураҡсин.
2. Хәл ҡылымдың -п формаһында ҡушма ҡылымдың беренсе компоненты булып, «бик күп», «мул» тигән мәғәнәне аңлата. □ В качестве деепричастия в форме на -п образуя сложный глагол означает «очень много, обильно». Аҡланда еләк ишелеп уҫкән. Быйыл картуф ишелеп уңды.
♦ Өҫкә ишелеп тороу бик оҙон, бейек, ҙур булып өҫкә йығылырға әҙерләнгән һымаҡ тороу (тау-таш, ҡая, урман, ағастарға ҡарата). □ Выситься, стоять высоко над головой (о деревьях, скалах и т. п.). Ағастар өҫкә ишелеп тора. Тау өҫкә ишелеп килә.
ИШЕЛЕШЕҮ (ишелеш-) ҡ. урт. ҡар. ишелеү I. взаимн. от ишелеү I.
ИШЕЛМӘ I (Р: обвал; И.: landslide, landslip; T.: çökme) и.
1. Емерелеп төшкән ер. □ Обвал.
2. геол. Тау тоҡомо. □ Оползень. Тау ишелмәләрен тикшереу.
ИШЕЛМӘ II (Р: плетёный; И.: wattled; wicker; T.: hasır) с.
Уралып-уралып, ишелеп торған; ишеп яһалған. □ Плетёный. Ишелмә сым.
ИШЕМИЯ [рус.] и. мед. ҡар. йөрәк ауырыуы.
ИШЕМТЕЛӘҮ (ишемтелә-) ҡ. ҡар. ишәйтеү 2.
ИШЕРЕЛЕҮ (ишерел-) ҡ.
1. төш. ҡар. ишереү. страд, от ишереү.
2. ҡар. ишереү.
ИШЕРЕҮ (ишер-) (Р: обвалить; И.: cause to fall, crumble; T.: yıkmak) ҡ.
Күп итеп емереү, ишеү (3). □ Обвалить, обрушивать. Ярҙы ишереп төшөрөу.
ИШЕТЕЛЕҮ (ишетел-) ҡ. төш. ҡар. ишетеү, страд, от ишетеү. ■ Теге яҡтан [дошман яғынан] «аһ-уһ» тауыштары, һыуға яралы кәуҙәләрҙең шап-шоп ауғаны ишетелде. 3. Ураҡсин. [Әҙилә] нимәлер һораша, ваҡыт-ваҡыт уларға [балаларға] ҡушылып сыңғырлатып көлөп ебәргәне ишетелә. Г. Ғиззәтуллина.
ИШЕТЕЛЕШ (Р: слышимость; И.: audibility; T.: işitilebilirlik) и. махс.
27-1.0116.12
833
де. Ишек бауын тотҡанда, Ғимайға куҙ ташлап, йылмая биреп ҡуйҙы. И. Насыри.
2. этн. Боронғо туй йолаһы буйынса, йәшерелгән ҡыҙҙы алырға барғанда, ишек асҡан еңгәгә кейәү биргән бүләк. □ Шуточный свадебный обряд — выкуп невесты женихом у дверей её дома. Ишек бауын һатыулашыу. ■ Өйгә барғас та ишекте асмайҙар, ишек бауы бер һум, тиҙәр. Беҙ илле тин бирәбеҙ. Ҡәйенйеңгә риза булмай, аҡсаны алмай. М. Буранғолов.
ИШЕК БЫУЫУ (Р.: свадебный обряд; И.: a national ethnographic rite; T: düğün âdeti) и. этн.
Ҡыҙ йортона килгән кейәүҙе, бүләк алғансы, ишектән индермәй тотоу (балдыҙ, ҡәйнештәре тарафынан). □ Свадебный обряд задержания жениха с требованием выкупа при входе к невесте. Ишек быуыу йолаһын уткәреу.
ИШЕКЛЕ-ТҮРЛЕ ЙӨРӨҮ (ишекле-түрле йоро-) (Р.: расхаживать взад и вперёд по комнате; И.: расе, walk to and fro; T.: aşağı yukarı dolaşmak) ҡ.
Бер ишек төбөнә, бер түргә йөрөү. □ Расхаживать взад и вперёд по комнате. ■ Ильяс ишекле-турле йөроп ала, тик урта тирәләрәк иҙәндең бер таҡтаһы уткән-һуткәндә шығырлап теңкәгә тейә. Г. Ғиззәтуллина. Егор Николаевич эстән генә ниндәйҙер көйҙө мөңрәй-мөңрәй ишекле-турле йөрөй башланы.
3. Ураҡсин.
ИШЕЛДЕРЕҮ (ишелдер-) (Р: раскачивать; И.: make sway; T.: sallandırmak) ҡ.
Ишелгән хәлгә килтереү. □ Раскачивать. Ағасты ишелдереу.
ИШЕЛЕҮ I (ишел-) ҡ. төш. ҡар. ишеү I. страд, от ишеү I. ■ Тау тишегендә теге иргәйелдең мең ҡарыш һаҡалынан ишелгән арҡан һаман һалбырап тора икән, ти. Әкиәттән.
ИШЕЛЕҮ II (ишел-) ҡ.
1. ҡ. төш. ҡар. ишеү III. страд, от ишеү
III. ■ [Хәмит:] Мәмерйәлә, ғөмумән, һөйләшергә ярамай. Тауышҡа таш ишелеуе ихтимал. Д. Бүләков. Һөжум итеуселәрҙең өҫтөнә
йыуан бурәнәләр тәгәрәне, йомро таштар атылды. Әйтерһең тау ишелде. 3. Ураҡсин.
2. Хәл ҡылымдың -п формаһында ҡушма ҡылымдың беренсе компоненты булып, «бик күп», «мул» тигән мәғәнәне аңлата. □ В качестве деепричастия в форме на -п образуя сложный глагол означает «очень много, обильно». Аҡланда еләк ишелеп уҫкән. Быйыл картуф ишелеп уңды.
♦ Өҫкә ишелеп тороу бик оҙон, бейек, ҙур булып өҫкә йығылырға әҙерләнгән һымаҡ тороу (тау-таш, ҡая, урман, ағастарға ҡарата). □ Выситься, стоять высоко над головой (о деревьях, скалах и т. п.). Ағастар өҫкә ишелеп тора. Тау өҫкә ишелеп килә.
ИШЕЛЕШЕҮ (ишелеш-) ҡ. урт. ҡар. ишелеү I. взаимн. от ишелеү I.
ИШЕЛМӘ I (Р: обвал; И.: landslide, landslip; T.: çökme) и.
1. Емерелеп төшкән ер. □ Обвал.
2. геол. Тау тоҡомо. □ Оползень. Тау ишелмәләрен тикшереу.
ИШЕЛМӘ II (Р: плетёный; И.: wattled; wicker; T.: hasır) с.
Уралып-уралып, ишелеп торған; ишеп яһалған. □ Плетёный. Ишелмә сым.
ИШЕМИЯ [рус.] и. мед. ҡар. йөрәк ауырыуы.
ИШЕМТЕЛӘҮ (ишемтелә-) ҡ. ҡар. ишәйтеү 2.
ИШЕРЕЛЕҮ (ишерел-) ҡ.
1. төш. ҡар. ишереү. страд, от ишереү.
2. ҡар. ишереү.
ИШЕРЕҮ (ишер-) (Р: обвалить; И.: cause to fall, crumble; T.: yıkmak) ҡ.
Күп итеп емереү, ишеү (3). □ Обвалить, обрушивать. Ярҙы ишереп төшөрөу.
ИШЕТЕЛЕҮ (ишетел-) ҡ. төш. ҡар. ишетеү, страд, от ишетеү. ■ Теге яҡтан [дошман яғынан] «аһ-уһ» тауыштары, һыуға яралы кәуҙәләрҙең шап-шоп ауғаны ишетелде. 3. Ураҡсин. [Әҙилә] нимәлер һораша, ваҡыт-ваҡыт уларға [балаларға] ҡушылып сыңғырлатып көлөп ебәргәне ишетелә. Г. Ғиззәтуллина.
ИШЕТЕЛЕШ (Р: слышимость; И.: audibility; T.: işitilebilirlik) и. махс.
27-1.0116.12
833